Samenvatting Menselijke biologie H5 | Psychologie | KU Leuven | 2025/26

H5: Het spierstelsel
5.1: Spieren produceren beweging of genereren
spanning
Spieren in het lichaam

 Spierweefsel zit in bijna elk orgaan.
 Spieren zijn nodig voor alle bewegingen.

Spieren vormen een groot deel van je lichaamsgewicht:

 Mannen: ongeveer 40%
 Vrouwen: ongeveer 32%

→ Mannen hebben gemiddeld meer spiermassa.



Drie soorten spieren
Skeletspieren

 Vastgehecht aan botten
 Zorgen voor kracht en beweging
 Kun je bewust aansturen (willekeurig)
 Bijvoorbeeld: arm optillen, lopen

Hartspier

 Zit alleen in het hart
 Werkt onbewust
 Pompt bloed rond

Gladde spieren

 Zitten in: darmwand, bloedvaten, baarmoeder en urineleiders
 Werken onbewust
 Regelen o.a. bloeddruk en vertering




1

, Wat doen spieren?
1: Beweging maken

Er zijn twee soorten beweging:

Vrijwillig (voluntary)

 Bewust gecontroleerd
 Bijvoorbeeld een pen oppakken

Onvrijwillig (involuntary)

 Zonder dat je erover nadenkt
 Bijvoorbeeld hartslag of bloedvatvernauwing



2: Beweging tegenwerken (weerstand geven)

Spieren zorgen niet alleen voor beweging, maar ook voor:

 Houding behouden (rechtop staan)
 Bloeddruk stabiel houden
 Niet omvallen (als je flauwvalt verslappen je spieren → je zakt in)



3: Warmte produceren

 Spieren maken veel warmte.
 Bij kou ga je rillen → snelle samentrekkingen → warmteproductie.
 Tijdens sporten komt ook veel warmte vrij.

Zonder spieractiviteit zou je lichaamstemperatuur dalen.



Spieren en bloedsomloop

Spieren helpen het bloed rond te pompen.

 Het hart pompt bloed weg.
 Maar voor de terugkeer via aders is spierbeweging belangrijk.
 Spieren werken als een pomp.

Daarom krijg je:

 Opgezwollen voeten bij lange autoritten of vluchten
 Mensen die weinig bewegen kunnen vochtophoping (oedeem) krijgen

Beweging helpt dus tegen zwelling.




2

, Opbouw van een skeletspier (van groot naar klein)
Laten we inzoomen op de structuur.

1: Hele spier

 Zit vast aan botten via een pees
(tendon)
 Omgeven door bindweefsel
(fascia)


2: Spierbundels (fasciculi)

De spier bestaat uit bundels



3: Spiervezels (spiercellen)

 Lange cilindervormige cellen
 Hebben meerdere kernen
 Kunnen tot 30 cm lang zijn!



4: Myofibrillen

 Liggen binnenin elke spiercel
 Bevatten de contractiele eiwitten


5: Sarcomeer (belangrijk!)

 Kleinste contractiele eenheid
 Ligt tussen twee Z-lijnen

Bestaat uit:

 Dunne filamenten → actine
 Dikke filamenten → myosine




3