1. Algemene principes van programmatie, erkenning en
financiering van ziekenhuizen
1.1 Ziekenhuizen vandaag
Algemene ziekenhuizen = Vandaag zijn er 48 algemene ziekenhuizen (vaak meerdere
campussen en locaties) erkend in Vlaanderen.
Psychiatrische ziekenhuizen = Er zijn 31 psychiatrische ziekenhuizen (43 campussen)
erkend in Vlaanderen.
1.1.1 Hoe ontstaan?
Het bovenstaande is het uitgangspunt. Nu gaan we bekijken welke drivers er voor zorgen dat
een ziekenhuis wordt opgericht in een bepaalde gemeente, hoe groot deze ziekenhuizen
zijn, welke kenmerken ze hebben etc.
- Uitgangspunt = Vrij initiatief à iedereen die wil zou een ziekenhuizen kunnen
oprichten of een andere zorgvoorziening. Er is ook vrij initiatief van welke zorg wordt
aangeboden in deze instellingen.
GESCHIEDENIS
- Eerste ziekenhuizen werden opgericht in de 12de eeuw (bv. St-Jan in Brugge,
Elisabeth in Antwerpen).
- Voor 1963 (dus vele eeuwen lang) was dit vrij initiatief absoluut, er was zeer weinig
wetgeving op ziekenhuizen.
- In 1963 besliste de overheid om ziekenhuizen te reguleren via specifieke
wetgevingen. Er was wel al een ziekteverzekeringswetgeving, maar de overheid wou
veel meer ingrijpen in hoe ziekenhuizen gerund werden. à Zo is de eerste
ziekenhuiswetgeving ontstaan, in 1963 is ook de eerste echte wetgeving op
ziekteverzekering ontstaan
1.1.2 Ziekenhuiswetgeving (1963)
Vier doelstellingen eerste ziekenhuiswet:
- Toegankelijkheid ziekenhuiszorg voor alle inwoners = Er moest dus voldoende
aanbod zijn dat voldoende gespreid is
- Kwaliteit garanderen via normen en erkenningsvoorwaarden
- Financiële leefbaarheid garanderen = De overheid ging meer investeren, daarom
hadden ze ook meer wetgeving nodig.
- Planning (niet beperkend: indicatief) = Er werd aangegeven waar ziekenhuizen het
best opgericht zouden moeten worden en wat hun aanbod moest zijn à Dit was niet
verplicht, het was indicatief
In 1963 kwam er dus voor de eerste keer programmatie, erkenningsnormen en financiering
in een wet.
- Dit is nog altijd de kapstok waar ziekenhuizen de dag van vandaag worden door
aangestuurd.
PROGRAMMATIE (1973)
Programmatie = Rekenkundige regels op basis van o.a. bevolkingscijfers, leeftijd,
morbiditeit en geografische spreiding à Dit zijn dus parameters die gebruikt worden door de
overheid om te bepalen waar er welk aanbod moet zijn.
- Vanaf 1973 verplichte programmatie àin 1963 werd het ook al gebruikt maar waren
het eerder suggesties.
,Basisprincipe = Het aantal te erkennen of erkende bedden mag nooit hoger zijn dan de
geprogrammeerde eenheden.
- Er is dus een beperking op het aanbod
- Programmatiecriteria bepaald op niveau van kenletter à Dus aantal bedden wordt
bepaald per zorgactiviteit, dit is globaal voor alle zorgvoorzieningen dus gaat niet
over hoeveel bedden één ziekenhuis mag hebben, maar hoeveel bedden er in totaal
mogen zijn voor bv. heelkunde
Met “programmatiecriteria bepaald op niveau van kenletter” bedoelt men dat de overheid het
aantal toegelaten ziekenhuisbedden vastlegt per type zorgdienst, aangeduid met een
kenletter (bv. C = heelkunde, D = inwendige geneeskunde, M = materniteit, G = geriatrie, E =
pediatrie).
- Elke kenletter staat dus voor een specifieke zorgactiviteit. De programmatie bepaalt
hoeveel bedden per kenletter (en dus per soort zorg) er maximaal mogen zijn. Zo
weerspiegelen de kenletters rechtstreeks welk zorgaanbod een ziekenhuis heeft en in
welke omvang.
Als je als ziekenhuisdirecteur nieuwe bedden wilt creëren dan gebruik je deze tabel. Deze
tabel geeft een overzicht van de programmatie en de mate waarin die programmatie is
ingevuld per kenletter.
- CD = Heelkunde en inwendige geneeskunde
- E = Pediatrie
- M = Materniteit
- ..
Per kenletter zijn er 3 kolommen:
- Erkende bedden
- Theoretische programmatie (TP) = het maximaal aantal bedden dat volgens de
overheidsberekeningen (op basis van bevolking, leeftijd, enz.) in een regio mag
bestaan voor die kenletter.
- Invulling theoretische programmatie (ITP)
Dus volgens het basisprincipe mogen het aantal erkende bedden niet hoger zijn dan de
theoretische programmatie.
- Als we kijken naar de tabel dan zien we dat het basisprincipe vaak niet klopt. Bv.
Aalst, erkende bedden ligt hoger dan theoretische programmatie. Waardoor zou dit
komen? à De meeste ziekenhuizen zijn ontstaan voor 1973. Ze hebben niet gezegd
dat ziekenhuizen dan hun aanbod moesten verminderen als het teveel was al. Het
ging eerder om het bevriezen van de situatie, dat er dus niet nog meer bedden
mochten bijkomen als er al een overaanbod was.
,In Antwerpen wordt er ver boven de programmatie gegaan.
- Reden = Net voor 1973 heeft men beslist dat Universitair Ziekenhuis Antwerpen
opgericht moest worden omdat er een faculteit geneeskunde was zonder ziekenhuis.
Als we meer specifiek naar de CD bedden kijken, dan zien we dat er veel over de
programmatie wordt gegaan.
Voor pediatrie worden in de meeste regio’s de programmatie niet volledig ingevuld.
Programmatie (1982)
Moratorium op ziekenhuisbedden = In 1982, tijdens de economische crisis, besliste de
overheid om een volledige stop op bijkomende ziekenhuisbedden in te voeren. Hoewel de
programmatie in sommige gevallen nog niet volledig was ingevuld, werd om budgettaire
redenen bepaald dat er geen extra bedden meer mochten bijkomen.
- Er was wel een uitzondering = Je mag wel ruilen met jezelf (binnen hetzelfde
ziekenhuizen) of met andere ziekenhuizen. à Hiervoor bestaan er conversieregels
(niet elk bed is ‘evenveel’ waard, dit door de personeelsomkadering. Bv een bed in de
kinderpsychiatrie is meer waard dan een CD bed) voor verschillende kenletters.
Conclusie = Door al de besparingsmaatregelen moeten we vandaag constateren dat
programmatie maar een beperkte rol heeft in het aansturen van het ziekenhuisaanbod.
Vooral door dat moratorium.
- Maar programmatie gaat niet enkel over ziekenhuizen en bedden, maar ook over
apparatuur dat in ziekenhuizen wordt gebruikt. Daar speelt de programmatie wel een
rol. Bv Pet-scans à Er komen zoveel nieuwe apparatuur op de markt, waardoor het
voor de overheid belangrijk is om dit te kunnen beperken. Het brengt namelijk hoge
kosten met zich mee.
, Zegt dus hoeveel centra het mogen hebben, en hoeveel PET-scans er in totaal mogen zijn.
ERKENNINGSNORMEN
Erkenningsnormen zijn de minimale voorwaarden waaraan een ziekenhuis (of een dienst,
functie, afdeling…) moet voldoen om officieel erkend te worden door de overheid.
Algemene uitgangspunt = Alleen erkende ziekenhuizen, ziekenhuisdiensten,
ziekenhuisfuncties en zorgprogramma’s mogen geopend en geëxploiteerd worden.
- Dit is nooit definitief à Erkenning kan altijd worden ingetrokken door inspecties en
evaluaties uitgevoerd door Gemeenschapsoverheid (is een bevoegdheid van de
gemeenschappen).
Erkenningsnormen hebben een significante impact op aanbod van ziekenhuizen en -
diensten.
- Eind jaren ’80 is er een heel wetgevend kader tot stand gekomen die een aantal
minimumvereisten voor ziekenhuizen heeft bepaald à bv. Er moeten minstens 150
bedden zijn verspreid over minstens 3 afdelingen (heeft geleid door veel fusies)
- Na de jaren 80 waren er nog meer fusies door specifieke erkenningsregels, maar ook
door schaalvoordelen en bouwdossiers (overheid wilt soms enkel subsidies geven
voor de bouw van zaken als de ziekenhuizen een fusie aangaan)
Sinds 1980 basisregel (Bijzondere Wet 8/8/1980):
- Federale overheid bevoegd voor bepalen van de erkenningsnormen, voor zover de
normen een weerslag hebben op de financiering van de exploitatie, de
ziekteverzekering en de basisregelen betreffende de zware medische apparatuur.
- Gemeenschappen bevoegd om erkenning uit te reiken en te inspecteren
Deze basisregel is gewijzigd door het Vlinderakkoord in 2011 (zie hieronder)
Wijziging 6de staatshervorming op vlak van erkenning en programmatie
De gemeenschappen bevoegd om de erkenningsnormen te definiëren, met uitzondering dat:
- De programmatie federale bevoegdheid blijft, maar waarbij asymmetrische bilaterale
overeenkomsten kunnen worden gesloten als een Gemeenschap dat wenst;
- De financiering van de ziekenhuizen een federale bevoegdheid blijft (behalve voor
wat betreft het deel A en A3 van het BFM);
- Men zal verifiëren dat de door de Gemeenschappen uitgevaardigde
erkenningsnormen geen negatieve impact hebben op de federale budgetten, behalve
in geval van bilateraal akkoord. Hiertoe zal elk voorstel ter aanpassing van
erkenningsnormen, na advies van het RIZIV en eventueel van het KCE moeten
worden voorgelegd aan het Rekenhof;
Een asymmetrische bilaterale overeenkomst betekent dat één Gemeenschap (bijvoorbeeld
Vlaanderen) met de federale overheid een aparte afspraak kan maken over programmatie,
financiering van ziekenhuizen
1.1 Ziekenhuizen vandaag
Algemene ziekenhuizen = Vandaag zijn er 48 algemene ziekenhuizen (vaak meerdere
campussen en locaties) erkend in Vlaanderen.
Psychiatrische ziekenhuizen = Er zijn 31 psychiatrische ziekenhuizen (43 campussen)
erkend in Vlaanderen.
1.1.1 Hoe ontstaan?
Het bovenstaande is het uitgangspunt. Nu gaan we bekijken welke drivers er voor zorgen dat
een ziekenhuis wordt opgericht in een bepaalde gemeente, hoe groot deze ziekenhuizen
zijn, welke kenmerken ze hebben etc.
- Uitgangspunt = Vrij initiatief à iedereen die wil zou een ziekenhuizen kunnen
oprichten of een andere zorgvoorziening. Er is ook vrij initiatief van welke zorg wordt
aangeboden in deze instellingen.
GESCHIEDENIS
- Eerste ziekenhuizen werden opgericht in de 12de eeuw (bv. St-Jan in Brugge,
Elisabeth in Antwerpen).
- Voor 1963 (dus vele eeuwen lang) was dit vrij initiatief absoluut, er was zeer weinig
wetgeving op ziekenhuizen.
- In 1963 besliste de overheid om ziekenhuizen te reguleren via specifieke
wetgevingen. Er was wel al een ziekteverzekeringswetgeving, maar de overheid wou
veel meer ingrijpen in hoe ziekenhuizen gerund werden. à Zo is de eerste
ziekenhuiswetgeving ontstaan, in 1963 is ook de eerste echte wetgeving op
ziekteverzekering ontstaan
1.1.2 Ziekenhuiswetgeving (1963)
Vier doelstellingen eerste ziekenhuiswet:
- Toegankelijkheid ziekenhuiszorg voor alle inwoners = Er moest dus voldoende
aanbod zijn dat voldoende gespreid is
- Kwaliteit garanderen via normen en erkenningsvoorwaarden
- Financiële leefbaarheid garanderen = De overheid ging meer investeren, daarom
hadden ze ook meer wetgeving nodig.
- Planning (niet beperkend: indicatief) = Er werd aangegeven waar ziekenhuizen het
best opgericht zouden moeten worden en wat hun aanbod moest zijn à Dit was niet
verplicht, het was indicatief
In 1963 kwam er dus voor de eerste keer programmatie, erkenningsnormen en financiering
in een wet.
- Dit is nog altijd de kapstok waar ziekenhuizen de dag van vandaag worden door
aangestuurd.
PROGRAMMATIE (1973)
Programmatie = Rekenkundige regels op basis van o.a. bevolkingscijfers, leeftijd,
morbiditeit en geografische spreiding à Dit zijn dus parameters die gebruikt worden door de
overheid om te bepalen waar er welk aanbod moet zijn.
- Vanaf 1973 verplichte programmatie àin 1963 werd het ook al gebruikt maar waren
het eerder suggesties.
,Basisprincipe = Het aantal te erkennen of erkende bedden mag nooit hoger zijn dan de
geprogrammeerde eenheden.
- Er is dus een beperking op het aanbod
- Programmatiecriteria bepaald op niveau van kenletter à Dus aantal bedden wordt
bepaald per zorgactiviteit, dit is globaal voor alle zorgvoorzieningen dus gaat niet
over hoeveel bedden één ziekenhuis mag hebben, maar hoeveel bedden er in totaal
mogen zijn voor bv. heelkunde
Met “programmatiecriteria bepaald op niveau van kenletter” bedoelt men dat de overheid het
aantal toegelaten ziekenhuisbedden vastlegt per type zorgdienst, aangeduid met een
kenletter (bv. C = heelkunde, D = inwendige geneeskunde, M = materniteit, G = geriatrie, E =
pediatrie).
- Elke kenletter staat dus voor een specifieke zorgactiviteit. De programmatie bepaalt
hoeveel bedden per kenletter (en dus per soort zorg) er maximaal mogen zijn. Zo
weerspiegelen de kenletters rechtstreeks welk zorgaanbod een ziekenhuis heeft en in
welke omvang.
Als je als ziekenhuisdirecteur nieuwe bedden wilt creëren dan gebruik je deze tabel. Deze
tabel geeft een overzicht van de programmatie en de mate waarin die programmatie is
ingevuld per kenletter.
- CD = Heelkunde en inwendige geneeskunde
- E = Pediatrie
- M = Materniteit
- ..
Per kenletter zijn er 3 kolommen:
- Erkende bedden
- Theoretische programmatie (TP) = het maximaal aantal bedden dat volgens de
overheidsberekeningen (op basis van bevolking, leeftijd, enz.) in een regio mag
bestaan voor die kenletter.
- Invulling theoretische programmatie (ITP)
Dus volgens het basisprincipe mogen het aantal erkende bedden niet hoger zijn dan de
theoretische programmatie.
- Als we kijken naar de tabel dan zien we dat het basisprincipe vaak niet klopt. Bv.
Aalst, erkende bedden ligt hoger dan theoretische programmatie. Waardoor zou dit
komen? à De meeste ziekenhuizen zijn ontstaan voor 1973. Ze hebben niet gezegd
dat ziekenhuizen dan hun aanbod moesten verminderen als het teveel was al. Het
ging eerder om het bevriezen van de situatie, dat er dus niet nog meer bedden
mochten bijkomen als er al een overaanbod was.
,In Antwerpen wordt er ver boven de programmatie gegaan.
- Reden = Net voor 1973 heeft men beslist dat Universitair Ziekenhuis Antwerpen
opgericht moest worden omdat er een faculteit geneeskunde was zonder ziekenhuis.
Als we meer specifiek naar de CD bedden kijken, dan zien we dat er veel over de
programmatie wordt gegaan.
Voor pediatrie worden in de meeste regio’s de programmatie niet volledig ingevuld.
Programmatie (1982)
Moratorium op ziekenhuisbedden = In 1982, tijdens de economische crisis, besliste de
overheid om een volledige stop op bijkomende ziekenhuisbedden in te voeren. Hoewel de
programmatie in sommige gevallen nog niet volledig was ingevuld, werd om budgettaire
redenen bepaald dat er geen extra bedden meer mochten bijkomen.
- Er was wel een uitzondering = Je mag wel ruilen met jezelf (binnen hetzelfde
ziekenhuizen) of met andere ziekenhuizen. à Hiervoor bestaan er conversieregels
(niet elk bed is ‘evenveel’ waard, dit door de personeelsomkadering. Bv een bed in de
kinderpsychiatrie is meer waard dan een CD bed) voor verschillende kenletters.
Conclusie = Door al de besparingsmaatregelen moeten we vandaag constateren dat
programmatie maar een beperkte rol heeft in het aansturen van het ziekenhuisaanbod.
Vooral door dat moratorium.
- Maar programmatie gaat niet enkel over ziekenhuizen en bedden, maar ook over
apparatuur dat in ziekenhuizen wordt gebruikt. Daar speelt de programmatie wel een
rol. Bv Pet-scans à Er komen zoveel nieuwe apparatuur op de markt, waardoor het
voor de overheid belangrijk is om dit te kunnen beperken. Het brengt namelijk hoge
kosten met zich mee.
, Zegt dus hoeveel centra het mogen hebben, en hoeveel PET-scans er in totaal mogen zijn.
ERKENNINGSNORMEN
Erkenningsnormen zijn de minimale voorwaarden waaraan een ziekenhuis (of een dienst,
functie, afdeling…) moet voldoen om officieel erkend te worden door de overheid.
Algemene uitgangspunt = Alleen erkende ziekenhuizen, ziekenhuisdiensten,
ziekenhuisfuncties en zorgprogramma’s mogen geopend en geëxploiteerd worden.
- Dit is nooit definitief à Erkenning kan altijd worden ingetrokken door inspecties en
evaluaties uitgevoerd door Gemeenschapsoverheid (is een bevoegdheid van de
gemeenschappen).
Erkenningsnormen hebben een significante impact op aanbod van ziekenhuizen en -
diensten.
- Eind jaren ’80 is er een heel wetgevend kader tot stand gekomen die een aantal
minimumvereisten voor ziekenhuizen heeft bepaald à bv. Er moeten minstens 150
bedden zijn verspreid over minstens 3 afdelingen (heeft geleid door veel fusies)
- Na de jaren 80 waren er nog meer fusies door specifieke erkenningsregels, maar ook
door schaalvoordelen en bouwdossiers (overheid wilt soms enkel subsidies geven
voor de bouw van zaken als de ziekenhuizen een fusie aangaan)
Sinds 1980 basisregel (Bijzondere Wet 8/8/1980):
- Federale overheid bevoegd voor bepalen van de erkenningsnormen, voor zover de
normen een weerslag hebben op de financiering van de exploitatie, de
ziekteverzekering en de basisregelen betreffende de zware medische apparatuur.
- Gemeenschappen bevoegd om erkenning uit te reiken en te inspecteren
Deze basisregel is gewijzigd door het Vlinderakkoord in 2011 (zie hieronder)
Wijziging 6de staatshervorming op vlak van erkenning en programmatie
De gemeenschappen bevoegd om de erkenningsnormen te definiëren, met uitzondering dat:
- De programmatie federale bevoegdheid blijft, maar waarbij asymmetrische bilaterale
overeenkomsten kunnen worden gesloten als een Gemeenschap dat wenst;
- De financiering van de ziekenhuizen een federale bevoegdheid blijft (behalve voor
wat betreft het deel A en A3 van het BFM);
- Men zal verifiëren dat de door de Gemeenschappen uitgevaardigde
erkenningsnormen geen negatieve impact hebben op de federale budgetten, behalve
in geval van bilateraal akkoord. Hiertoe zal elk voorstel ter aanpassing van
erkenningsnormen, na advies van het RIZIV en eventueel van het KCE moeten
worden voorgelegd aan het Rekenhof;
Een asymmetrische bilaterale overeenkomst betekent dat één Gemeenschap (bijvoorbeeld
Vlaanderen) met de federale overheid een aparte afspraak kan maken over programmatie,
