Psychodiagnostisch Werken 2 2025 - 2026
Psychodiagnostisch Werken 2
Hoorcollege 1
HOOFDSTUK 1: Wat is intelligentie?
Wat is intelligentie? -> Inhoud
Intelligentie in de naïeve psychologische theorie
Standpunten mbt intelligentie
- In verband met intelligentie leven er veel uiteenlopende, soms zelf tegenovergestelde
opvattingen.
o Voorbeelden opvattingen van verschillende wetenschappers (niet vanbuiten)
Intelligentie is stabiel en blijft gedurende het hele leven ongeveer constant.
Intelligentie is een voordeel in het dagelijkse leven; het helpt je om slimme
oplossingen voor allerlei problemen te vinden.
Intelligentie staat los van cultuur en opvoeding en kun je dus cultuurvrij
meten
…
Intuïtieve mensenkennis
- Leken hebben hun eigen ideeën die zij onderbouwen met hun eigen, alledaagse
verklaringen.
- Bv. In de volksmond wordt iemand intelligent omschreven als slim, snel van begrip,
snugger,…
Onderzoek van Robert Sternberg
1 van de belangrijke onderzoekers als het gaat over intelligentie
Wat denkt een leek over intelligentie?
- Hij wilde nagaan of de mening van “leken” over intelligentie overeenkwam met deze van de
“experten”
- Leken hebben een impliciete theorie over intelligentie
o Een ongeschreven, vanzelfsprekende opvatting of overtuiging die iemand heeft over
wat intelligentie is en hoe je die herkent, zonder dat die persoon daar een formele
theorie over heeft geleerd.
- Inschatting van intelligentie bij anderen correleert hoog met resultaten uit intelligentietesten (bij
iemand die je goed kent)
- Impliciete theorie heeft breder/ruimer en diffuser beeld van intelligentie dan de wetenschap:
o Ook alledaags functioneren in rekening genomen
,Psychodiagnostisch Werken 2 2025 - 2026
- Common sence idee van intelligentie reikt verder dan wat psychologen met intelligentietests
meten.
Taak van psychologie als wetenschap
- Vanuit veelheid aan opvattingen: begrip intelligentie afbakenen
- Door middel van onderzoek: definitie formuleren
- Wetenschappelijke opvattingen onderscheiden zich van ‘leken’-opvattingen:
o Zo zuiver mogelijk gedefinieerde en meetbare concepten
o Theorieën, hypothesen en verwachtingen over psychologische verschijnselen worden
getoetst
Taak van psychologie is dus tot een goed begrip proberen te komen (goed afbakenen)
Lekentheorie heeft een nut maar is niet genoeg om mee aan de slag te gaan zoals echt testen
doen en uitspraken te doen.
Wetenschappelijke afbakening van het begrip
Intelligentie in onderzoek
= afgebakend tot ‘academische’ intelligentie
- Dit begrip verwijst naar het presteren met betrekking tot schoolse taken en problemen die
een vastgesteld doel, vaste structuur en vaststaande onderdelen hebben.
- Dit begrip onderscheidt zich van sociale, alledaagse of praktische intelligentie. Dat een beel
breder bereik kent.
Boring: wat de test meet
Definitie van Boring uit 1923 = "Intelligentie is dat wat de test meet"
- Definitie = circulair
o Het gaat eigenlijk in een cirkel waar we niet veel mee zijn. Het heeft eigenlijk geen
verklaring. De 2 elementen intelligentie & test hebben elkaar nodig om elkaar te
verklaren.
- Zeer veel gebruikt
- Eerder verwarrend dan helder, meer kwaad dan goed gedaan
- Boring vond zelf zijn definitie erg beperkt.
Terug bij de vraag: Wat is intelligentie?
Wat is intelligentie?
Definities van intelligentie – wetenschappers (niet vanbuiten kennen)
,Psychodiagnostisch Werken 2 2025 - 2026
- Thorndike: “De capaciteit om responsen te geven die stroken met de waarheid en de feiten.”
- Pintner: “De capaciteit om zich aan te passen aan relatief nieuwe situaties.”
- Terman: “De capaciteit om zich op abstract denken te baseren.”
- Deareborn: “De capaciteit om te leren en profijt te halen uit wat men leert”
- Baron: “Onder intelligentie wordt verstaan: het geheel van vermogens dat ervoor zorgt dat
mensen succesvol zijn in het bereiken van hun eigen, rationeel gekozen doelen.”
- Das: “Intelligentie is de totaliteit van alle cognitieve processen, waaronder planning,
informatieverwerking en aandacht.”
- Detterman: “Intelligentie is het samenspel van maten die schoolse vaardigheden kunnen
voorspellen.”
Deze wetenschappers hun conclusie is dat intelligentie uit veel verschillende hoeken bekeken
kan worden. Er is veel discussie over wat het juiste is.
Het is dus moeilijk om 1 duidelijke, eenduidige definitie te krijgen.
Niveaus van intelligentie: A, B en C
Ordenen van definities in niveaus A, B en C
Enige orde binnen de definities gebracht door een onderscheid te maken in verschillende
niveaus van intelligentie. Door Philip Vernon
Intelligentie A: (genotypische intelligentie)
- Aangeboren potentieel tot intelligent handelen
o Genetische bepaalde deel
- Ligt vast in de hersenen
- Cultuuronafhankelijk en stabiel
- Niet meetbaar (ligt voorbij dat wat meetbaar is) en is daarom een theoretische veronderstelling
Intelligentie B: (fenotypische intelligentie)
- Observeerbaar
- Interactie tussen genetische aanleg en omgevingsinvloeden/leerervaringen
- Mede afhankelijk van:
o Opvoeding
o Leefomstandigheden voor en na de geboorte (voeding, culturele gewoonten)
o Onderwijs
o Levenservaringen
- Cultuurgebonden en veranderlijk
- In principe meetbaar, te schatten of te beoordelen
Intelligentie C:
- Wat een intelligentietest meet
o Zijn gemaakt om intelligentie B zo goed mogelijk vast te leggen.
, Psychodiagnostisch Werken 2 2025 - 2026
o Score op IQ-onderzoek
- De gemeten intelligentie van een persoon
o Blijft altijd meetinstrument gebonden en zal daarom altijd slecht een benadering blijven
van intelligentie A & intelligentie B
Een groot aantal definities houdt geen rekening met dit onderscheidt.
- De meeste wetenschappelijke definities van intelligentie: op niveau van intelligentie B en
intelligentie C
Niet 1 definitie: wat nu??
Verschillende moderne definities van intelligentie:
- Nadruk op allerlei onderliggende verstandelijke cognitieve processen en vaardigheden
- Belang van “metacognitie” (het meer of minder gericht sturen van de eigen cognitieve
processen en vermogens)
- “Uitvoeringsprocessen” komen in meer dan 40 % van de moderne definities voor en in slechts
10 % van de oudere definities
- “Abstract redeneren” in helft van de moderne definities
- Vermogen tot probleem oplossen
- Vermogen om te leren en zich aan te passen aan nieuwe taken en nieuwe omstandigheden
komt men regelmatig tegen.
Mogelijke definitie
“Intelligentie is een conglomeraat van verstandelijke vermogens, processen en vaardigheden, zoals
abstract, logisch en consistent kunnen redeneren, relaties kunnen ontdekken, leggen en doorzien,
problemen oplossen, regels kunnen ontdekken in schijnbaar ongeordend materiaal, met bestaande
kennis nieuwe taken kunnen oplossen, zich flexibel aanpassen aan nieuwe situaties, in staat zijn
leervermogen te tonen zonder directe en onvolledige instructies.”
Hoorcollege 2: Geschiedenis en theorieën rond
intelligentie
Geschiedenis van intelligentie
- Wetenschappers bestuderen al meer dan honderd jaar het fenomeen van intelligentie
- Veel verschillende soorten onderzoek
- Veel verschillende theorieën
Psychodiagnostisch Werken 2
Hoorcollege 1
HOOFDSTUK 1: Wat is intelligentie?
Wat is intelligentie? -> Inhoud
Intelligentie in de naïeve psychologische theorie
Standpunten mbt intelligentie
- In verband met intelligentie leven er veel uiteenlopende, soms zelf tegenovergestelde
opvattingen.
o Voorbeelden opvattingen van verschillende wetenschappers (niet vanbuiten)
Intelligentie is stabiel en blijft gedurende het hele leven ongeveer constant.
Intelligentie is een voordeel in het dagelijkse leven; het helpt je om slimme
oplossingen voor allerlei problemen te vinden.
Intelligentie staat los van cultuur en opvoeding en kun je dus cultuurvrij
meten
…
Intuïtieve mensenkennis
- Leken hebben hun eigen ideeën die zij onderbouwen met hun eigen, alledaagse
verklaringen.
- Bv. In de volksmond wordt iemand intelligent omschreven als slim, snel van begrip,
snugger,…
Onderzoek van Robert Sternberg
1 van de belangrijke onderzoekers als het gaat over intelligentie
Wat denkt een leek over intelligentie?
- Hij wilde nagaan of de mening van “leken” over intelligentie overeenkwam met deze van de
“experten”
- Leken hebben een impliciete theorie over intelligentie
o Een ongeschreven, vanzelfsprekende opvatting of overtuiging die iemand heeft over
wat intelligentie is en hoe je die herkent, zonder dat die persoon daar een formele
theorie over heeft geleerd.
- Inschatting van intelligentie bij anderen correleert hoog met resultaten uit intelligentietesten (bij
iemand die je goed kent)
- Impliciete theorie heeft breder/ruimer en diffuser beeld van intelligentie dan de wetenschap:
o Ook alledaags functioneren in rekening genomen
,Psychodiagnostisch Werken 2 2025 - 2026
- Common sence idee van intelligentie reikt verder dan wat psychologen met intelligentietests
meten.
Taak van psychologie als wetenschap
- Vanuit veelheid aan opvattingen: begrip intelligentie afbakenen
- Door middel van onderzoek: definitie formuleren
- Wetenschappelijke opvattingen onderscheiden zich van ‘leken’-opvattingen:
o Zo zuiver mogelijk gedefinieerde en meetbare concepten
o Theorieën, hypothesen en verwachtingen over psychologische verschijnselen worden
getoetst
Taak van psychologie is dus tot een goed begrip proberen te komen (goed afbakenen)
Lekentheorie heeft een nut maar is niet genoeg om mee aan de slag te gaan zoals echt testen
doen en uitspraken te doen.
Wetenschappelijke afbakening van het begrip
Intelligentie in onderzoek
= afgebakend tot ‘academische’ intelligentie
- Dit begrip verwijst naar het presteren met betrekking tot schoolse taken en problemen die
een vastgesteld doel, vaste structuur en vaststaande onderdelen hebben.
- Dit begrip onderscheidt zich van sociale, alledaagse of praktische intelligentie. Dat een beel
breder bereik kent.
Boring: wat de test meet
Definitie van Boring uit 1923 = "Intelligentie is dat wat de test meet"
- Definitie = circulair
o Het gaat eigenlijk in een cirkel waar we niet veel mee zijn. Het heeft eigenlijk geen
verklaring. De 2 elementen intelligentie & test hebben elkaar nodig om elkaar te
verklaren.
- Zeer veel gebruikt
- Eerder verwarrend dan helder, meer kwaad dan goed gedaan
- Boring vond zelf zijn definitie erg beperkt.
Terug bij de vraag: Wat is intelligentie?
Wat is intelligentie?
Definities van intelligentie – wetenschappers (niet vanbuiten kennen)
,Psychodiagnostisch Werken 2 2025 - 2026
- Thorndike: “De capaciteit om responsen te geven die stroken met de waarheid en de feiten.”
- Pintner: “De capaciteit om zich aan te passen aan relatief nieuwe situaties.”
- Terman: “De capaciteit om zich op abstract denken te baseren.”
- Deareborn: “De capaciteit om te leren en profijt te halen uit wat men leert”
- Baron: “Onder intelligentie wordt verstaan: het geheel van vermogens dat ervoor zorgt dat
mensen succesvol zijn in het bereiken van hun eigen, rationeel gekozen doelen.”
- Das: “Intelligentie is de totaliteit van alle cognitieve processen, waaronder planning,
informatieverwerking en aandacht.”
- Detterman: “Intelligentie is het samenspel van maten die schoolse vaardigheden kunnen
voorspellen.”
Deze wetenschappers hun conclusie is dat intelligentie uit veel verschillende hoeken bekeken
kan worden. Er is veel discussie over wat het juiste is.
Het is dus moeilijk om 1 duidelijke, eenduidige definitie te krijgen.
Niveaus van intelligentie: A, B en C
Ordenen van definities in niveaus A, B en C
Enige orde binnen de definities gebracht door een onderscheid te maken in verschillende
niveaus van intelligentie. Door Philip Vernon
Intelligentie A: (genotypische intelligentie)
- Aangeboren potentieel tot intelligent handelen
o Genetische bepaalde deel
- Ligt vast in de hersenen
- Cultuuronafhankelijk en stabiel
- Niet meetbaar (ligt voorbij dat wat meetbaar is) en is daarom een theoretische veronderstelling
Intelligentie B: (fenotypische intelligentie)
- Observeerbaar
- Interactie tussen genetische aanleg en omgevingsinvloeden/leerervaringen
- Mede afhankelijk van:
o Opvoeding
o Leefomstandigheden voor en na de geboorte (voeding, culturele gewoonten)
o Onderwijs
o Levenservaringen
- Cultuurgebonden en veranderlijk
- In principe meetbaar, te schatten of te beoordelen
Intelligentie C:
- Wat een intelligentietest meet
o Zijn gemaakt om intelligentie B zo goed mogelijk vast te leggen.
, Psychodiagnostisch Werken 2 2025 - 2026
o Score op IQ-onderzoek
- De gemeten intelligentie van een persoon
o Blijft altijd meetinstrument gebonden en zal daarom altijd slecht een benadering blijven
van intelligentie A & intelligentie B
Een groot aantal definities houdt geen rekening met dit onderscheidt.
- De meeste wetenschappelijke definities van intelligentie: op niveau van intelligentie B en
intelligentie C
Niet 1 definitie: wat nu??
Verschillende moderne definities van intelligentie:
- Nadruk op allerlei onderliggende verstandelijke cognitieve processen en vaardigheden
- Belang van “metacognitie” (het meer of minder gericht sturen van de eigen cognitieve
processen en vermogens)
- “Uitvoeringsprocessen” komen in meer dan 40 % van de moderne definities voor en in slechts
10 % van de oudere definities
- “Abstract redeneren” in helft van de moderne definities
- Vermogen tot probleem oplossen
- Vermogen om te leren en zich aan te passen aan nieuwe taken en nieuwe omstandigheden
komt men regelmatig tegen.
Mogelijke definitie
“Intelligentie is een conglomeraat van verstandelijke vermogens, processen en vaardigheden, zoals
abstract, logisch en consistent kunnen redeneren, relaties kunnen ontdekken, leggen en doorzien,
problemen oplossen, regels kunnen ontdekken in schijnbaar ongeordend materiaal, met bestaande
kennis nieuwe taken kunnen oplossen, zich flexibel aanpassen aan nieuwe situaties, in staat zijn
leervermogen te tonen zonder directe en onvolledige instructies.”
Hoorcollege 2: Geschiedenis en theorieën rond
intelligentie
Geschiedenis van intelligentie
- Wetenschappers bestuderen al meer dan honderd jaar het fenomeen van intelligentie
- Veel verschillende soorten onderzoek
- Veel verschillende theorieën
