Godsdienst 1
Deel 1 : De basisinzichten voor de godsdienstlessen.
1. Het kind in zijn wereld. Onze hedendaagse maatschappij als context van ons denken.
1.1 Terminologie : levensbeschouwing, mensbeeld, wereldbeeld en godsbeeld.
Raimun Pannikar ieder mens heeft een persoonlijk referentiekader dat werkt als een
soort venster waardoor je naar de wereld kijkt. = levensbeschouwing (interpretatie
over wat je ziet)
Dat venster is niet neutraal, het is gekleurd door de waarde die jij toekent aan wat je
ziet, voelt, hoort…
Levensbeschouwelijke ontwikkeling = het steeds opnieuw betekenis geven aan de
wereld om je heen, het is ook nooit af maar dynamisch en open + ontwikkeling
persoonlijke identiteit.
Mensbeeld = een beeld of opvatting over wie de mens is of zou moeten zijn.
Wereldbeeld = opvatting die een mens heeft over hoe de wereld is of zou moeten zijn.
Godsbeeld = een beeld die een mens heeft over de transcendente dimensie van het
leven.
1.2 Een heteronome, autonome en theonome levensbeschouwing
Wereldbeeld, mensbeeld en godsbeeld zijn 3 elementen die onlosmakelijk met
elkaar verbonden zijn. Doorheen de geschiedenis is ons maatschappelijk denken over
god, mens en wereld ook grondig veranderd.
Roger Lenaers onderscheidt 3 soorten denken over de impact van het transcendente op
ons bestaan:
1) Het heteronoom denken
verleden onze wereld is volledig afhankelijk van een andere wereld die
bestuurd werd door een heerser (bovennatuurlijk), de kennis van de aardse mens
is beperkt en onwetend. De mens geloofde dat ze met het aanbieden van
geschenken aan de Macht kon verkrijgen wat we uit eigen kracht niet kunnen
bewerken. HETERONOOM want die andere wereld stelt in de onze de wet.
Het bestaan van die wereld is een axioma (het bestaan aannemen zonder
bewijs, het is gebaseerd op geloof en vertrouwen)
Een God die onze wereld en ons leven bestuurt van buitenaf. Wat gebeurt in ons
leven is afkomstig van God.
2) Het autonoom denken
Door de komst van de exacte wetenschappen kwam men tot het inzicht dat de
natuur haar eigen wetten volgt en dan ook de effecten ervan kan voorzien en zich
ertegen wapenen. De kosmos danst niet naar de buitenaardse pijpen, het volgt
zijn eigen wet. De mens is ook deel van de kosmos, dus moet de mens ook
autonoom zijn.
Het nieuwe axioma drong langzaam door en veranderde geleidelijk (moderniteit).
Grote impact op mens, wereld en godsbeeld God verliest zijn status, de mens
krijgt zelf de goddelijke status. De dood van God het moderne atheïsme.
3) Het theonoom denken
God is de diepste grond van kosmos en mens, er is maar 1 wereld die heilig is
,1.3 Het Hogere en de godsbeelden
Doorheen de geschiedenis proberen mensen in onze beperkte taal (poëzie, verhalen)
weer te geven wat we precies geloven en hoe God er ‘uitziet’. Het zijn pogingen om
het onbeschrijfelijke toch te beschrijven.
Nico Terlinden godsbeelden die in de Bijbel staan zijn ontstaan uit taal en cultuur van
toen.
Het denken over God, wat geloven betekent en wie Jezus was zijn veranderd doorheen
de eeuwen
Het laatste avondmaal van David Chapelle De apostelen worden vervangen door een
groep mensen die in onze maatschappij vaak veroordeeld worden door hun kledij of
uiterlijk.
Evoluties in de maatschappij hebben een invloed op het godsbeeld en algemeen op
geloof. Godsbeelden weerspiegelen wat in de maatschappij leeft.
1.4 Een veranderende samenleving
Kenmerken uit onze maatschappij, want dit is de achtergrond waartegen we de
leerlingen in de klas moeten begeleiden in hun eigen zoektocht naar een
levensbeschouwelijke visie.
Grote kloof tussen actuele maatschappij en het geloof.
1.4.1 Secularisatie en detraditionalisering
Secularisatie = het afnemen van de invloed van het christelijk geloof. Vroeger
behoorde bijna iedereen tot de kerkgemeenschap, vandaag is de eigen levensvisie
teruggedrongen van de publieke sfeer tot het privédomein van mensen. De
godsdienst werd minder belangrijk waardoor de godsdienstigheid verminderde. De
mensen verbinden zich niet aan een godsdienst , maar hechten wel belang aan rituelen
zonder dat ze ingebed zijn in een bepaalde godsdienstige traditie. Er vallen ook meer en
meer tradities weg, omdat mensen steeds meer vanuit een individueel samengestelde
levensbeschouwing keuzes maken.
1.4.2 Globalisering en pluralisering
Globalisering = het wereldwijd verbinden van de vele menselijke leefwerelden tot 1
groot systeem (mc donalds is over ter wereld hetzelfde). De wereld is ons dorp.
Pluralisering = het leven zich toont in een verscheidenheid van leefpatronen en
waardestelsels (migratie van mensen met andere etnische afkomst). We leven in een
superdiverse maatschappij.
1.4.3 Autonomie, individualisering en meritocratie
Deze 3 processen leiden naar mensen die verantwoordelijkheid in hun eigen
handen nemen.
Individualisering = de verzelfstandiging van mensen die in toenemende mate het
leven naar eigen inzicht invullen (publieke en private leven worden strikt gescheiden).
individualisering en belang van zelfontplooiing meritocratische samenleving (elk mens
krijgt wat hij/zij verdient) aanwezig in het onderwijs (als je maar hard genoeg je best
doet).
+ rol van de media = bepaalt vaak het mensbeeld en wereldbeeld van de jongeren
, 1.5 Is het dan nog zinvol om r.k- godsdienst te geven op school?
Kinderen groeien op in een complexe samenleving waar weinig waarheden worden
doorgegeven.
Levensbeschouwelijk onderwijs inspelen op diversiteit en de vervreemding van
religieuze traditie + kinderen begeleiden in hun zoektocht naar levensbeschouwelijke
antwoorden.
2. Het kind en zijn levensbeschouwelijke en religieuze groei
De mens is een religieus wezen, dat in staat is om abstract te denken.
Kinderen zijn dat ook, met het verschil dat ze nog niet de taal hebben om dit te doen.
Spiritualiteit en levensbeschouwing gaan hand in hand, maar spiritualiteit is eerder
universeel en ons allemaal verbindt. Kinderen stimuleren om naar de spirituele diepte
van een verhaal te gaan en aansluiting te vinden bij zichzelf.
2.1 Wat is spiritualiteit?
Spiritus = geest
gelovigen de relatie met het Hogere
ongelovigen verbondenheid met het hogere in of buiten de mens dat inspireert
2 aspecten :
1. Religieuze verbondenheid
2. De spirit van waaruit je leeft (elementen christelijke spiritualiteit)
Vandaag is aandacht voor spiritualiteit niet meer vanzelfsprekend. In de meritocratische
maatschappij is er weinig ruimte voor religieuze ervaringen. De mens als autonoom
wezen heeft geen link meer met het Hogere. Weinig dankbaarheid voor wat ons gegeven
is.
Spiritualiteit is een basisbehoefte (kinderrechtenverdrag recht op welzijn)
Dit hoort ook bij de opvoeding en het helpen groeien als mens ongeacht gelovig
of niet.
Deel 1 : De basisinzichten voor de godsdienstlessen.
1. Het kind in zijn wereld. Onze hedendaagse maatschappij als context van ons denken.
1.1 Terminologie : levensbeschouwing, mensbeeld, wereldbeeld en godsbeeld.
Raimun Pannikar ieder mens heeft een persoonlijk referentiekader dat werkt als een
soort venster waardoor je naar de wereld kijkt. = levensbeschouwing (interpretatie
over wat je ziet)
Dat venster is niet neutraal, het is gekleurd door de waarde die jij toekent aan wat je
ziet, voelt, hoort…
Levensbeschouwelijke ontwikkeling = het steeds opnieuw betekenis geven aan de
wereld om je heen, het is ook nooit af maar dynamisch en open + ontwikkeling
persoonlijke identiteit.
Mensbeeld = een beeld of opvatting over wie de mens is of zou moeten zijn.
Wereldbeeld = opvatting die een mens heeft over hoe de wereld is of zou moeten zijn.
Godsbeeld = een beeld die een mens heeft over de transcendente dimensie van het
leven.
1.2 Een heteronome, autonome en theonome levensbeschouwing
Wereldbeeld, mensbeeld en godsbeeld zijn 3 elementen die onlosmakelijk met
elkaar verbonden zijn. Doorheen de geschiedenis is ons maatschappelijk denken over
god, mens en wereld ook grondig veranderd.
Roger Lenaers onderscheidt 3 soorten denken over de impact van het transcendente op
ons bestaan:
1) Het heteronoom denken
verleden onze wereld is volledig afhankelijk van een andere wereld die
bestuurd werd door een heerser (bovennatuurlijk), de kennis van de aardse mens
is beperkt en onwetend. De mens geloofde dat ze met het aanbieden van
geschenken aan de Macht kon verkrijgen wat we uit eigen kracht niet kunnen
bewerken. HETERONOOM want die andere wereld stelt in de onze de wet.
Het bestaan van die wereld is een axioma (het bestaan aannemen zonder
bewijs, het is gebaseerd op geloof en vertrouwen)
Een God die onze wereld en ons leven bestuurt van buitenaf. Wat gebeurt in ons
leven is afkomstig van God.
2) Het autonoom denken
Door de komst van de exacte wetenschappen kwam men tot het inzicht dat de
natuur haar eigen wetten volgt en dan ook de effecten ervan kan voorzien en zich
ertegen wapenen. De kosmos danst niet naar de buitenaardse pijpen, het volgt
zijn eigen wet. De mens is ook deel van de kosmos, dus moet de mens ook
autonoom zijn.
Het nieuwe axioma drong langzaam door en veranderde geleidelijk (moderniteit).
Grote impact op mens, wereld en godsbeeld God verliest zijn status, de mens
krijgt zelf de goddelijke status. De dood van God het moderne atheïsme.
3) Het theonoom denken
God is de diepste grond van kosmos en mens, er is maar 1 wereld die heilig is
,1.3 Het Hogere en de godsbeelden
Doorheen de geschiedenis proberen mensen in onze beperkte taal (poëzie, verhalen)
weer te geven wat we precies geloven en hoe God er ‘uitziet’. Het zijn pogingen om
het onbeschrijfelijke toch te beschrijven.
Nico Terlinden godsbeelden die in de Bijbel staan zijn ontstaan uit taal en cultuur van
toen.
Het denken over God, wat geloven betekent en wie Jezus was zijn veranderd doorheen
de eeuwen
Het laatste avondmaal van David Chapelle De apostelen worden vervangen door een
groep mensen die in onze maatschappij vaak veroordeeld worden door hun kledij of
uiterlijk.
Evoluties in de maatschappij hebben een invloed op het godsbeeld en algemeen op
geloof. Godsbeelden weerspiegelen wat in de maatschappij leeft.
1.4 Een veranderende samenleving
Kenmerken uit onze maatschappij, want dit is de achtergrond waartegen we de
leerlingen in de klas moeten begeleiden in hun eigen zoektocht naar een
levensbeschouwelijke visie.
Grote kloof tussen actuele maatschappij en het geloof.
1.4.1 Secularisatie en detraditionalisering
Secularisatie = het afnemen van de invloed van het christelijk geloof. Vroeger
behoorde bijna iedereen tot de kerkgemeenschap, vandaag is de eigen levensvisie
teruggedrongen van de publieke sfeer tot het privédomein van mensen. De
godsdienst werd minder belangrijk waardoor de godsdienstigheid verminderde. De
mensen verbinden zich niet aan een godsdienst , maar hechten wel belang aan rituelen
zonder dat ze ingebed zijn in een bepaalde godsdienstige traditie. Er vallen ook meer en
meer tradities weg, omdat mensen steeds meer vanuit een individueel samengestelde
levensbeschouwing keuzes maken.
1.4.2 Globalisering en pluralisering
Globalisering = het wereldwijd verbinden van de vele menselijke leefwerelden tot 1
groot systeem (mc donalds is over ter wereld hetzelfde). De wereld is ons dorp.
Pluralisering = het leven zich toont in een verscheidenheid van leefpatronen en
waardestelsels (migratie van mensen met andere etnische afkomst). We leven in een
superdiverse maatschappij.
1.4.3 Autonomie, individualisering en meritocratie
Deze 3 processen leiden naar mensen die verantwoordelijkheid in hun eigen
handen nemen.
Individualisering = de verzelfstandiging van mensen die in toenemende mate het
leven naar eigen inzicht invullen (publieke en private leven worden strikt gescheiden).
individualisering en belang van zelfontplooiing meritocratische samenleving (elk mens
krijgt wat hij/zij verdient) aanwezig in het onderwijs (als je maar hard genoeg je best
doet).
+ rol van de media = bepaalt vaak het mensbeeld en wereldbeeld van de jongeren
, 1.5 Is het dan nog zinvol om r.k- godsdienst te geven op school?
Kinderen groeien op in een complexe samenleving waar weinig waarheden worden
doorgegeven.
Levensbeschouwelijk onderwijs inspelen op diversiteit en de vervreemding van
religieuze traditie + kinderen begeleiden in hun zoektocht naar levensbeschouwelijke
antwoorden.
2. Het kind en zijn levensbeschouwelijke en religieuze groei
De mens is een religieus wezen, dat in staat is om abstract te denken.
Kinderen zijn dat ook, met het verschil dat ze nog niet de taal hebben om dit te doen.
Spiritualiteit en levensbeschouwing gaan hand in hand, maar spiritualiteit is eerder
universeel en ons allemaal verbindt. Kinderen stimuleren om naar de spirituele diepte
van een verhaal te gaan en aansluiting te vinden bij zichzelf.
2.1 Wat is spiritualiteit?
Spiritus = geest
gelovigen de relatie met het Hogere
ongelovigen verbondenheid met het hogere in of buiten de mens dat inspireert
2 aspecten :
1. Religieuze verbondenheid
2. De spirit van waaruit je leeft (elementen christelijke spiritualiteit)
Vandaag is aandacht voor spiritualiteit niet meer vanzelfsprekend. In de meritocratische
maatschappij is er weinig ruimte voor religieuze ervaringen. De mens als autonoom
wezen heeft geen link meer met het Hogere. Weinig dankbaarheid voor wat ons gegeven
is.
Spiritualiteit is een basisbehoefte (kinderrechtenverdrag recht op welzijn)
Dit hoort ook bij de opvoeding en het helpen groeien als mens ongeacht gelovig
of niet.
