Samenvatting Methoden van het wetenschappelijk onderzoek deel 2 H8 | Psychologie | KU Leuven | 2025/26

H8: Vertooganalyse = discoursanalyse
1: Definitie, eigenheid, positie in psychologie en gebruik
1.1: Definitie discoursanalyse
Wat is een discours? Zie
leerdoelen!
 Een discours = een typische manier waarop mensen over een onderwerp
praten.
 Het gaat om taalgebruik rond een bepaald thema in een sociale situatie.

Voorbeeld:

Over huwelijk bestaan verschillende discoursen:

 Romantisch discours → huwelijk = liefde, soulmate
 Realistisch discours → huwelijk = afspraken, verantwoordelijkheid


Discours = constructie van werkelijkheid

 Een discours bepaalt hoe we iets zien en begrijpen.
 Taal beschrijft dus niet alleen de werkelijkheid, maar maakt die mee.

Belangrijk: 2 richtingsverkeer

 Mensen creëren discoursen door te praten
 Discoursen beïnvloeden hoe mensen praten en handelen
 Dus: interactie → maakt discours en discours → beïnvloedt interactie


Wat onderzoekt discoursanalyse?

Discoursanalyse stelt vooral de HOE-vraag:

 Hoe wordt iets gezegd?
 Hoe gebruiken mensen taal?
 Hoe maken mensen betekenis?


Taal gebruiken mensen om:

1. Betekenis te geven → werkelijkheid construeren
2. In een sociale context → taal hangt af van situatie
3. Iets te bereiken → taal heeft een effect

Bijvoorbeeld: overtuigen, troosten, beschuldigen, verdedigen




1

, Twee belangrijke taalfilosofen
1. Ludwig Wittgenstein

Idee: “taalspelen”

 Mensen gebruiken taal volgens sociale regels.
 Belangrijk idee: er bestaat geen “private taal”.
 Wat je voelt, zit niet verborgen achter woorden, het zit in hoe je spreekt.

Voorbeeld:

 “Ik ben verdrietig”
 → Niet: woorden beschrijven verdriet
 → Maar: die uitspraak is een uiting van verdriet

Voelen, denken…ligt niet achter de taal, de uitspraak zelf IS verdriet en zit dus
vervat in het publiek taalgebruik zelf.



2. John L. Austin

Idee: “taalhandeling”

 Taal doet iets.
 Mensen gebruiken woorden als actie.

Voorbeelden: troosten, beledigen, overtuigen, beloven

Dus: taal = gedrag



Kenmerken van taal in discoursanalyse

1. Sociaal-constructionistisch → taal bouwt werkelijkheid mee op
2. Taal = sociale interactie → taal gebeurt tussen mensen
3. Micro-macro link → taal in kleine gesprekken hangt samen met
maatschappij en macht

Bijvoorbeeld:

Hoe iemand spreekt kan tonen: wie macht heeft, welke rollen bestaan en welke
normen belangrijk zijn.




1.2: Eigenheid discoursanalyse
2

, Groot verschil:

 Inhoudsanalyse → kijkt naar wat er gezegd wordt
 Discoursanalyse → kijkt naar hoe iets gezegd wordt en welke betekenis dat
maakt.


Voorbeeld

Uitspraak: “Ik ben verdrietig.”

Inhoudsanalyse

 Neemt uitspraak als directe informatie
 Conclusie: persoon is verdrietig

Discoursanalyse

 Onderzoekt hoe iemand verdriet uitdrukt
 Waarom wordt dit gezegd?
 In welke context?
 Wat doet deze uitspraak in het gesprek?


Verschil in visie

Inhoudsanalyse = Realisme

 Werkelijkheid bestaat objectief
 Onderzoeker ontdekt feiten in data

Idee: “De waarheid zit al in de data.”



Discoursanalyse = Sociaal constructionisme

 Werkelijkheid wordt gemaakt via taal
 Betekenis ontstaat in interactie

Idee: “Betekenis wordt geconstrueerd.”




Rol van de onderzoeker

Inhoudsanalyse

3