Samenvatting Inleiding wijsbegeerte H5 | Psychologie | KU Leuven | 2025/26

H5: Friedrich Nietzsche
5.1: Inleiding → filosoferen met de hamer
Nietzsche in de 19e eeuw

 Nietzsche was een filosoof uit de 19e eeuw die een grote verandering
(kantelpunt) in de westerse filosofie wilde.
 Hij vond dat de filosofie sinds Socrates en Plato op een verkeerde manier
was ontwikkeld.
 Volgens hem moest bijna de hele westerse filosofische traditie opnieuw
bekeken en veranderd worden.

Daarom werd hij gezien als onbescheiden en radicaal: hij wilde het oude denken
bijna “wegvagen”.



Kritiek op oude filosofen
Veel filosofen vonden dat denken belangrijker was dan het lichaam.

Bijvoorbeeld:

 René Descartes zei dat denken het belangrijkste is (“Ik denk, dus ik ben”).
 Hij geloofde dat de ziel ook zonder lichaam kan bestaan.

Nietzsche vond dat onzin.

 Je kan niet los van je lichaam bestaan
 Lichaam en geest horen samen



Het lichaam opnieuw belangrijk maken

In oudere filosofie werd het lichaam vaak negatief bekeken.

Bijvoorbeeld

 Plato zei dat het lichaam een soort gevangenis van de ziel is.
 Nietzsche wilde dat idee veranderen.

Hij vond dat:

 Het lichaam belangrijk is
 Het lichaam bepaalt hoe we denken en leven
 Bij het lichaam hoort ook lijden




Het belang van lijden


1

,Volgens Nietzsche hoort lijden onvermijdelijk bij het leven.

Dus:

 Lijden is niet alleen een klein onderdeel
 Het is een belangrijk deel van het menselijk bestaan

Omdat we lichamelijke wezens zijn:

 Worden we ziek
 Worden we oud
 Ervaren we pijn

En dat hoort volgens hem bij het echte leven.



“Filosoferen met de hamer”
Nietzsche gebruikte vaak het beeld van een hamer. Die hamer heeft twee
betekenissen:

1. Sloophamer

 Hij wilde het oude filosofische systeem kapotslaan.
 De ideeën van o.a. Plato en het christendom moesten volgens hem worden
afgebroken.

2. Doktershamer

 Zoals een dokter met een hamertje op je knie tikt om te testen.
 Zo wilde Nietzsche: de filosofie onderzoeken + ontdekken waar ze ziek is



De ziekte van de westerse filosofie

Volgens Nietzsche is de westerse cultuur ziek.

De reden:

 Te veel nadruk op rede en denken
 Te weinig aandacht voor: lichaam, emoties, irrationaliteit, lijden en chaos in
het leven
 Daardoor werd het echte leven genegeerd.


Het “echte leven”

 Nietzsche wil het echte leven opnieuw centraal zetten.
 Dat leven bevat alles!
 Negatieve dingen: lijden, verdriet, lelijkheid, onzekerheid
 Maar ook positieve dingen: liefde, schoonheid, kracht, volheid

Volgens hem moet filosofie het hele leven erkennen, niet alleen het rationele
deel.

2

, Verschillende rollen van Nietzsche
We hebben:

1. Steekvlieg: iemand die mensen wakker schudt en irriteert zodat ze
opnieuw gaan nadenken.
2. Curiosus (nieuwsgierige onderzoeker): iemand die alles kritisch
onderzoekt.
3. Dynamiet

Hij zei zelf:

 “Wat ik onder een filosoof versta is verschrikkelijk explosief materiaal.”
 Hij bedoelde dat zijn ideeën oude overtuigingen laten ontploffen.



Zijn doel: nieuwe waarden

Nietzsche vond dat de oude waarden van de westerse
cultuur niet meer werken.

Daarom wilde hij een herwaardering van alle
waarden:

 Opnieuw bepalen wat goed en slecht is
 Een sterkere, gezondere manier van leven

In zijn latere filosofie speelt daarbij ook de Übermensch
(overmens) een rol: een mens die zelf nieuwe waarden
creëert.




Kort samengevat

Nietzsche vond dat de westerse filosofie te veel focuste op rede en ziel en te
weinig op lichaam, emoties en lijden. Met zijn “filosofie van de hamer” wilde hij
de oude ideeën vernietigen en plaats maken voor een filosofie die het echte,
volledige leven centraal zet.




3