Media-economie en mediastructuren
1. No business like the media business
Academisch onderzoek naar de media-economie is een relatief jong vakgebied.
Communicatiewetenschappers hadden weinig oog voor de economische aspecten van
mediabedrijven. De mediasector vertoonde vóór de jaren 1970, zeker buiten de Verenigde Staten,
nauwelijks commerciële kenmerken: media-bedrijven waren relatief kleinschalig en voerden
onderling weinig concurrentie.
Vanaf 1980 ging de mediasector door een wereldwijde liberaliseringsgolf en maakte ze een snellere
commercialisering door. Monopolies van publieke omroepen werden toen in Europa opengebroken,
en commerciële televisie en radio braken door.
Media-economie als wetenschappelijk vakgebied past economische theorieën, concepten en
principes toe om de werking en structuur van mediabedrijven en -industrieën te verklaren. Ze houdt
zich bezig met het begrijpen van de financiële en economische omstandigheden waarin
mediabedrijven opereren en die een invloed uitoefenen op de structuur en strategieën van deze
bedrijven.
Media-economen bestuderen hoe mediabedrijven met de beschikbare middelen, de informatie- en
entertainmentbehoeften van publiek, adverteerders en samenleving vervullen. Doordat deze
middelen niet onbeperkt zijn en onmogelijk in alle behoeften kunnen voorzien, ontstaat schaarste.
Economie wordt wel eens de wetenschap van de schaarste. Media-economie focust zich dus op hoe
mediabedrijven hun schaarse middelen op efficiënte wijze aanwenden om aan de vraag naar
mediaproducten tegemoet te komen. Productiefactoren zijn de middelen waarmee bedrijven aan de
slag gaan om hun doelstellingen te realiseren. Er zijn 3 types:
- Arbeid: De media-industrie is een ‘people business’. Het aantrekken van creatief talent is
noodzakelijk om tot een succesvol mediabedrijven uit te groeien. Het gaat over mensen die
werk verzetten en arbeid leveren. Het zijn die mensen die goeie programma’s maken en goeie
teksten schrijven.
- Grondstoffen: Mediabedrijven verwerven toegang tot een reeks van materiële (zoals
krantenpapier of opnamestudio’s) of immateriële (zoals programmarechten of data)
grondstoffen waarmee ze mediaproducten kunnen maken.
- Kapitaal: Mediabedrijven hebben behoefte aan kapitaal om te investeren in bovenstaande
productiefactoren. Kapitaal kan worden verstrekt door de eigenaars of door een beursgang,
maar ook door externe financiers zoals banken.
De prijs van die productiefactoren komt tot stand door het spel van vraag en aanbod. Deze
wisselwerking is een van de meest fundamentele principes van een vrijemarkteconomie. Als de vraag
bij consumenten naar een bepaald goed daalt, zal de prijs, zeker als de aangeboden hoeveelheid
gelijk blijft, doorgaans zakken en vice versa.
Economie draait rond schaarste. Maar media-economie wordt ook gekenmerkt door overvloed. Het
aanbod van content, platformen en toestellen is gigantisch. Maar toch is het schaarste, en niet
overvloed, die waarde creëert. Als mediaproducten schaars zijn, gaan de prijzen omhoog, bij
overvloed dalen ze.
1
,Bij gebrek aan technologische schaarste in de digitale wereld, creëren mediabedrijven kunstmatige
schaarste. Dat is een strategie om schaarste te creëren. Denk bv. aan het feit dat toegang tot
mediaproducten wordt beperkt voor niet-betalende gebruikers, of dat een boek ‘limited edition’ is.
Hoe ‘limited edition’ dat is, is niet aangegeven en wordt dus gecreëerd door het mediabedrijf zelf.
Ondanks het ruime aanbod, blijft tijd een schaars goed. Mediabedrijven moeten de aandacht en (en
tijd) van de consument winnen om economische waarde te creëren. Als niemand uw content leest of
bekijkt, is uw gecreëerde schaarste niets waard.
Media-economie bestudeert dus de wisselwerking tussen vraag en aanbod binnen de media-
industrie. Er kan zowel een micro- als macro-economisch perspectief worden toegepast:
- Micro-economie: Focus ligt op vraag en aanbod tussen individuele actoren (bedrijven,
overheden en consumenten). Het analyseert de werking van individuele markten, bedrijven
of producten. Aangezien media-economie zich hoofdzakelijk bezighoudt met de vraag hoe
mediabedrijven hun schaarse middelen aanwenden, ligt de focus van het vakgebied eerder
op het micro-economische.
- Macro-economie: Bestudeert het gehele economische systeem, met bijzondere focus op
economische groei, tewerkstelling, inflatie of import/export. Ze focust zich op het ruimere
economische plaatje en op de plaats van specifieke sectoren of markten in de nationale of
wereldwijde economie.
1.1 Waarom (media)bedrijven bestaan
Mediabedrijven treden op als producent, aggregator en/of distributeur van media-content of -
diensten. Als het gaat over de producenten, zijn het bedrijven die content maken. Aggregatoren zijn
bedrijven die die stukjes content verzamelen en samenbrengen. De distributeurs zijn bedrijven die
vooral fysieke netwerkapparatuur gebruiken.
Mediabedrijven zijn doorgaans in handen van private eigenaars; in een beperkt aantal gevallen
fungeert de overheid als (mede-)aandeelhouder. Multinationale ondernemingen zijn actief in
meerdere landen, nationale ondernemingen richten zich uitsluitend op hun thuismarkt.
Economen verklaren het ontstaan, het gedrag en structuur van ondernemingen a.d.h.v. verschillende
theorieën van de ondernemingen. Deze laten ons toe de economische en maatschappelijke rol van
mediabedrijven beter te begrijpen. We bekijken nu aantal van die theorieën.
Ten eerste de neoklassieke theorie of winstmaximalisatie. Volgens de neoklassieke visie stellen
bedrijven winstmaximalisatie als het ultieme doel voorop. Een kosten-batenanalyse vormt een
belangrijk instrument in het economische beslissingsproces. Ondernemingen streven efficiëntie na en
zetten hun schaarse productiefactoren (kapitaal, arbeid en land) op zo’n manier in dat deze tot de
hoogst mogelijke opbrengst leiden (de baten).
Ondernemingen maken rationele keuzes met als doel een optimale uitkomst te bekomen. Maar bij
elke keuze, offert de onderneming immers een alternatief op. Dat worden opportuniteitskosten
genoemd. Dat is de waarde en opbrengst van het best mogelijke alternatief t.o.v. de uiteindelijke
genomen beslissing. Bv. ik koop 3 koffiekoeken voor 5 euro, maar ik kon ook 2 pintjes kopen voor 5
euro. Die 2 pintjes zijn de opportuniteitskost.
Neoklassieke economen zijn kritisch tegenover de rol van de overheid op de markt. Volgens hun zijn
vraag en aanbod perfect in evenwicht en is perfecte concurrentie de gangbare marktstructuur.
Overheidsinterventie wordt beschouwd als remmend en is enkel wenselijk als marktfalen optreedt.
2
,Dat komt voor wanneer de markt onvoldoende werkt en er niet in slaagt de beste uitkomst te
creëren.
Het is niet evident om de principes van de neoklassieke theorie op mediabedrijven toe te passen.
Niet alle mediabedrijven jagen winstmaximalisatie na, dat is een eerste kritiek op het neoklassiek
perspectief. VRT bv. hebben ook een maatschappelijke opdracht en De Standaard voedt het publieke
debat met kwalitatief hoogstaande journalistiek. Media-industrie wordt ook gekenmerkt door een
sterke mate van marktfalen. Overheidsingrijpen is dus vrij gebruikelijk om de minder gunstige
uitkomsten van de marktwerking te corrigeren, wat een tweede kritiek op het neoklassiek perspectief
is. Mediabedrijven zijn onderhevig aan een uitgebreide regelgeving die het maatschappelijke belang
van media moet waarborgen. (bv. een verbod op bepaalde vormen van reclame of een beperking van
de hoeveelheid vertoonde reclame).
Ten tweede is er ook de transactiekostentheorie, wat gaat over transactiekosten. Deze theorie
bouwt voort op inzichten van Ronald Coase. In principe kan de productie van goederen of diensten
gebeuren via een reeks van losse arbeidscontracten die productie per productie worden geregeld.
Coase merkte op dat elke economische uitwisseling van goederen, geld of arbeid op de markt
gepaard gaat met extra transactiekosten. Dat zijn kosten die nodig zijn om de transactie uit te voeren
zoals zoek- en informatiekosten (info over bv. prijs, beschikbaarheid,… van goederen verzamelen),
contractkosten (contractuele overeenkomst opstellen) en controle- en nalevingskosten (naleving van
contract waarborgen).
Ondernemingen besparen op transactiekosten door personeel via langdurige arbeidscontracten in
een hiërarchisch verband aan zich te binden. Tegenover de besparing van transactiekosten staan
coördinatiekosten voor de onderneming om het werk te organiseren en op te volgen zoals
directeurslonen of communicatiekosten. Als de coördinatiekosten lager zijn dan de transactiekosten,
dan biedt de onderneming een efficiëntere oplossing dan transacties via de markt uit te voeren.
Transactiekosten zijn alomtegenwoordig in creatieve industrieën. Voor specifieke opdrachten maken
mediabedrijven gebruik van freelancers. Bv. bij de productie van een film, worden de regisseur,
acteurs, cameramensen,… eenmalig ingehuurd gedurende de looptijd van het project.
Mediabedrijven zullen ook vast personeel in dienst nemen die dagelijks de krant volpennen, het
journaal presenteren… Zo vermijdt het bedrijf dat het elke dag moet gaan onderhandelen met deze
medewerkers. Met populaire schermgezichten wordt zelfs een exclusiviteitscontract gesloten zodat ze
niet op andere omroepen te zien zijn.
Ten slotte is er ook nog de agencytheorie, dat gaat over tegengestelde belangen. De agencytheorie
ziet de onderneming als een bundel van contracten tussen verschillende partijen (bv.
aandeelhouders, managers, werknemers, leveranciers,…) en besteedt specifiek aandacht aan de
relatie tussen aandeelhouders en het management.
Aandeelhouders zijn (mede-)eigenaar van de onderneming en willen maximaal rendement op hun
investering zien (winstmaximalisatie). (Mede-)eigenaars laten het dagelijkse beheer van hun
onderneming over aan professionele managers met de bedoeling de aandeelhouderswaarde van de
onderneming op lange termijn te doen toenemen. Echter kunnen die managers opportunistisch
gedrag vertonen dat tegen de belangen van de eigenaars ingaat. Dit kan door eigen persoonlijke
belangen (hoog salaris, prestige,…) na te streven ten koste van de belangen van de aandeelhouders.
De tegengestelde belangen tussen eigenaars en managers zijn een voorbeeld van het ‘principaal-
agent’-probleem. De opdrachtgever (principaal) is niet volledig in staat om te controleren of de
3
, opdrachtnemer (agent) niet alleen de belangen van de opdrachtgever nastreeft, maar ook
beslissingen neemt die het eigenbelang dienen.
Via prestatiecontracten worden de belangen van aandeelhouders en managers gelijkgeschakeld:
managers krijgen bv. een extra premie wanneer bepaalde winstdoelstellingen zijn behaald en hebben
er dus zelf alle belang bij dat de winst wordt gemaximaliseerd.
Mediabedrijven werden vaak als familiebedrijven opgericht, waarbij de eigenaar dezelfde was als de
manager. Maar mediabedrijven raakten meer beursgenoteerd en de aandelen raakten versnipperd
over meerdere eigenaars. Daardoor zijn eigenaars en managers niet meer dezelfde.
1.2 Mediabedrijven zijn geen koekjesfabrieken
Het belang van media-economie valt niet uitsluitend in economische termen (groei, omzet, winst,…)
uit te drukken. Mediabedrijven worden immers veel sterker dan bedrijven uit andere sectoren
beïnvloed door overheidsingrijpen, dat het cultureel-maatschappelijk belang van de media hoopt te
waarborgen via beleidsmaatregelen, regelgeving en regulering.
We bekijken nu 10 unieke kenmerken van media-economie.
Cultureel goed:
Mediaproducten worden beschouwd als cultureel goed en hebben een culturele en democratische
functie. Ze hebben niet uitsluitend een commerciële waarde, maar mediaconsumenten ervaren ook
artistieke en creatieve waarde bij hun gebruik. Talrijke films en televisieprogramma’s behoren
intussen tot het collectief geheugen en vormen een verrijking voor de culturele ruimte. Denk bv. aan
de FC De Kampioenen.
Kwaliteitsvolle nieuwsmedia daarentegen hebben een informatieve waarde, houden de lezer op de
hoogte over wat in de samenleving gebeurt en dragen bij tot de vorming van democratisch
burgerschap en identiteit. Meer zelfs, de media wordt vaak gezien als de 4 e macht in de democratie.
Ze moeten de wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht controleren en misstanden aan de kaak
stellen.
Publiek belang:
Mediabedrijven worden niet noodzakelijk gedreven door winstmaximalisatie. Anders zouden ze
uitsluitend mediaproducten in de markt zetten die een breed publiek aanspreken en waarmee ze
weinig financiële risico’s lopen. De realiteit is anders. Een aanzienlijk deel van het media-aanbod richt
zich niet noodzakelijk tot een ruim publiek, maar is gericht op het publiek belang. Denk bv. aan Klara.
Dat is een omroep die niet rendabel kan maken, maar toch is het noodzakelijk dat het er is voor
mensen die er naar willen luisteren.
Een ander voorbeeld is VTM. Dat is een commerciële zender en is een van de enige commerciële
zenders die het nieuw uitzendt, ondanks het feit dat ze tijdens dat nieuws geen reclame kunnen
tonen. Het nieuws kost hun dus veel en levert hun weinig tot niets op. Ze zenden het echter wel uit
omdat ze weten dat anders iedereen naar de VRT gaat en niet meer terugkomt.
Publiek goed:
Mediaproducten vertonen de 2 belangrijkste kenmerken van een publiek goed: ze zijn niet-rivaliseren
en niet-uitsluitbaar.
4
1. No business like the media business
Academisch onderzoek naar de media-economie is een relatief jong vakgebied.
Communicatiewetenschappers hadden weinig oog voor de economische aspecten van
mediabedrijven. De mediasector vertoonde vóór de jaren 1970, zeker buiten de Verenigde Staten,
nauwelijks commerciële kenmerken: media-bedrijven waren relatief kleinschalig en voerden
onderling weinig concurrentie.
Vanaf 1980 ging de mediasector door een wereldwijde liberaliseringsgolf en maakte ze een snellere
commercialisering door. Monopolies van publieke omroepen werden toen in Europa opengebroken,
en commerciële televisie en radio braken door.
Media-economie als wetenschappelijk vakgebied past economische theorieën, concepten en
principes toe om de werking en structuur van mediabedrijven en -industrieën te verklaren. Ze houdt
zich bezig met het begrijpen van de financiële en economische omstandigheden waarin
mediabedrijven opereren en die een invloed uitoefenen op de structuur en strategieën van deze
bedrijven.
Media-economen bestuderen hoe mediabedrijven met de beschikbare middelen, de informatie- en
entertainmentbehoeften van publiek, adverteerders en samenleving vervullen. Doordat deze
middelen niet onbeperkt zijn en onmogelijk in alle behoeften kunnen voorzien, ontstaat schaarste.
Economie wordt wel eens de wetenschap van de schaarste. Media-economie focust zich dus op hoe
mediabedrijven hun schaarse middelen op efficiënte wijze aanwenden om aan de vraag naar
mediaproducten tegemoet te komen. Productiefactoren zijn de middelen waarmee bedrijven aan de
slag gaan om hun doelstellingen te realiseren. Er zijn 3 types:
- Arbeid: De media-industrie is een ‘people business’. Het aantrekken van creatief talent is
noodzakelijk om tot een succesvol mediabedrijven uit te groeien. Het gaat over mensen die
werk verzetten en arbeid leveren. Het zijn die mensen die goeie programma’s maken en goeie
teksten schrijven.
- Grondstoffen: Mediabedrijven verwerven toegang tot een reeks van materiële (zoals
krantenpapier of opnamestudio’s) of immateriële (zoals programmarechten of data)
grondstoffen waarmee ze mediaproducten kunnen maken.
- Kapitaal: Mediabedrijven hebben behoefte aan kapitaal om te investeren in bovenstaande
productiefactoren. Kapitaal kan worden verstrekt door de eigenaars of door een beursgang,
maar ook door externe financiers zoals banken.
De prijs van die productiefactoren komt tot stand door het spel van vraag en aanbod. Deze
wisselwerking is een van de meest fundamentele principes van een vrijemarkteconomie. Als de vraag
bij consumenten naar een bepaald goed daalt, zal de prijs, zeker als de aangeboden hoeveelheid
gelijk blijft, doorgaans zakken en vice versa.
Economie draait rond schaarste. Maar media-economie wordt ook gekenmerkt door overvloed. Het
aanbod van content, platformen en toestellen is gigantisch. Maar toch is het schaarste, en niet
overvloed, die waarde creëert. Als mediaproducten schaars zijn, gaan de prijzen omhoog, bij
overvloed dalen ze.
1
,Bij gebrek aan technologische schaarste in de digitale wereld, creëren mediabedrijven kunstmatige
schaarste. Dat is een strategie om schaarste te creëren. Denk bv. aan het feit dat toegang tot
mediaproducten wordt beperkt voor niet-betalende gebruikers, of dat een boek ‘limited edition’ is.
Hoe ‘limited edition’ dat is, is niet aangegeven en wordt dus gecreëerd door het mediabedrijf zelf.
Ondanks het ruime aanbod, blijft tijd een schaars goed. Mediabedrijven moeten de aandacht en (en
tijd) van de consument winnen om economische waarde te creëren. Als niemand uw content leest of
bekijkt, is uw gecreëerde schaarste niets waard.
Media-economie bestudeert dus de wisselwerking tussen vraag en aanbod binnen de media-
industrie. Er kan zowel een micro- als macro-economisch perspectief worden toegepast:
- Micro-economie: Focus ligt op vraag en aanbod tussen individuele actoren (bedrijven,
overheden en consumenten). Het analyseert de werking van individuele markten, bedrijven
of producten. Aangezien media-economie zich hoofdzakelijk bezighoudt met de vraag hoe
mediabedrijven hun schaarse middelen aanwenden, ligt de focus van het vakgebied eerder
op het micro-economische.
- Macro-economie: Bestudeert het gehele economische systeem, met bijzondere focus op
economische groei, tewerkstelling, inflatie of import/export. Ze focust zich op het ruimere
economische plaatje en op de plaats van specifieke sectoren of markten in de nationale of
wereldwijde economie.
1.1 Waarom (media)bedrijven bestaan
Mediabedrijven treden op als producent, aggregator en/of distributeur van media-content of -
diensten. Als het gaat over de producenten, zijn het bedrijven die content maken. Aggregatoren zijn
bedrijven die die stukjes content verzamelen en samenbrengen. De distributeurs zijn bedrijven die
vooral fysieke netwerkapparatuur gebruiken.
Mediabedrijven zijn doorgaans in handen van private eigenaars; in een beperkt aantal gevallen
fungeert de overheid als (mede-)aandeelhouder. Multinationale ondernemingen zijn actief in
meerdere landen, nationale ondernemingen richten zich uitsluitend op hun thuismarkt.
Economen verklaren het ontstaan, het gedrag en structuur van ondernemingen a.d.h.v. verschillende
theorieën van de ondernemingen. Deze laten ons toe de economische en maatschappelijke rol van
mediabedrijven beter te begrijpen. We bekijken nu aantal van die theorieën.
Ten eerste de neoklassieke theorie of winstmaximalisatie. Volgens de neoklassieke visie stellen
bedrijven winstmaximalisatie als het ultieme doel voorop. Een kosten-batenanalyse vormt een
belangrijk instrument in het economische beslissingsproces. Ondernemingen streven efficiëntie na en
zetten hun schaarse productiefactoren (kapitaal, arbeid en land) op zo’n manier in dat deze tot de
hoogst mogelijke opbrengst leiden (de baten).
Ondernemingen maken rationele keuzes met als doel een optimale uitkomst te bekomen. Maar bij
elke keuze, offert de onderneming immers een alternatief op. Dat worden opportuniteitskosten
genoemd. Dat is de waarde en opbrengst van het best mogelijke alternatief t.o.v. de uiteindelijke
genomen beslissing. Bv. ik koop 3 koffiekoeken voor 5 euro, maar ik kon ook 2 pintjes kopen voor 5
euro. Die 2 pintjes zijn de opportuniteitskost.
Neoklassieke economen zijn kritisch tegenover de rol van de overheid op de markt. Volgens hun zijn
vraag en aanbod perfect in evenwicht en is perfecte concurrentie de gangbare marktstructuur.
Overheidsinterventie wordt beschouwd als remmend en is enkel wenselijk als marktfalen optreedt.
2
,Dat komt voor wanneer de markt onvoldoende werkt en er niet in slaagt de beste uitkomst te
creëren.
Het is niet evident om de principes van de neoklassieke theorie op mediabedrijven toe te passen.
Niet alle mediabedrijven jagen winstmaximalisatie na, dat is een eerste kritiek op het neoklassiek
perspectief. VRT bv. hebben ook een maatschappelijke opdracht en De Standaard voedt het publieke
debat met kwalitatief hoogstaande journalistiek. Media-industrie wordt ook gekenmerkt door een
sterke mate van marktfalen. Overheidsingrijpen is dus vrij gebruikelijk om de minder gunstige
uitkomsten van de marktwerking te corrigeren, wat een tweede kritiek op het neoklassiek perspectief
is. Mediabedrijven zijn onderhevig aan een uitgebreide regelgeving die het maatschappelijke belang
van media moet waarborgen. (bv. een verbod op bepaalde vormen van reclame of een beperking van
de hoeveelheid vertoonde reclame).
Ten tweede is er ook de transactiekostentheorie, wat gaat over transactiekosten. Deze theorie
bouwt voort op inzichten van Ronald Coase. In principe kan de productie van goederen of diensten
gebeuren via een reeks van losse arbeidscontracten die productie per productie worden geregeld.
Coase merkte op dat elke economische uitwisseling van goederen, geld of arbeid op de markt
gepaard gaat met extra transactiekosten. Dat zijn kosten die nodig zijn om de transactie uit te voeren
zoals zoek- en informatiekosten (info over bv. prijs, beschikbaarheid,… van goederen verzamelen),
contractkosten (contractuele overeenkomst opstellen) en controle- en nalevingskosten (naleving van
contract waarborgen).
Ondernemingen besparen op transactiekosten door personeel via langdurige arbeidscontracten in
een hiërarchisch verband aan zich te binden. Tegenover de besparing van transactiekosten staan
coördinatiekosten voor de onderneming om het werk te organiseren en op te volgen zoals
directeurslonen of communicatiekosten. Als de coördinatiekosten lager zijn dan de transactiekosten,
dan biedt de onderneming een efficiëntere oplossing dan transacties via de markt uit te voeren.
Transactiekosten zijn alomtegenwoordig in creatieve industrieën. Voor specifieke opdrachten maken
mediabedrijven gebruik van freelancers. Bv. bij de productie van een film, worden de regisseur,
acteurs, cameramensen,… eenmalig ingehuurd gedurende de looptijd van het project.
Mediabedrijven zullen ook vast personeel in dienst nemen die dagelijks de krant volpennen, het
journaal presenteren… Zo vermijdt het bedrijf dat het elke dag moet gaan onderhandelen met deze
medewerkers. Met populaire schermgezichten wordt zelfs een exclusiviteitscontract gesloten zodat ze
niet op andere omroepen te zien zijn.
Ten slotte is er ook nog de agencytheorie, dat gaat over tegengestelde belangen. De agencytheorie
ziet de onderneming als een bundel van contracten tussen verschillende partijen (bv.
aandeelhouders, managers, werknemers, leveranciers,…) en besteedt specifiek aandacht aan de
relatie tussen aandeelhouders en het management.
Aandeelhouders zijn (mede-)eigenaar van de onderneming en willen maximaal rendement op hun
investering zien (winstmaximalisatie). (Mede-)eigenaars laten het dagelijkse beheer van hun
onderneming over aan professionele managers met de bedoeling de aandeelhouderswaarde van de
onderneming op lange termijn te doen toenemen. Echter kunnen die managers opportunistisch
gedrag vertonen dat tegen de belangen van de eigenaars ingaat. Dit kan door eigen persoonlijke
belangen (hoog salaris, prestige,…) na te streven ten koste van de belangen van de aandeelhouders.
De tegengestelde belangen tussen eigenaars en managers zijn een voorbeeld van het ‘principaal-
agent’-probleem. De opdrachtgever (principaal) is niet volledig in staat om te controleren of de
3
, opdrachtnemer (agent) niet alleen de belangen van de opdrachtgever nastreeft, maar ook
beslissingen neemt die het eigenbelang dienen.
Via prestatiecontracten worden de belangen van aandeelhouders en managers gelijkgeschakeld:
managers krijgen bv. een extra premie wanneer bepaalde winstdoelstellingen zijn behaald en hebben
er dus zelf alle belang bij dat de winst wordt gemaximaliseerd.
Mediabedrijven werden vaak als familiebedrijven opgericht, waarbij de eigenaar dezelfde was als de
manager. Maar mediabedrijven raakten meer beursgenoteerd en de aandelen raakten versnipperd
over meerdere eigenaars. Daardoor zijn eigenaars en managers niet meer dezelfde.
1.2 Mediabedrijven zijn geen koekjesfabrieken
Het belang van media-economie valt niet uitsluitend in economische termen (groei, omzet, winst,…)
uit te drukken. Mediabedrijven worden immers veel sterker dan bedrijven uit andere sectoren
beïnvloed door overheidsingrijpen, dat het cultureel-maatschappelijk belang van de media hoopt te
waarborgen via beleidsmaatregelen, regelgeving en regulering.
We bekijken nu 10 unieke kenmerken van media-economie.
Cultureel goed:
Mediaproducten worden beschouwd als cultureel goed en hebben een culturele en democratische
functie. Ze hebben niet uitsluitend een commerciële waarde, maar mediaconsumenten ervaren ook
artistieke en creatieve waarde bij hun gebruik. Talrijke films en televisieprogramma’s behoren
intussen tot het collectief geheugen en vormen een verrijking voor de culturele ruimte. Denk bv. aan
de FC De Kampioenen.
Kwaliteitsvolle nieuwsmedia daarentegen hebben een informatieve waarde, houden de lezer op de
hoogte over wat in de samenleving gebeurt en dragen bij tot de vorming van democratisch
burgerschap en identiteit. Meer zelfs, de media wordt vaak gezien als de 4 e macht in de democratie.
Ze moeten de wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht controleren en misstanden aan de kaak
stellen.
Publiek belang:
Mediabedrijven worden niet noodzakelijk gedreven door winstmaximalisatie. Anders zouden ze
uitsluitend mediaproducten in de markt zetten die een breed publiek aanspreken en waarmee ze
weinig financiële risico’s lopen. De realiteit is anders. Een aanzienlijk deel van het media-aanbod richt
zich niet noodzakelijk tot een ruim publiek, maar is gericht op het publiek belang. Denk bv. aan Klara.
Dat is een omroep die niet rendabel kan maken, maar toch is het noodzakelijk dat het er is voor
mensen die er naar willen luisteren.
Een ander voorbeeld is VTM. Dat is een commerciële zender en is een van de enige commerciële
zenders die het nieuw uitzendt, ondanks het feit dat ze tijdens dat nieuws geen reclame kunnen
tonen. Het nieuws kost hun dus veel en levert hun weinig tot niets op. Ze zenden het echter wel uit
omdat ze weten dat anders iedereen naar de VRT gaat en niet meer terugkomt.
Publiek goed:
Mediaproducten vertonen de 2 belangrijkste kenmerken van een publiek goed: ze zijn niet-rivaliseren
en niet-uitsluitbaar.
4
