Sociale en politieke filosofie
Les 1: 13/02/2026
Verplichte literatuur per les!
-> zie document op blackboard waar concreet staat welke teksten je moet
kennen
o Studenten zullen specifieke passages moeten kennen, getoetst via
multiplechoicevragen. Het doel is dat studenten rechtstreeks met
bronteksten werken en niet uitsluitend samenvattingen, websites of
AI raadplegen. De ervaring van het lezen zelf is cruciaal: begrijpen
ontstaat door contact met de tekst, niet enkel via uitleg achteraf.
MC examen zonder verhoogde cesuur
o Multiple choice examen met vier keuzes
o per juist antwoord 0,5 pt.
o 20 “welke stelling is juist?” vragen, 10 “hoeveel stellingen zijn
juist?” vragen
o Wat?
- Inhoud van verplichte literatuur (volgens het document in
map “Voor het examen”)
- Inhoud van de transcripties en de samenvattingen
- Inhoud van de slides
Taak: hoofdstukken uit een boek met 2 samenvatten (op een kritische
manier)
-> deadline 24/04
-> taak op papier afgeven
-> per tekst 1000-1500 woorden
Inhoud van de taken moet je niet kennen voor het examen
Een overzicht van de inhoud van de cursus
Het ontstaan van politieke filosofie
Pas vanaf de verplaatsing van de filosofie naar het democratische Athene
van Perikles (5e eeuw v.Chr.) kunnen we over politieke filosofie spreken
, (hoewel we een ideologiekritiek al kunnen lezen in Heraclitus en
Parmenides fragmenten)
Democratie als mogelijkheidsvoorwaarde voor filosofie
o Creëert een veilige ruimte en een zelfbewustzijn voor ἀγῶνες λόγων
o Om een veilige ruimte en een bewustzijn te garanderen voor de
“strijdende” filosoof, was de democratie de mogelijkheidsvoorwaarde
voor de filosofie
de Grieken hielden van sport en wedstrijd en dit reflecteerde zich enorm
binnen de filosofie. Filosofen strijden op hun manier met argumenten, het
argumenteren werd voor hen ook een ‘sport’
Protagoras versus Socrates: over de rationaliteit van de democratie
-> De vraag is wie moet beslissen als het over politieke zaken gaat? De burgers
of de experten?
-> Discussie over de rationaliteit en de legitimiteit van de democratie
De vraag is of de democratie een regeringsvorm is die kan garanderen dat
de beslissingen van de soeverein juist zijn
Socrates: de democratie is een absurditeit, toont de inconsistentie van het
denken van de gewone mens
Protagoras: de democratie is de meest natuurlijke (omdat goddelijke)
regeringsvorm
o Αἰδώς (Protagoras 322c): respect voor diversiteit, politiek bewustzijn
o De burgers beslissen
o Elke mens heeft politiek bewustzijn, dus ook recht daarop om deel te
nemen aan het beslissingsproces
o Één lichaam, één stem
o In Plato’s dialoog Protagoras wordt zijn visie besproken, waarbij hij
verwijst naar de mythe van Prometheus.
o Prometheus gaf de mens vuur om zich te beschermen, maar omdat ze
elkaar begonnen te vermoorden, gaf Zeus hun politiek bewustzijn en
het vermogen tot discussie.
o Dit geschenk van Zeus maakt politiek een gedeelde
verantwoordelijkheid, waarbij elke burger recht heeft op een stem in
staatszaken.
o Volgens Protagoras ligt hier de basis van de politieke filosofie.
Discussie tussen Socrates en Protagoras en die discussie gaat over de
democratie
-> toen was er een directe democratie (nu hebben we een representatieve
democratie)
-> toen hadden sommige het recht of de plicht om te besturen
Perikles: Protagoras was adviseur van Perikles
-> in een discussie vertegenwoordigt Protagoras Perikles
-> Protagoras was dus voor een democratie
Socrates vertegenwoordigde de antidemocratische kant van de discussie
o visie Socrates: democratie is absurd en irrationeel
o waarom moeten we voor alles stemmen
o over echt cruciale dingen beslissen (het lot van de stad of oorlog
etc.) dan voelt iedereen zich een expert en heeft iedereen iets te
, zeggen
-> over alledaagse dingen beslissen de mensen die ervaring en
expertise hebben
o De experten moeten regeren
o Wetenschappelijke kennis legitimeert
o Wanneer het gaat over belangrijke politieke beslissingen en de
wereld regeren, hebben mensen hier hun mening over
o Hij bekritiseerde de Atheense democratie door de absurditeit ervan
aan te tonen
o In de volksvergadering zou niemand een mening geven over
schoenmaken zonder expertise, maar zodra het over oorlog of
belastingen ging, voelde iedereen zich plots een expert.
o Dit toont volgens hem de zwakte van democratie aan.
Protagoras versus Socrates
Protagoras
o is een sofist (σοφιστής: leraar, persoon met praktische wijsheid, wijs)
-> De eerste die les beginnen te geven
-> Zoals Perikles en Protagoras
o Zijn denken heeft skepticisme en relativisme als principieën: we
kunnen niet dé waarheid kennen, de mens is maat van alle dingen.
- Er is volgens Protagoras geen waarheid op zich. Wij kunnen de
waarheid niet kennen. Wat waar is, is wat vanuit het zichtpunt
van iemand waar is, dus de waarheid is relatief. De waarheid is
dus afhankelijk van de plaats van de persoon die een uitspraak
doet. Als je net zoals Protagoras ervan overtuigd bent dat elk
standpunt evenwaardig is, dan is de democratie de beste
regeringsvorm. Het stemmen is dan een uiting dat elke mening
evenwaardig is en elk lichaam gelijk is aan één stem. Er is dan
geen verschil tussen experten en gewone mensen
o Daarom is zijn filosofie perfect voor democratie en omgekeerd
-> je beslist alles door te stemmen en dat betekent dat je toegeeft dat
alle meningen gelijk zijn
De filosofie start bij Protagoras
o een ‘sofist’: betekent een bedrieger die rijk wou worden of een
leraar
o Protagoras was een leraar over politiek en economie
o vader van het onderwijs
De sofisten staan dichter bij ons dan andere filosofen, omdat dit debat nog
steeds actueel is
Nu, Socrates is een leerling van Protagoras:
o Ook sceptisch maar over de democratie
o niet over alles sceptisch: er is volgens hem een politieke waarheid
(daarom absurd om over alles te beslissen via stemmen)
-> hij zegt dat er wel een waarheid is
o Volgens Protagoras is er geen verschil tussen experten en de gewone
mens, maar volgens Socrates moeten we wel dit onderscheid maken.
Als het gaat over het politieke is er wel één waarheid, er bestaat wel
, zoiets als de waarheid die kenbaar is. Aangezien zo’n waarheid wel
bestaat, is het absurd om alles te beslissen via stemmen, in plaats van
het woord te geven aan de experten (op politiek vlak).
Protagoras
Vrij zijn in Griekenland betekende dat je niet hoefde te werken en daarom
hielden ze zich bezig met het besturen van de staat (= de polis)
-> om te leren hoe je de samenleving moest besturen of aan economie
(=wet van het huis) moest doen, daarvoor had je leraars of sofisten nodig
Prometheus: gaf het vuur aan de mensen en werd gestraft door de goden
want die wilden niet dat de mensen dat wisten (hoe ze vuur moesten
maken)
-> straf dat zijn ingewanden allemaal werden opgegeten en dat gebeurde
elke dag opnieuw
-> Prometheus geeft aan elk dier iets zodat die kunnen overleven (bv:
nagels, vleugels, …), maar de mensen kregen niets. Ze kregen wapens en
zo maar daardoor gingen ze elkaar doden etc.
Geef aan de mensen het vermogen om niet alles enkel vanuit hun eigen
standpunt te bekijken (aidos= respect, politiek en burgerlijk behoed zijn)
(dit zei Zeus)
-> politiek vermogen of behoedzijn
-> eigen vrijheid en rechten inperken zodat andere ook vrij kunnen zijn
-> vermogen om over politieke kwesties te discussiëren (kwesties die met
het bestuur van de staat te maken hebben)
Politiek is van de polis: dus van de stadstaat
-> politiek is dus de enige beslissingsvorm die overeenkomt met wat Zeus
zei
Er is een discussie over technocratie en democratie
-> technocratie is dat de mensen die er kennis en expertise over hebben
die bepalen
-> democratie is dat het volk beslist en dingen bepaalt
Polites is burger: niet alleen aan zichzelf denken, maar ook aan de stad
Idiotes is het tegengestelde en die wil niets weten van publieke zaken en
denkt alleen aan zichzelf
-> iemand die denkt dat hij alleen op de wereld is
-> vertaling is privépersoon
-> iedereen spreekt vanuit zijn sector etc dus kijkt alleen naar zichzelf. De
overheid heeft als plicht om te kijken naar het algemeen belang en naar de
hele stad
Vragenlijst
Wie was Protagoras? Wat is zijn visie op democratie?
-> Protagoras: ook een boek van Plato; discussie democratie en
technocratie
-> Socrates is tegen democratie en Protagoras voor
-> Protagoras is de eerste filosoof
Wie was Socrates? Wat is zijn visie op democratie?
-> Socrates is tegen democratie en Protagoras voor
Les 1: 13/02/2026
Verplichte literatuur per les!
-> zie document op blackboard waar concreet staat welke teksten je moet
kennen
o Studenten zullen specifieke passages moeten kennen, getoetst via
multiplechoicevragen. Het doel is dat studenten rechtstreeks met
bronteksten werken en niet uitsluitend samenvattingen, websites of
AI raadplegen. De ervaring van het lezen zelf is cruciaal: begrijpen
ontstaat door contact met de tekst, niet enkel via uitleg achteraf.
MC examen zonder verhoogde cesuur
o Multiple choice examen met vier keuzes
o per juist antwoord 0,5 pt.
o 20 “welke stelling is juist?” vragen, 10 “hoeveel stellingen zijn
juist?” vragen
o Wat?
- Inhoud van verplichte literatuur (volgens het document in
map “Voor het examen”)
- Inhoud van de transcripties en de samenvattingen
- Inhoud van de slides
Taak: hoofdstukken uit een boek met 2 samenvatten (op een kritische
manier)
-> deadline 24/04
-> taak op papier afgeven
-> per tekst 1000-1500 woorden
Inhoud van de taken moet je niet kennen voor het examen
Een overzicht van de inhoud van de cursus
Het ontstaan van politieke filosofie
Pas vanaf de verplaatsing van de filosofie naar het democratische Athene
van Perikles (5e eeuw v.Chr.) kunnen we over politieke filosofie spreken
, (hoewel we een ideologiekritiek al kunnen lezen in Heraclitus en
Parmenides fragmenten)
Democratie als mogelijkheidsvoorwaarde voor filosofie
o Creëert een veilige ruimte en een zelfbewustzijn voor ἀγῶνες λόγων
o Om een veilige ruimte en een bewustzijn te garanderen voor de
“strijdende” filosoof, was de democratie de mogelijkheidsvoorwaarde
voor de filosofie
de Grieken hielden van sport en wedstrijd en dit reflecteerde zich enorm
binnen de filosofie. Filosofen strijden op hun manier met argumenten, het
argumenteren werd voor hen ook een ‘sport’
Protagoras versus Socrates: over de rationaliteit van de democratie
-> De vraag is wie moet beslissen als het over politieke zaken gaat? De burgers
of de experten?
-> Discussie over de rationaliteit en de legitimiteit van de democratie
De vraag is of de democratie een regeringsvorm is die kan garanderen dat
de beslissingen van de soeverein juist zijn
Socrates: de democratie is een absurditeit, toont de inconsistentie van het
denken van de gewone mens
Protagoras: de democratie is de meest natuurlijke (omdat goddelijke)
regeringsvorm
o Αἰδώς (Protagoras 322c): respect voor diversiteit, politiek bewustzijn
o De burgers beslissen
o Elke mens heeft politiek bewustzijn, dus ook recht daarop om deel te
nemen aan het beslissingsproces
o Één lichaam, één stem
o In Plato’s dialoog Protagoras wordt zijn visie besproken, waarbij hij
verwijst naar de mythe van Prometheus.
o Prometheus gaf de mens vuur om zich te beschermen, maar omdat ze
elkaar begonnen te vermoorden, gaf Zeus hun politiek bewustzijn en
het vermogen tot discussie.
o Dit geschenk van Zeus maakt politiek een gedeelde
verantwoordelijkheid, waarbij elke burger recht heeft op een stem in
staatszaken.
o Volgens Protagoras ligt hier de basis van de politieke filosofie.
Discussie tussen Socrates en Protagoras en die discussie gaat over de
democratie
-> toen was er een directe democratie (nu hebben we een representatieve
democratie)
-> toen hadden sommige het recht of de plicht om te besturen
Perikles: Protagoras was adviseur van Perikles
-> in een discussie vertegenwoordigt Protagoras Perikles
-> Protagoras was dus voor een democratie
Socrates vertegenwoordigde de antidemocratische kant van de discussie
o visie Socrates: democratie is absurd en irrationeel
o waarom moeten we voor alles stemmen
o over echt cruciale dingen beslissen (het lot van de stad of oorlog
etc.) dan voelt iedereen zich een expert en heeft iedereen iets te
, zeggen
-> over alledaagse dingen beslissen de mensen die ervaring en
expertise hebben
o De experten moeten regeren
o Wetenschappelijke kennis legitimeert
o Wanneer het gaat over belangrijke politieke beslissingen en de
wereld regeren, hebben mensen hier hun mening over
o Hij bekritiseerde de Atheense democratie door de absurditeit ervan
aan te tonen
o In de volksvergadering zou niemand een mening geven over
schoenmaken zonder expertise, maar zodra het over oorlog of
belastingen ging, voelde iedereen zich plots een expert.
o Dit toont volgens hem de zwakte van democratie aan.
Protagoras versus Socrates
Protagoras
o is een sofist (σοφιστής: leraar, persoon met praktische wijsheid, wijs)
-> De eerste die les beginnen te geven
-> Zoals Perikles en Protagoras
o Zijn denken heeft skepticisme en relativisme als principieën: we
kunnen niet dé waarheid kennen, de mens is maat van alle dingen.
- Er is volgens Protagoras geen waarheid op zich. Wij kunnen de
waarheid niet kennen. Wat waar is, is wat vanuit het zichtpunt
van iemand waar is, dus de waarheid is relatief. De waarheid is
dus afhankelijk van de plaats van de persoon die een uitspraak
doet. Als je net zoals Protagoras ervan overtuigd bent dat elk
standpunt evenwaardig is, dan is de democratie de beste
regeringsvorm. Het stemmen is dan een uiting dat elke mening
evenwaardig is en elk lichaam gelijk is aan één stem. Er is dan
geen verschil tussen experten en gewone mensen
o Daarom is zijn filosofie perfect voor democratie en omgekeerd
-> je beslist alles door te stemmen en dat betekent dat je toegeeft dat
alle meningen gelijk zijn
De filosofie start bij Protagoras
o een ‘sofist’: betekent een bedrieger die rijk wou worden of een
leraar
o Protagoras was een leraar over politiek en economie
o vader van het onderwijs
De sofisten staan dichter bij ons dan andere filosofen, omdat dit debat nog
steeds actueel is
Nu, Socrates is een leerling van Protagoras:
o Ook sceptisch maar over de democratie
o niet over alles sceptisch: er is volgens hem een politieke waarheid
(daarom absurd om over alles te beslissen via stemmen)
-> hij zegt dat er wel een waarheid is
o Volgens Protagoras is er geen verschil tussen experten en de gewone
mens, maar volgens Socrates moeten we wel dit onderscheid maken.
Als het gaat over het politieke is er wel één waarheid, er bestaat wel
, zoiets als de waarheid die kenbaar is. Aangezien zo’n waarheid wel
bestaat, is het absurd om alles te beslissen via stemmen, in plaats van
het woord te geven aan de experten (op politiek vlak).
Protagoras
Vrij zijn in Griekenland betekende dat je niet hoefde te werken en daarom
hielden ze zich bezig met het besturen van de staat (= de polis)
-> om te leren hoe je de samenleving moest besturen of aan economie
(=wet van het huis) moest doen, daarvoor had je leraars of sofisten nodig
Prometheus: gaf het vuur aan de mensen en werd gestraft door de goden
want die wilden niet dat de mensen dat wisten (hoe ze vuur moesten
maken)
-> straf dat zijn ingewanden allemaal werden opgegeten en dat gebeurde
elke dag opnieuw
-> Prometheus geeft aan elk dier iets zodat die kunnen overleven (bv:
nagels, vleugels, …), maar de mensen kregen niets. Ze kregen wapens en
zo maar daardoor gingen ze elkaar doden etc.
Geef aan de mensen het vermogen om niet alles enkel vanuit hun eigen
standpunt te bekijken (aidos= respect, politiek en burgerlijk behoed zijn)
(dit zei Zeus)
-> politiek vermogen of behoedzijn
-> eigen vrijheid en rechten inperken zodat andere ook vrij kunnen zijn
-> vermogen om over politieke kwesties te discussiëren (kwesties die met
het bestuur van de staat te maken hebben)
Politiek is van de polis: dus van de stadstaat
-> politiek is dus de enige beslissingsvorm die overeenkomt met wat Zeus
zei
Er is een discussie over technocratie en democratie
-> technocratie is dat de mensen die er kennis en expertise over hebben
die bepalen
-> democratie is dat het volk beslist en dingen bepaalt
Polites is burger: niet alleen aan zichzelf denken, maar ook aan de stad
Idiotes is het tegengestelde en die wil niets weten van publieke zaken en
denkt alleen aan zichzelf
-> iemand die denkt dat hij alleen op de wereld is
-> vertaling is privépersoon
-> iedereen spreekt vanuit zijn sector etc dus kijkt alleen naar zichzelf. De
overheid heeft als plicht om te kijken naar het algemeen belang en naar de
hele stad
Vragenlijst
Wie was Protagoras? Wat is zijn visie op democratie?
-> Protagoras: ook een boek van Plato; discussie democratie en
technocratie
-> Socrates is tegen democratie en Protagoras voor
-> Protagoras is de eerste filosoof
Wie was Socrates? Wat is zijn visie op democratie?
-> Socrates is tegen democratie en Protagoras voor
