Samenvatting Inleiding in de gedragsneurowetenschappen H5 | Psychologie | KU Leuven | 2025/26

H5: Synapsen, neurotransmitter en
psychofarmaca
Hoe communiceren neuronen?

Neuronen communiceren met elkaar via synapsen (contactpunten tussen cellen).

Er zijn 2 soorten communicatie:

 Elektrisch (direct, snel)
 Chemisch (meest voorkomend, gecontroleerd en flexibel)



Elektrische synaps
Bij elektrische synapsen:

 Zijn cellen direct met elkaar verbonden
 Via gap junctions (kanaaltjes tussen cellen)
 Ionen stromen rechtstreeks van de ene cel naar de andere

Gevolg:

 Supersnel
 Cellen werken vaak tegelijk (synchroon)

Nadeel:

Geen fijne controle → alles “gaat samen aan”



Daarom worden ze minder gebruikt in de hersenen dan chemische synapsen.




1

, Chemische synaps = belangrijkste systeem
Hier gebeurt communicatie via neurotransmitters (chemische stoffen)



Stap-voor-stap proces (synaptische transmissie)
1. Elektrisch signaal komt aan → actiepotentiaal bereikt het uiteinde van het
neuron
2. Vrijstelling neurotransmitter → blaasjes (vesikels) geven neurotransmitters
vrij in de synaptische spleet
3. Diffusie → neurotransmitter gaat naar de
volgende cel
4. Binding aan receptor → alleen als de
volgende cel de juiste receptoren heeft →
reactie
5. Stoppen van signaal → neurotransmitter
wordt heropgenomen (reuptake) of
afgebroken door enzymen

Dit zorgt voor:

 Controle
 Selectiviteit
 Geen “ruis” in het brein


Waarom chemische transmissie zo belangrijk is

In tegenstelling tot elektrische synapsen kan het:

 Cellen activeren (exciteren)
 Cellen remmen (inhiberen)
 Signalen versterken of verzwakken

Dus: veel meer nuance en controle



Welke neurotransmitters bestaan er?
Er zijn verschillende types, elk met eigen functie en locatie.

Bekende neurotransmitters

 Acetylcholine → spieren, geheugen
 Dopamine → beloning, motivatie Verschillende
 Serotonine → stemming, slaap hersengebieden
 Noradrenaline → stress, alertheid gebruiken
 Glutamaat → belangrijkste exciterende stof verschillende
 GABA → belangrijkste remmende stof


2

, 3 grote groepen neurotransmitters

Kleine moleculen

 Snel effect
 Kortdurend
 Voorbeeld: dopamine, serotonine


Neuropeptiden

 Grotere moleculen (eiwitachtig)
 Trager maar langdurig effect
 Werken als modulatoren


Speciale stoffen (retrograde)

Gaan achteruit (van post → pre neuron)

Voorbeeld:

 Endocannabinoïden
 Stikstofmonoxide (NO)

Reguleren hoeveel neurotransmitter wordt vrijgegeven



Ontdekking van neurotransmitters

Belangrijk experiment door:

 Otto Loewi
 Henry Dale

Wat deden ze?

 Werkten met kikkerharten
 Stimuleerden een zenuw → hart vertraagde
 Toonden aan dat er een chemische stof vrijkwam

Die stof bleek: Acetylcholine

→ Eerste bewijs van chemische communicatie → Nobelprijs




Psychofarmaca (invloed van stoffen)

3

, Psychofarmaca = stoffen die het zenuwstelsel beïnvloeden

Ze werken door:

 Meer of minder neurotransmitter vrij te maken
 Receptoren te blokkeren of stimuleren

Voorbeelden:

 Antidepressiva → beïnvloeden serotonine
 ADHD-medicatie → dopamine/noradrenaline



De “zwarte kant” (verslaving)

Sommige stoffen verstoren het systeem

Voorbeelden:

 Drugs verhogen dopamine → sterk beloningsgevoel
 Hersenen passen zich aan → verslaving

Gevolgen:

 Minder natuurlijke beloning
 Steeds meer nodig (tolerantie)
 Moeilijk stoppen



Samenvatting

 Neuronen communiceren via synapsen
 Meestal via chemische neurotransmitters
 Proces: vrijstelling → binding → effect → afbraak
 Verschillende stoffen = verschillende functies
 Psychofarmaca kunnen dit systeem beïnvloeden
 Sommige stoffen → verslaving




Receptorfamilies
Receptoren in chemische transmissie

4