Samenvatting Inleiding in de gedragsneurowetenschappen H1 | Psychologie | KU Leuven | 2025/26

H1: Perifeer en centraal zenuwstelsel
Overzicht: wat is het zenuwstelsel?

Het zenuwstelsel is het communicatienetwerk van je lichaam.

 Het vangt prikkels op (zien, horen, voelen, pijn, honger…)
 Het verwerkt die informatie
 Het stuurt reacties aan (bewegen, spreken, hartslag, spijsvertering…)

Je kan het zien als:

 Hersenen = controlecentrum
 Zenuwen = kabels
 Lichaam = uitvoerders en sensoren




Centraal zenuwstelsel (CZS)
Het centrale zenuwstelsel bestaat uit:

 Hersenen
 Ruggenmerg


Ruggenmerg

 Is een lange zenuwstreng
 Start in de hersenen
 Loopt door het wervelkanaal tot
onderaan de wervelkolom
 Verbindt hersenen met de rest van het lichaam

Bescherming

Het CZS is extreem belangrijk maar ook fragiel, daarom is het goed beschermd:

 Bot: schedel (hersenen) en wervelkolom (ruggenmerg)
 Hersenvliezen: extra beschermende lagen rond hersenen en ruggenmerg
 Toch blijft schade vaak ernstig → weinig herstel mogelijk


1

, Perifeer zenuwstelsel (PZS)
Alles wat buiten hersenen en ruggenmerg ligt:

 Alle zenuwen die door je lichaam lopen
 Verbindt het CZS met spieren, huid, organen, klieren


Afferent en efferent

 Afferente zenuwen → brengen informatie naar de hersenen (bv. warmte,
pijn, tast)
 Efferente zenuwen → sturen signalen vanuit de hersenen (bv. spieren laten
bewegen)



Somatisch zenuwstelsel (bewuste controle)
Onderdeel van het perifeer zenuwstelsel.

Wat doet het?

 Stuurt skeletspieren aan (armen, benen, gezicht…)
 Brengt zintuiglijke info (tast, pijn, temperatuur) naar de hersenen
 Staat onder bewuste controle

Je wordt je pas bewust van een prikkel wanneer die in de hersenen aankomt.



Actiepotentiaal: de taal van het zenuwstelsel

 Hersenen begrijpen maar één soort signaal: het actiepotentiaal
 Dat is een elektrisch signaal
 Alles (zien, horen, voelen, denken) wordt vertaald naar ditzelfde signaal


Zien is geen camera

 Als je rondkijkt in een kamer: je ogen sturen elektrische signalen, geen
beeld
 De hersenen verzamelen kleine stukjes info, combineren die via receptieve
velden en maken daar een constructie van.

Wat je ziet is dus een reconstructie van de buitenwereld, geen directe opname.



Coördinatie: voorbeeld spreken

Spreken lijkt simpel, maar vereist enorme coördinatie. Veel spieren (tong, lippen,
strottenhoofd, ademhaling), alles wordt berekend en aangestuurd vanuit de
hersenen.



2

, Zelfs een kind van 5 jaar, met jaren “oefening”, beheerst dit nog niet volledig. Dit
toont hoe complex hersensturing is.

Autonoom zenuwstelsel (onbewuste controle)
 Ook onderdeel van het perifeer zenuwstelsel
 Aangestuurd door het CZS, maar je hebt er geen directe bewuste controle
over


Voorbeelden

 Hartslag
 Bloeddruk
 Spijsvertering
 Zweten

Je kan je hartslag indirect beïnvloeden (bv. ademhaling), maar niet zoals je een
vinger beweegt.



Twee delen

Sympathisch zenuwstelsel

 Actie, stress, “fight or flight”
 Versnelt hartslag, remt spijsvertering

Parasympathisch zenuwstelsel

 Rust, herstel, “rest and digest”
 Vertraagt hartslag, stimuleert spijsvertering


Beide:

 Vertrekken op verschillende plaatsen
 Maar komen vaak uit op dezelfde organen
 Houden elkaar in balans



Enterisch zenuwstelsel (darmen = tweede brein)
 Zenuwstelsel van de ingewanden
 Werkt grotendeels zelfstandig
 Staat in verbinding met het autonome zenuwstelsel (perifeer)


Belangrijk inzicht

 Gezonde darmen → gezondere hersenen
 Invloed op stemming, stress, mentale gezondheid etc.


3