Politicologie
Inleiding
Waarom politiek in een rechtenopleiding?
Het gaat om het sturen van de samenleving
➢ Impact op dagelijks leven
➢ Maakbaarheid van de samenleving
➢ Vragen zijn:
o Welke instrumenten zijn er om te sturen?
o Op welk niveau?
o Handhaving?
o Verliest de (nationale politiek) zijn greep?
o Rol van Europese regelgeving?
o Noodzaak deregulering?
o Wat is de rol van de big tech? – kunnen we die nog reguleren?
➢ Wat zijn de grenzen van macht in crisistijd?
o Misschien worden wetten minder zorgvuldig ingevoerd
o Verliezen burgers dan vertrouwen en gaan ze de regels wel naleven?
o Het kan voor onrust zorgen
o Je mening hierover hangt af van wat jij denkt dat de taak van de overheid is
➢ Belang van bestuderen van politiek
o Complexe politieke fenomenen vereenvoudigen
o Regelmaat in politieke fenomenen ontdekken
o Politieke fenomenen proberen begrijpen
o Politieke fenomenen vergelijken
o Duiden en classificeren politieke actoren – organisaties, instituties, rollen
➢ Belang van aandacht voor politiek in rechtenopleiding
o Verhouding “recht” en “politiek”
▪ Recht vloeit voert uit politiek
▪ Recht is ideologisch gekleurd
▪ Recht vormt de basis voor politiek
▪ Recht(systeem) is een machtsfactor
▪ Recht begrenst politiek
▪ Recht wordt politiek ingezet
o Wat is de rol van politieke (en juridische) wetenschappers?
o Verslag van wetenschappelijk onderzoek
o Intellectuele distantie, maar risico bias?
▪ Selectie van thema’s
o Wetenschappelijke methodes
▪ Systematische, empirische data-verzameling
▪ Zorgvuldige, bewuste keuze onderzoekstechnieken en rechtsvaardige keuze
(openheid, controleerbaarheid)
• Kwantitatief – grote hoeveelheid data
• Kwalitatief – specifieke gevallen, diepere analyse, meer aspecten
o Wetenschappelijk publicatiemodel
o Instrumenten: concepten, definities, ideaaltypes, modellen, theorieën, hypothesen
, Hoofdstuk 1. Politiek en politieke wetenschap
1.1 Politiek
Sturen van de samenleving + het ordenen ervan
➢ Hierop heeft politiek betrekking
➢ Om vrije keuze in te perken
➢ Vb. in boek: dauwtrappers
Herkomst
➢ Griekse ‘politika’ – zaken die met de polis te maken hebben
o Polis: stad – staat
➢ Aristoteles: mens is een zoön politikon (= een sociaal wezen)
➢ Plato schreef ‘Politeia’ met visie op ideale samenleving
o Bestuur in handen van wijze goed opgeleide mannen
Handboek – breed perspectief
➢ Politiek is overal waar regels bestaan
o Verenigingen, scholen, universiteiten, bedrijven
Definitie
➢ Politiek is alles wat te maken heeft met het besturen van een samenleving
1.2 Variaties in politiek
Politiek en territorium
➢ Politiek: ordenen en besturen van een samenleving die territoriaal afgebakend is
➢ Wat?
o Staatsinrichting, instellingen, andere actoren
o Gedrag – strategie, samenwerking, conflict
o Beleid
➢ Wereld is verdeeld in staten, die ze intern besturen en eventueel extern beschermen tegen
vijanden
➢ Territoriaal – omvattend en dwingend
o Om eraan te ontsnappen moet je verhuizen
o Gemeenten, provincies, regio’s, landen, EU, NAVO, Verenigde Naties
➢ Niet territoriaal – functioneler en (tot op zekere hoogte) vrijblijvender
o Verenigingen, religieuze gemeenschappen, etc.
o Bv. Katholieke kerk
o Vaak kan je zelf kiezen of je lid wil zijn of niet
➢ Variatie kan ook op vlak van inhoud en reikwijdte zijn
De verschuivende culturele grenzen van de politiek
➢ Er zijn historische verschillen op vlak politiek
o Vroeger een heel beperkte aangelegenheid: regels voorzien en politie die daarover waakte
en bescherming van grenzen en belasting om het te betalen
o Er kwam meer vraag om meer sectoren te laten regelen door de staat
▪ Vb. op vlak van arbeid: men wilde meer beschermende maatregelen
, o Verschuiving van enkel politieke en burgerlijke rechten naar ook sociale rechten
▪ Bv. op vlak onderwijs, openbaar vervoer, milieu, verkeer,…
o Nu ook meer vraag naar bescherming persoonlijke informatie
➢ Je kunt niet aan politiek ontsnappen
o Overal waar mensen samenleven en beslissingen moeten nemen
o Er is ook altijd kritiek op politici – nationaal/Europees
▪ Steeds meer regels in allerlei aspecten van ons leven
➢ Reikwijdte politiek is groter, grotere rol overheid – evoluties
o Behoeften in de samenleving, mentaliteit, nieuwe technologieën, grenzen publiek/privé
o
➢ Evolutie in politieke cultuur:
o In westerse samenleving belang aan onderscheid publiek/privé (er is hiertussen continu
een verschuiving)
▪ Privé is waar politiek niet aanwezig mag zijn
▪ Vb. sociale mediaverbod tot 16 jaar
o Historische evolutie gaat gepaard met evolutie in onze politieke cultuur
De vormen en structuren van de politiek
Politiek varieert naargelang de soort samenleving
➢ Het kan verschillende vormen aannemen
➢ De studie van deze variatie staat centraal in de politieke wetenschap
Classificaties van politieke vormen
➢ Op basis van grote principes die ten grondslag liggen: het regime
o Wie heeft het recht om beslissingen te nemen?
o Wat is de rol van burgers?
o Kunnen burgers een beroep doen op individuele rechten?
o Wie bepaalt de regels?
o Hoe worden regels gehandhaafd?
o Moet de overheid zich ook aan regels houden?
o Wat is de rol van religie?
➢ Democratische en autoritaire regimes
o Democratisch: macht tijdelijk en verspreid, burgers kiezen vertegenwoordigers, reeks
fundamentele rechten
▪ Hierbinnen veel variatie
➢ Unitaire en federale staten
o Hele territorium vanuit 1 punt bestuurd of met deelgebieden met eigen bestuur
o Hierbinnen ook tussenvormen
, Variatie in instellingen en procedures
➢ Vb. rol staatshoofd, rol politieke partijen, organisatie van verkiezingen, mogelijkheid referendum,
rechters gekozen of benoemd, bescherming minderheden, procedure aanpassing grondwet,…
1.3 Politieke wetenschap
➢ Bestudeert politiek
➢ Politieke wetenschappers zijn wel niet de enige die over politiek praten (ook bv. journalisten)
o Maar de wetenschappers onderscheiden zich door regels
➢ Doelstelling: politieke gebeurtenissen en instellingen proberen begrijpen en verklaren →hij wil
analyseren
Regels voor politieke wetenschappers
➢ Intellectuele distantie
o Niet bedoeling om aan politiek debat deel te nemen → moeilijk ze zijn biased en hebben
een positie in de samenleving
➢ Regels wetenschappelijke methode
o Breed + complex
o Veel en bewust verzamelde waarnemingen, en een zorgvuldige en bewuste keuze van
onderzoekstechnieken
➢ Verzamelen systematische data (voortdurend)
o Bv. over bewegingen en hun actiemiddelen
➢ Goede keuze maken van onderzoeksmethode: kwantitatieve/kwalitatieve benadering
o Geen superieure onderzoeksmethode
➢ Principe openheid
o Altijd zeggen wat je doet en waarom
o Bronnen moeten bekendgemaakt worden
o Waarom data verzameld werd, hoe en wat de conclusie daarvan is
o Op basis van een nauwkeurige en zo objectief mogelijke analyse van
onderzoeksgegevens om meer algemeen geldende uitspraken te vinden over de
werkelijkheid
1.4 Instrumenten van de politieke wetenschap
Politieke wetenschapper tracht politieke wereld te ordenen. Hij houdt zich aan regels van de
wetenschappelijke methode en maakt gebruik van instrumenten die typische zijn voor wetenschappelijk
denken.
Concepten
➢ Een begrip, algemene categorie, verschijnsel dat benoemd wordt om het precies af te bakenen
➢ Om denken te organiseren + helpt om classificaties te maken
➢ Vb. gender: sociale en culturele verschillen als maatschappelijke constructies die geënt zijn op
seksen (is niet per se gelijk geslacht, gender kan veel ruimer zijn)
➢ Vb. polyarchie: regime dat lijkt op democratie met duidelijke voorwaarden, het is een ideaaltype
o We gaan hierdoor nadenken, variaties in kaart brengen, historische evoluties duiden
Modellen
➢ Voorstelling van de realiteit (niet zomaar een reproductie)
➢ Gebruikt om te bestuderen objecten tot hun essentie te brengen
➢ Vb. een wegenkaart
Inleiding
Waarom politiek in een rechtenopleiding?
Het gaat om het sturen van de samenleving
➢ Impact op dagelijks leven
➢ Maakbaarheid van de samenleving
➢ Vragen zijn:
o Welke instrumenten zijn er om te sturen?
o Op welk niveau?
o Handhaving?
o Verliest de (nationale politiek) zijn greep?
o Rol van Europese regelgeving?
o Noodzaak deregulering?
o Wat is de rol van de big tech? – kunnen we die nog reguleren?
➢ Wat zijn de grenzen van macht in crisistijd?
o Misschien worden wetten minder zorgvuldig ingevoerd
o Verliezen burgers dan vertrouwen en gaan ze de regels wel naleven?
o Het kan voor onrust zorgen
o Je mening hierover hangt af van wat jij denkt dat de taak van de overheid is
➢ Belang van bestuderen van politiek
o Complexe politieke fenomenen vereenvoudigen
o Regelmaat in politieke fenomenen ontdekken
o Politieke fenomenen proberen begrijpen
o Politieke fenomenen vergelijken
o Duiden en classificeren politieke actoren – organisaties, instituties, rollen
➢ Belang van aandacht voor politiek in rechtenopleiding
o Verhouding “recht” en “politiek”
▪ Recht vloeit voert uit politiek
▪ Recht is ideologisch gekleurd
▪ Recht vormt de basis voor politiek
▪ Recht(systeem) is een machtsfactor
▪ Recht begrenst politiek
▪ Recht wordt politiek ingezet
o Wat is de rol van politieke (en juridische) wetenschappers?
o Verslag van wetenschappelijk onderzoek
o Intellectuele distantie, maar risico bias?
▪ Selectie van thema’s
o Wetenschappelijke methodes
▪ Systematische, empirische data-verzameling
▪ Zorgvuldige, bewuste keuze onderzoekstechnieken en rechtsvaardige keuze
(openheid, controleerbaarheid)
• Kwantitatief – grote hoeveelheid data
• Kwalitatief – specifieke gevallen, diepere analyse, meer aspecten
o Wetenschappelijk publicatiemodel
o Instrumenten: concepten, definities, ideaaltypes, modellen, theorieën, hypothesen
, Hoofdstuk 1. Politiek en politieke wetenschap
1.1 Politiek
Sturen van de samenleving + het ordenen ervan
➢ Hierop heeft politiek betrekking
➢ Om vrije keuze in te perken
➢ Vb. in boek: dauwtrappers
Herkomst
➢ Griekse ‘politika’ – zaken die met de polis te maken hebben
o Polis: stad – staat
➢ Aristoteles: mens is een zoön politikon (= een sociaal wezen)
➢ Plato schreef ‘Politeia’ met visie op ideale samenleving
o Bestuur in handen van wijze goed opgeleide mannen
Handboek – breed perspectief
➢ Politiek is overal waar regels bestaan
o Verenigingen, scholen, universiteiten, bedrijven
Definitie
➢ Politiek is alles wat te maken heeft met het besturen van een samenleving
1.2 Variaties in politiek
Politiek en territorium
➢ Politiek: ordenen en besturen van een samenleving die territoriaal afgebakend is
➢ Wat?
o Staatsinrichting, instellingen, andere actoren
o Gedrag – strategie, samenwerking, conflict
o Beleid
➢ Wereld is verdeeld in staten, die ze intern besturen en eventueel extern beschermen tegen
vijanden
➢ Territoriaal – omvattend en dwingend
o Om eraan te ontsnappen moet je verhuizen
o Gemeenten, provincies, regio’s, landen, EU, NAVO, Verenigde Naties
➢ Niet territoriaal – functioneler en (tot op zekere hoogte) vrijblijvender
o Verenigingen, religieuze gemeenschappen, etc.
o Bv. Katholieke kerk
o Vaak kan je zelf kiezen of je lid wil zijn of niet
➢ Variatie kan ook op vlak van inhoud en reikwijdte zijn
De verschuivende culturele grenzen van de politiek
➢ Er zijn historische verschillen op vlak politiek
o Vroeger een heel beperkte aangelegenheid: regels voorzien en politie die daarover waakte
en bescherming van grenzen en belasting om het te betalen
o Er kwam meer vraag om meer sectoren te laten regelen door de staat
▪ Vb. op vlak van arbeid: men wilde meer beschermende maatregelen
, o Verschuiving van enkel politieke en burgerlijke rechten naar ook sociale rechten
▪ Bv. op vlak onderwijs, openbaar vervoer, milieu, verkeer,…
o Nu ook meer vraag naar bescherming persoonlijke informatie
➢ Je kunt niet aan politiek ontsnappen
o Overal waar mensen samenleven en beslissingen moeten nemen
o Er is ook altijd kritiek op politici – nationaal/Europees
▪ Steeds meer regels in allerlei aspecten van ons leven
➢ Reikwijdte politiek is groter, grotere rol overheid – evoluties
o Behoeften in de samenleving, mentaliteit, nieuwe technologieën, grenzen publiek/privé
o
➢ Evolutie in politieke cultuur:
o In westerse samenleving belang aan onderscheid publiek/privé (er is hiertussen continu
een verschuiving)
▪ Privé is waar politiek niet aanwezig mag zijn
▪ Vb. sociale mediaverbod tot 16 jaar
o Historische evolutie gaat gepaard met evolutie in onze politieke cultuur
De vormen en structuren van de politiek
Politiek varieert naargelang de soort samenleving
➢ Het kan verschillende vormen aannemen
➢ De studie van deze variatie staat centraal in de politieke wetenschap
Classificaties van politieke vormen
➢ Op basis van grote principes die ten grondslag liggen: het regime
o Wie heeft het recht om beslissingen te nemen?
o Wat is de rol van burgers?
o Kunnen burgers een beroep doen op individuele rechten?
o Wie bepaalt de regels?
o Hoe worden regels gehandhaafd?
o Moet de overheid zich ook aan regels houden?
o Wat is de rol van religie?
➢ Democratische en autoritaire regimes
o Democratisch: macht tijdelijk en verspreid, burgers kiezen vertegenwoordigers, reeks
fundamentele rechten
▪ Hierbinnen veel variatie
➢ Unitaire en federale staten
o Hele territorium vanuit 1 punt bestuurd of met deelgebieden met eigen bestuur
o Hierbinnen ook tussenvormen
, Variatie in instellingen en procedures
➢ Vb. rol staatshoofd, rol politieke partijen, organisatie van verkiezingen, mogelijkheid referendum,
rechters gekozen of benoemd, bescherming minderheden, procedure aanpassing grondwet,…
1.3 Politieke wetenschap
➢ Bestudeert politiek
➢ Politieke wetenschappers zijn wel niet de enige die over politiek praten (ook bv. journalisten)
o Maar de wetenschappers onderscheiden zich door regels
➢ Doelstelling: politieke gebeurtenissen en instellingen proberen begrijpen en verklaren →hij wil
analyseren
Regels voor politieke wetenschappers
➢ Intellectuele distantie
o Niet bedoeling om aan politiek debat deel te nemen → moeilijk ze zijn biased en hebben
een positie in de samenleving
➢ Regels wetenschappelijke methode
o Breed + complex
o Veel en bewust verzamelde waarnemingen, en een zorgvuldige en bewuste keuze van
onderzoekstechnieken
➢ Verzamelen systematische data (voortdurend)
o Bv. over bewegingen en hun actiemiddelen
➢ Goede keuze maken van onderzoeksmethode: kwantitatieve/kwalitatieve benadering
o Geen superieure onderzoeksmethode
➢ Principe openheid
o Altijd zeggen wat je doet en waarom
o Bronnen moeten bekendgemaakt worden
o Waarom data verzameld werd, hoe en wat de conclusie daarvan is
o Op basis van een nauwkeurige en zo objectief mogelijke analyse van
onderzoeksgegevens om meer algemeen geldende uitspraken te vinden over de
werkelijkheid
1.4 Instrumenten van de politieke wetenschap
Politieke wetenschapper tracht politieke wereld te ordenen. Hij houdt zich aan regels van de
wetenschappelijke methode en maakt gebruik van instrumenten die typische zijn voor wetenschappelijk
denken.
Concepten
➢ Een begrip, algemene categorie, verschijnsel dat benoemd wordt om het precies af te bakenen
➢ Om denken te organiseren + helpt om classificaties te maken
➢ Vb. gender: sociale en culturele verschillen als maatschappelijke constructies die geënt zijn op
seksen (is niet per se gelijk geslacht, gender kan veel ruimer zijn)
➢ Vb. polyarchie: regime dat lijkt op democratie met duidelijke voorwaarden, het is een ideaaltype
o We gaan hierdoor nadenken, variaties in kaart brengen, historische evoluties duiden
Modellen
➢ Voorstelling van de realiteit (niet zomaar een reproductie)
➢ Gebruikt om te bestuderen objecten tot hun essentie te brengen
➢ Vb. een wegenkaart
