Communicatiewetenschappen
Les 1: 1/10/2024
Hoofdstuk 1: Inleiding
Inzicht in communicatie nuttig voor sociologen, politieke wetenschappers,
sociaaleconomische wetenschappers en communicatiewetenschappers…. (en
anderen)
Sociologie: media bv: een belangrijke socialisatiebron. Socialisatiebron is
iets waarvan je verschillende waarden en normen leert.
Media kan ervoor zorgen dat waarden en normen evolueren. Media zorgt er
ook voor dat mensen waarden en normen gaan overnemen.
Bv: schoonheidsidealen: body positivity boodschap verspreiden >< foto’s
die getrukeerd zijn. Hier zijn er dus tegenstrijdige waarden en normen.
Gender en seksualiteit: mannen moeten gespierd zijn en vrouwen slank.
Politiek: media is 4de macht, beïnvloeden publieke opinie, politici gebruiken
sociale media om de kiezer te overtuigen.
Bv: Via de media een topic hoog op de agenda plaatsen.
Jeugd gaat meer en meer vertrouwen op informatie via influencers.
Influencers nemen een grotere rol in als het gaat over politieke
participatie.
Via sociale media kon de Russische overheid zich mengen in de
verkiezingen van de vs -> door gebruik te maken van fake news en
berichten geplaatst door chatbots.
Economie: voor bedrijven is communicatie intern en extern essentieel.
Communicatie is essentieel voor (social) profit organisaties.
Bv: sociale media gebruiken om producten te reviewen en te promoten.
=ONLINE BRAND MARKETING EN GOING VIRAL
Influencers komen heel authentiek over want ze hebben ‘geen talent’ (niet
zingen of dansen of,…) hierdoor zijn ze populair en dat trekt mensen aan,
de gewone mens. =INFLUENCER MARKETING
Verantwoordelijkheid als mediaprofessionals+ hoe als
communicatieverantwoordelijke omgaan met pers.
Bv: Cruciale rol van journalisten -> neutrale info meegeven over wat er
gebeurt in de wereld= cruciale rol in een democratie om info die correct is
mee te krijgen.
Cruciale rol van communicatieverantwoordelijken -> een goede strategie
hebben is essentieel bv: sorry bericht Bart de pauw werd heel slecht
ontvangen
CommunicatieWETENSCHAP
Wetenschap = realiteit verklaren/voorspellen en ontdekken
Belang van theorieen (om dan een hypothese op te stellen),
concepten/modellen, empirisch onderzoek (inhoudsanalyse (een
systematische analyse van teksten,…), survey (vragenlijst, om zo een
, correlatie te vinden), experiment, diepte-interviews, focusgroups, meta-
analyses)
Wetenschappelijke literatuur (artikels in academische ‘journals’ (enkel
wetenschappelijke artikels -> voordat je hierop een artikel kan plaatsen
gaan minstens 3 mensen het nalezen en controleren of alles wel klopt en
ethisch correct is), boeken,…)
Social Learning theory
=mensen kunnen niet enkel leren van gevolgen van eigen gedrag, ook uit andere
mensen (Bv: uit de media)
-> wij kunnen leren door geobserveerd gedrag, door observeren kunnen we
gedrag overnemen. Maar dit gebeurt niet zomaar, als de sociale wereld het
gedrag aanvaart en er hangt een beloning aan vast dan is er een grote kans dat
je dat gedrag gaat overnemen.
Bv: in een game door iemand te vermoorden krijg je iets of een level hoger =
beloning dus gedrag overnemen.
Longitudinale studie= op meerdere momenten en mensen onderzoeken om
causaal verband te krijgen.
Op basis van deze studies kan je nog steeds geen correlatie waarnemen.
Misschien heeft het enkel korte termijn effecten of misschien is het enkel bij een
beperkte groep.
Tha anxious generation
De schrijver heeft een boek geschreven over een epidemie met mentale ziektes
en sociale media is de oorzaak van deze ziektes.
-> gebruikt generationele data= 2 toevallige toenames/afnames hebben een
verband met elkaar, maar dat is niet perse zo.
-> deze debatten tonen hoe belangrijk communicatiewetenschappers zijn, om
zo’n uitspraken en studies te controleren en maatregels te nemen.
Communicatiewetenschap is een relatief jonge wetenschap, die na WO2 is
‘ontdekt’.
-> Na wo2 onderzoeken wat propaganda kan doen met het denken en
handelen van mensen.
Communicatiewetenschappelijke fenomenen voordien onderzocht uit
retoriek (Aristoteles), psychologie, sociologie
-> het bestond eigenlijk al in de oudheid met Aristoteles: waarom kan je
sommige mensen wel overtuigen en andere niet, welke middelen heb je
nodig om mensen te overtuigen.
Aristoteles
Drie intrinsieke middelen om publiek te overtuigen.
, Ethos -> persoonlijkheid en waarden van de spreker
Bv: charisma, is het een expert, is hij aantrekkelijk, is het een man of
vrouw
Pathos -> inspelen op de emoties van het publiek
Bv: Op de angst inspelen zorgt voor mensen overtuigen. Bv: de angst voor
het onbekende
Logos -> logica van argumentatie, argumenten moeten goed opgebouwd
zijn
Hoofdstuk 2: elementen van het communicatieproces en
communicatiemodellen
Wat is communicatie?
Overdracht of uitwisseling van informatie
o Overdracht: klemtoon op zender
Start bij de zender. De zender zendt een boodschap uit en het maakt
niet uit wat daarmee gebeurt. Het maakt niet uit hoe het wordt
ontvangen en of het wel wordt ontvangen. We spreken dus over
eenrichtingsverkeer.
o Uitwisseling: gemeenschappelijk maken van ideeën
Zender en ontvanger op gelijke hoogte en die gaan in interactie en
die wisselen ideeën etc uit. Heel dynamisch proces.
Je hebt verschillende soorten van communicatie.
Bv: massacommunicatie (tv) >< interpersoonlijke communicatie (tussen
vrienden)
Richt zich primair op de producten van communicatie (krantenartikelen,
reclamespots, televisieprogramma’s,…)
Teksten maken en lezen worden beschouwd als parallelle processen (=
gelijke processen).
Voorbeelden wetenschappelijke definities niet kennen. Gewoon weten dat er veel
zijn en dat die verschillend zijn qua veld wat je onderzoekt. De definitie verschilt
ook naargelang je invalshoek of wat je bestudeert.
2 belangrijke perspectieven of scholen
1. Processchool ziet communciatie als transmissie (overdracht) van
boodschappen
Nadruk op hoe de zender en ontvanger encoderen en decoderen, hoe
kanalen en media efficiënt kunnen worden ingezet.
Communicatie is een (beïnvloedings)proces
-> focus op de zender en hoe die info gaat encoderen = omzetten naar
woorden-> boodschap vormen met als doel iets te bereiken bv: een stem,
een attitude
Verschil tussen output en input is ‘fout’
De ontvanger gaat de boodschap decoderen en gaat een betekenis geven
aan de woorden. Maar er is sprake van foute communicatie, want er is iets
mis gelopen met de beïnvloeding bv er is iets mis gelopen met ethos,
logos, pathos -> niet de beoogde uitkomst en dus geen beïnvloeding.
, Basis: psychologie en sociologie
2. Betekeniscreatieschool ziet communicatie als productie en
uitwisseling van betekenissen
Tweerichtingsverkeer en dynamisch proces met zender en ontvanger op
gelijke hoogte want ze gaan met elkaar in interactie.
Nadruk op hoe boodschappen of teksten interageren met mensen om zo
betekenissen tot stand te brengen
-> er is geen effect nodig, het is gewoon info uitwisselen
Afwijkingen tussen zender en ontvanger niet noodzakelijk als ‘fout’
beschouwd, maar bv: als verschillen in biografie in de ontvangers.
-> de boodschap kan een totaal andere betekenis krijgen naargelang de
ontvanger bv: de zender fotoshopt zijn foto want in biografie staat dat dat
schoonheidsideaal de norm is, de biografie van de ontvanger kan anders
zijn en die kan dus juist afkeer krijgen naar die foto.
Er is sprake van parallelle processen waarbij de zender en ontvanger op
dezelfde hoogte staan.
Bv: iedereen kan op verschillende manieren een boodschap anders interpreteren
-> niet iedereen leest het op dezelfde manier, het roept andere ideeën en
gedachten op
Body positivity= mensen zeggen dat het obesitas promoot en andere vinden het
juist goed om het te tonen.
Aflevering FC De Kampioenen= de sociale normen veranderen en hierdoor kan
men een bepaalde boodschap/betekenis nu niet meer aanvaarden of er anders
op reageren.
Controversen en breekpunten in definities van communicatie
1. Intentionaliteit
Intentionaliteit= 4 situaties
-> zie de 4 voorbeelden in de ppt
Er moet een intentie zijn om te communiceren: de zender wil een
boodschap uitzenden en de ontvanger wil de boodschap ontvangen
Teleologische opvatting= sterk vertegenwoordigd bij onderzoekers -
> massacommunicatie (communicatie= 1, eventueel ook 3)
‘Gedragsopvatting’: studie van interpersoonlijke communicatie
(communicatie is 1,2,3,4) -> alles is communicatie
Probleem: intentionaliteit vaak moeilijk vast te stellen of te meten
Les 1: 1/10/2024
Hoofdstuk 1: Inleiding
Inzicht in communicatie nuttig voor sociologen, politieke wetenschappers,
sociaaleconomische wetenschappers en communicatiewetenschappers…. (en
anderen)
Sociologie: media bv: een belangrijke socialisatiebron. Socialisatiebron is
iets waarvan je verschillende waarden en normen leert.
Media kan ervoor zorgen dat waarden en normen evolueren. Media zorgt er
ook voor dat mensen waarden en normen gaan overnemen.
Bv: schoonheidsidealen: body positivity boodschap verspreiden >< foto’s
die getrukeerd zijn. Hier zijn er dus tegenstrijdige waarden en normen.
Gender en seksualiteit: mannen moeten gespierd zijn en vrouwen slank.
Politiek: media is 4de macht, beïnvloeden publieke opinie, politici gebruiken
sociale media om de kiezer te overtuigen.
Bv: Via de media een topic hoog op de agenda plaatsen.
Jeugd gaat meer en meer vertrouwen op informatie via influencers.
Influencers nemen een grotere rol in als het gaat over politieke
participatie.
Via sociale media kon de Russische overheid zich mengen in de
verkiezingen van de vs -> door gebruik te maken van fake news en
berichten geplaatst door chatbots.
Economie: voor bedrijven is communicatie intern en extern essentieel.
Communicatie is essentieel voor (social) profit organisaties.
Bv: sociale media gebruiken om producten te reviewen en te promoten.
=ONLINE BRAND MARKETING EN GOING VIRAL
Influencers komen heel authentiek over want ze hebben ‘geen talent’ (niet
zingen of dansen of,…) hierdoor zijn ze populair en dat trekt mensen aan,
de gewone mens. =INFLUENCER MARKETING
Verantwoordelijkheid als mediaprofessionals+ hoe als
communicatieverantwoordelijke omgaan met pers.
Bv: Cruciale rol van journalisten -> neutrale info meegeven over wat er
gebeurt in de wereld= cruciale rol in een democratie om info die correct is
mee te krijgen.
Cruciale rol van communicatieverantwoordelijken -> een goede strategie
hebben is essentieel bv: sorry bericht Bart de pauw werd heel slecht
ontvangen
CommunicatieWETENSCHAP
Wetenschap = realiteit verklaren/voorspellen en ontdekken
Belang van theorieen (om dan een hypothese op te stellen),
concepten/modellen, empirisch onderzoek (inhoudsanalyse (een
systematische analyse van teksten,…), survey (vragenlijst, om zo een
, correlatie te vinden), experiment, diepte-interviews, focusgroups, meta-
analyses)
Wetenschappelijke literatuur (artikels in academische ‘journals’ (enkel
wetenschappelijke artikels -> voordat je hierop een artikel kan plaatsen
gaan minstens 3 mensen het nalezen en controleren of alles wel klopt en
ethisch correct is), boeken,…)
Social Learning theory
=mensen kunnen niet enkel leren van gevolgen van eigen gedrag, ook uit andere
mensen (Bv: uit de media)
-> wij kunnen leren door geobserveerd gedrag, door observeren kunnen we
gedrag overnemen. Maar dit gebeurt niet zomaar, als de sociale wereld het
gedrag aanvaart en er hangt een beloning aan vast dan is er een grote kans dat
je dat gedrag gaat overnemen.
Bv: in een game door iemand te vermoorden krijg je iets of een level hoger =
beloning dus gedrag overnemen.
Longitudinale studie= op meerdere momenten en mensen onderzoeken om
causaal verband te krijgen.
Op basis van deze studies kan je nog steeds geen correlatie waarnemen.
Misschien heeft het enkel korte termijn effecten of misschien is het enkel bij een
beperkte groep.
Tha anxious generation
De schrijver heeft een boek geschreven over een epidemie met mentale ziektes
en sociale media is de oorzaak van deze ziektes.
-> gebruikt generationele data= 2 toevallige toenames/afnames hebben een
verband met elkaar, maar dat is niet perse zo.
-> deze debatten tonen hoe belangrijk communicatiewetenschappers zijn, om
zo’n uitspraken en studies te controleren en maatregels te nemen.
Communicatiewetenschap is een relatief jonge wetenschap, die na WO2 is
‘ontdekt’.
-> Na wo2 onderzoeken wat propaganda kan doen met het denken en
handelen van mensen.
Communicatiewetenschappelijke fenomenen voordien onderzocht uit
retoriek (Aristoteles), psychologie, sociologie
-> het bestond eigenlijk al in de oudheid met Aristoteles: waarom kan je
sommige mensen wel overtuigen en andere niet, welke middelen heb je
nodig om mensen te overtuigen.
Aristoteles
Drie intrinsieke middelen om publiek te overtuigen.
, Ethos -> persoonlijkheid en waarden van de spreker
Bv: charisma, is het een expert, is hij aantrekkelijk, is het een man of
vrouw
Pathos -> inspelen op de emoties van het publiek
Bv: Op de angst inspelen zorgt voor mensen overtuigen. Bv: de angst voor
het onbekende
Logos -> logica van argumentatie, argumenten moeten goed opgebouwd
zijn
Hoofdstuk 2: elementen van het communicatieproces en
communicatiemodellen
Wat is communicatie?
Overdracht of uitwisseling van informatie
o Overdracht: klemtoon op zender
Start bij de zender. De zender zendt een boodschap uit en het maakt
niet uit wat daarmee gebeurt. Het maakt niet uit hoe het wordt
ontvangen en of het wel wordt ontvangen. We spreken dus over
eenrichtingsverkeer.
o Uitwisseling: gemeenschappelijk maken van ideeën
Zender en ontvanger op gelijke hoogte en die gaan in interactie en
die wisselen ideeën etc uit. Heel dynamisch proces.
Je hebt verschillende soorten van communicatie.
Bv: massacommunicatie (tv) >< interpersoonlijke communicatie (tussen
vrienden)
Richt zich primair op de producten van communicatie (krantenartikelen,
reclamespots, televisieprogramma’s,…)
Teksten maken en lezen worden beschouwd als parallelle processen (=
gelijke processen).
Voorbeelden wetenschappelijke definities niet kennen. Gewoon weten dat er veel
zijn en dat die verschillend zijn qua veld wat je onderzoekt. De definitie verschilt
ook naargelang je invalshoek of wat je bestudeert.
2 belangrijke perspectieven of scholen
1. Processchool ziet communciatie als transmissie (overdracht) van
boodschappen
Nadruk op hoe de zender en ontvanger encoderen en decoderen, hoe
kanalen en media efficiënt kunnen worden ingezet.
Communicatie is een (beïnvloedings)proces
-> focus op de zender en hoe die info gaat encoderen = omzetten naar
woorden-> boodschap vormen met als doel iets te bereiken bv: een stem,
een attitude
Verschil tussen output en input is ‘fout’
De ontvanger gaat de boodschap decoderen en gaat een betekenis geven
aan de woorden. Maar er is sprake van foute communicatie, want er is iets
mis gelopen met de beïnvloeding bv er is iets mis gelopen met ethos,
logos, pathos -> niet de beoogde uitkomst en dus geen beïnvloeding.
, Basis: psychologie en sociologie
2. Betekeniscreatieschool ziet communicatie als productie en
uitwisseling van betekenissen
Tweerichtingsverkeer en dynamisch proces met zender en ontvanger op
gelijke hoogte want ze gaan met elkaar in interactie.
Nadruk op hoe boodschappen of teksten interageren met mensen om zo
betekenissen tot stand te brengen
-> er is geen effect nodig, het is gewoon info uitwisselen
Afwijkingen tussen zender en ontvanger niet noodzakelijk als ‘fout’
beschouwd, maar bv: als verschillen in biografie in de ontvangers.
-> de boodschap kan een totaal andere betekenis krijgen naargelang de
ontvanger bv: de zender fotoshopt zijn foto want in biografie staat dat dat
schoonheidsideaal de norm is, de biografie van de ontvanger kan anders
zijn en die kan dus juist afkeer krijgen naar die foto.
Er is sprake van parallelle processen waarbij de zender en ontvanger op
dezelfde hoogte staan.
Bv: iedereen kan op verschillende manieren een boodschap anders interpreteren
-> niet iedereen leest het op dezelfde manier, het roept andere ideeën en
gedachten op
Body positivity= mensen zeggen dat het obesitas promoot en andere vinden het
juist goed om het te tonen.
Aflevering FC De Kampioenen= de sociale normen veranderen en hierdoor kan
men een bepaalde boodschap/betekenis nu niet meer aanvaarden of er anders
op reageren.
Controversen en breekpunten in definities van communicatie
1. Intentionaliteit
Intentionaliteit= 4 situaties
-> zie de 4 voorbeelden in de ppt
Er moet een intentie zijn om te communiceren: de zender wil een
boodschap uitzenden en de ontvanger wil de boodschap ontvangen
Teleologische opvatting= sterk vertegenwoordigd bij onderzoekers -
> massacommunicatie (communicatie= 1, eventueel ook 3)
‘Gedragsopvatting’: studie van interpersoonlijke communicatie
(communicatie is 1,2,3,4) -> alles is communicatie
Probleem: intentionaliteit vaak moeilijk vast te stellen of te meten
