Levenslooppsychologie 2025-2026
Levensloop-psychologie
1. Terreinverkenning
Inleiding
Wat is levenslooppsychologie?
De ontwikkelingspsychologie bestudeert hoe het gedrag in al zijn aspecten evolueert in de loop van het
leven.
- Ontdekken van patronen
- Nauwkeurig in kaart brengen hoe de evolutie verloopt
- Zoeken naar mechanismen die een rol spelen
Er zijn veel gegevens die je kan koppelen aan ontwikkelen. Dit zorgt ervoor dat dit bundelen of in kaart
brengen niet zo gemakkelijk is.
1.1. Een korte historiek (te kennen leerstof: zie leerpad op digitap)
1.1.1. De verre voorgeschiedenis
Voedingsbodem voor de wetenschap
→ spontane vragen en de flarden inzichten die bij mensen opkomen tijdens hun alledaagse bezigheden.
Op basis van ervaringen ontstaan denkbeelden over:
Hoe bepaalde gebeurtenissen Hoe het leven verloopt van aan de Vastgelegd in de taal in de vorm van
Hoe de wereld in elkaar zit
komen en gaan geboorte tot de dood mythen en zegswijzen
Voorwetenschappelijke of intuïtieve ontwikkelingspsychologie.
➔ Vanaf dat mensen ontstaan zijn we geïnteresseerd in hoe mensen zich ontwikkelen.
➔ Het is niet wetenschappelijk.
Filosofen
➔ Zij proberen het meer structuur te geven en op papier te zetten.
- Voorbeeld Cicero
- Factoren die van invloed zijn op de ontwikkeling (vanuit een theoretische interesse):
o Nativisten (Jean – Jacques Rousseau)
▪ Die zei dat wie worden en zijn is volledig bepaald door onze erfelijke basis.
o Emperisten (Locke)
▪ Hij zei we worden geboren als een tabula Rasa en hoe we zijn wordt bepaald
door de omgeving waar in we opgroeien.
- Opvattingen missen de kritische toets van het wetenschappelijk onderzoek.
,Levenslooppsychologie 2025-2026
1.1.2. Start van de genetische psychologie
Babybiografieën:
➔ Onderzoeker beginnen babybiografieën te schrijven.
- 18de en 19de eeuw
- Observatie
➔ Niet meer louter nadenken over hoe de mens zich ontwikkelt maar nu rechtstreeks observeren.
➔ Vooral observatie van eigen kinderen
➔ Beperking = het gaat over beperkt aantal kinderen, en de bril die de onderzoeker opheeft zal
ook invloed hebben.
Begin van de wetenschappelijke theorievorming:
- Aantal onderzoekers heeft op basis van evolutietheorie van Darwin (geleidelijk aanpassen aan
omstandigheden) theorie gevormd
- Geïnspireerd door de evolutietheorie van Darwin
- Recapitulatietheorie
o Uit de evolutietheorie zagen ze een parallel met de ontwikkeling die we doormaken in
de baarmoeder.
Genetische psychologie:
- Uitsluitend kinderpsychologie,
o Na de kindertijd werd de ontwikkeling niet verder bestudeerd.
- Ontwikkeling opgevat als een proces dat bijna uitsluitend genetisch gestuurd is.
o Onze genetica bepaald wie we zijn.
1.1.3. Omvorming tot een ontwikkelingspsychologie.
- Vanuit pedagogische interesse komt er meer nadruk op de opvoeding. Als alles genetisch is
wat heeft opvoeding dan voor nut?
- Binet -> heeft eerste intelligentietest gemaakt. Hiermee hebben we nieuwe impulsen gekregen.
Nieuwe onderzoekstechnieken
• Statistische methoden (Stanley Hall – 1906, Willem Stern - 1911, Alfred Binet - 1903)
Nieuwe impulsen voor theorievorming
• Meer nadruk op de opvoeding (vanuit pedagogische interesse)
• Invloed van de ervaringen (behaviorisme)
→ Ontwikkelingspsychologie
1.1.4. Uitgroei tot een volwaardige levenslooppsychologie
Tot halfweg de twintigste eeuw enkel aandacht voor kinderen:
- Men leek ervan overtuigd dat de evolutie nadien stilviel.
,Levenslooppsychologie 2025-2026
- Puberteit betekende het definitieve afscheid van de kindertijd en het binnenstappen in het
volwassen leven.
o Ze gingen er van uit dat volwassenen niet veel veranderde en dat alles van hen werd
onderzocht in de algemene psychologie.
- Geleidelijk verruiming van de gebiedsomschrijving: Ontwikkeling als een levenslang
veranderingsproces
o Sociologie: de puberteit/adolescentie
▪ Jongeren gaan meer en meer verder studeren hierdoor komt een nieuwe
subcultuur. De sociologie is geïnteresseerd in groepen.
o Medische wereld: problemen van de ouderdom
▪ Mensen worden alsmaar ouder, met hun eigen medische problemen. Hier sluit
ook het psychologische en sociale toe. Biopsychosociaal model.
o Periode van de volwassenheid
▪ Er zijn zoveel individuele dingen bij volwassenheid om hier een kader op te
zetten. Bij babytijd loopt het bij baby’s vooral gelijk. In ontwikkeling krijg je meer
en meer individuele ontwikkeling uit ervaring die je niet in een algemeen kader
kan zetten.
Poging tot integratie: levenslooppsychologie
- Integratie nog lang niet voltooid
Ook bij eengemaakte psychologie nog heel wat verschillen in visie en benadering.
o Complexiteit van het onderwerp
o Verschillende stromingen en scholen in de psychologie
1.2. De indeling in fasen
- De prenatale fase
- De babytijd: eerste levensjaar
- De peutertijd: 1 tot 3 jaar
- De kleutertijd: 3 tot 6 jaar
- De schoolperiode: 6 tot 12 jaar
- De adolescentie: 20 tot 65 jaar
- De ouderdom; 65 jaar tot aan het levenseinde.
Tekst 1.1 Sofia. Methodes om de ontwikkeling wetenschappelijk te bestuderen
- Ontwikkeling in kaart brengen?
- Hoe zou je de taalontwikkeling in kaart proberen te brengen?
o Wat ga je observeren?
o Op welke momenten?
o Bij wie?
, Levenslooppsychologie 2025-2026
Longitudinaal onderzoek:
- Gedrag opvolgen in de loop van de jaren.
- Voorbeelden van onderzoek (Feldman p 48)
o Studie naar hoogbegaafde kinderen
- Lang opgevolgd
o Inzichten in taalontwikkeling
Welke nadelen zijn er aan deze methode?
- Uitval van populatie (mensen overlijden)
- Test hertest nadelen.
o Het kennen van de test geeft een vertekend beeld
- Duurt lang en kost veel geld
- Sociaal wenselijke antwoorden.
Transversale onderzoeksmethode (zie ook tekst Feldman)
- Ook dwarsdoorsnede methode genoemd
- Onderzoek van vertegenwoordigers van verschillende leeftijdsgroepen tegelijk
- Bv. Sociale ontwikkeling baby’s van 0maanden, 2 maanden… Allemaal op zelfde moment
testen.
Welke zijn de voor- en nadelen van deze methode?
Voordelen:
- Veel sneller resultaat
Problemen bij beide soorten onderzoek
- Cohorteffecten
o Cohort = een groep mensen die tot dezelfde generatie behoort
o Longitudinaal onderzoek kan enkel uitspraken doen over de evolutie binnen één
specifiek cohort
o Transversaal onderzoek: sommige van de verschillen die men vindt eerder te wijten
aan specifieke levenservaringen
o Bv. Stel je wilt bestuderen hoe spaarzaamheid evolueert over het leven. Als je mensen
onderzoekt die oorlog nog hebben meegemaakt en iemand die in overvloed van geld is
geboren kan dit een groot verschil geven.
Tijdseffecten:
Vertekeningen die te wijten zijn aan gebeurtenissen die zich voordeden in de periode waarin de meting
plaatsvond.
- Transversaal onderzoek
- Longitudinaal onderzoek
Een gegeven als covid heeft andere impacts bij verschillende leeftijden.
Levensloop-psychologie
1. Terreinverkenning
Inleiding
Wat is levenslooppsychologie?
De ontwikkelingspsychologie bestudeert hoe het gedrag in al zijn aspecten evolueert in de loop van het
leven.
- Ontdekken van patronen
- Nauwkeurig in kaart brengen hoe de evolutie verloopt
- Zoeken naar mechanismen die een rol spelen
Er zijn veel gegevens die je kan koppelen aan ontwikkelen. Dit zorgt ervoor dat dit bundelen of in kaart
brengen niet zo gemakkelijk is.
1.1. Een korte historiek (te kennen leerstof: zie leerpad op digitap)
1.1.1. De verre voorgeschiedenis
Voedingsbodem voor de wetenschap
→ spontane vragen en de flarden inzichten die bij mensen opkomen tijdens hun alledaagse bezigheden.
Op basis van ervaringen ontstaan denkbeelden over:
Hoe bepaalde gebeurtenissen Hoe het leven verloopt van aan de Vastgelegd in de taal in de vorm van
Hoe de wereld in elkaar zit
komen en gaan geboorte tot de dood mythen en zegswijzen
Voorwetenschappelijke of intuïtieve ontwikkelingspsychologie.
➔ Vanaf dat mensen ontstaan zijn we geïnteresseerd in hoe mensen zich ontwikkelen.
➔ Het is niet wetenschappelijk.
Filosofen
➔ Zij proberen het meer structuur te geven en op papier te zetten.
- Voorbeeld Cicero
- Factoren die van invloed zijn op de ontwikkeling (vanuit een theoretische interesse):
o Nativisten (Jean – Jacques Rousseau)
▪ Die zei dat wie worden en zijn is volledig bepaald door onze erfelijke basis.
o Emperisten (Locke)
▪ Hij zei we worden geboren als een tabula Rasa en hoe we zijn wordt bepaald
door de omgeving waar in we opgroeien.
- Opvattingen missen de kritische toets van het wetenschappelijk onderzoek.
,Levenslooppsychologie 2025-2026
1.1.2. Start van de genetische psychologie
Babybiografieën:
➔ Onderzoeker beginnen babybiografieën te schrijven.
- 18de en 19de eeuw
- Observatie
➔ Niet meer louter nadenken over hoe de mens zich ontwikkelt maar nu rechtstreeks observeren.
➔ Vooral observatie van eigen kinderen
➔ Beperking = het gaat over beperkt aantal kinderen, en de bril die de onderzoeker opheeft zal
ook invloed hebben.
Begin van de wetenschappelijke theorievorming:
- Aantal onderzoekers heeft op basis van evolutietheorie van Darwin (geleidelijk aanpassen aan
omstandigheden) theorie gevormd
- Geïnspireerd door de evolutietheorie van Darwin
- Recapitulatietheorie
o Uit de evolutietheorie zagen ze een parallel met de ontwikkeling die we doormaken in
de baarmoeder.
Genetische psychologie:
- Uitsluitend kinderpsychologie,
o Na de kindertijd werd de ontwikkeling niet verder bestudeerd.
- Ontwikkeling opgevat als een proces dat bijna uitsluitend genetisch gestuurd is.
o Onze genetica bepaald wie we zijn.
1.1.3. Omvorming tot een ontwikkelingspsychologie.
- Vanuit pedagogische interesse komt er meer nadruk op de opvoeding. Als alles genetisch is
wat heeft opvoeding dan voor nut?
- Binet -> heeft eerste intelligentietest gemaakt. Hiermee hebben we nieuwe impulsen gekregen.
Nieuwe onderzoekstechnieken
• Statistische methoden (Stanley Hall – 1906, Willem Stern - 1911, Alfred Binet - 1903)
Nieuwe impulsen voor theorievorming
• Meer nadruk op de opvoeding (vanuit pedagogische interesse)
• Invloed van de ervaringen (behaviorisme)
→ Ontwikkelingspsychologie
1.1.4. Uitgroei tot een volwaardige levenslooppsychologie
Tot halfweg de twintigste eeuw enkel aandacht voor kinderen:
- Men leek ervan overtuigd dat de evolutie nadien stilviel.
,Levenslooppsychologie 2025-2026
- Puberteit betekende het definitieve afscheid van de kindertijd en het binnenstappen in het
volwassen leven.
o Ze gingen er van uit dat volwassenen niet veel veranderde en dat alles van hen werd
onderzocht in de algemene psychologie.
- Geleidelijk verruiming van de gebiedsomschrijving: Ontwikkeling als een levenslang
veranderingsproces
o Sociologie: de puberteit/adolescentie
▪ Jongeren gaan meer en meer verder studeren hierdoor komt een nieuwe
subcultuur. De sociologie is geïnteresseerd in groepen.
o Medische wereld: problemen van de ouderdom
▪ Mensen worden alsmaar ouder, met hun eigen medische problemen. Hier sluit
ook het psychologische en sociale toe. Biopsychosociaal model.
o Periode van de volwassenheid
▪ Er zijn zoveel individuele dingen bij volwassenheid om hier een kader op te
zetten. Bij babytijd loopt het bij baby’s vooral gelijk. In ontwikkeling krijg je meer
en meer individuele ontwikkeling uit ervaring die je niet in een algemeen kader
kan zetten.
Poging tot integratie: levenslooppsychologie
- Integratie nog lang niet voltooid
Ook bij eengemaakte psychologie nog heel wat verschillen in visie en benadering.
o Complexiteit van het onderwerp
o Verschillende stromingen en scholen in de psychologie
1.2. De indeling in fasen
- De prenatale fase
- De babytijd: eerste levensjaar
- De peutertijd: 1 tot 3 jaar
- De kleutertijd: 3 tot 6 jaar
- De schoolperiode: 6 tot 12 jaar
- De adolescentie: 20 tot 65 jaar
- De ouderdom; 65 jaar tot aan het levenseinde.
Tekst 1.1 Sofia. Methodes om de ontwikkeling wetenschappelijk te bestuderen
- Ontwikkeling in kaart brengen?
- Hoe zou je de taalontwikkeling in kaart proberen te brengen?
o Wat ga je observeren?
o Op welke momenten?
o Bij wie?
, Levenslooppsychologie 2025-2026
Longitudinaal onderzoek:
- Gedrag opvolgen in de loop van de jaren.
- Voorbeelden van onderzoek (Feldman p 48)
o Studie naar hoogbegaafde kinderen
- Lang opgevolgd
o Inzichten in taalontwikkeling
Welke nadelen zijn er aan deze methode?
- Uitval van populatie (mensen overlijden)
- Test hertest nadelen.
o Het kennen van de test geeft een vertekend beeld
- Duurt lang en kost veel geld
- Sociaal wenselijke antwoorden.
Transversale onderzoeksmethode (zie ook tekst Feldman)
- Ook dwarsdoorsnede methode genoemd
- Onderzoek van vertegenwoordigers van verschillende leeftijdsgroepen tegelijk
- Bv. Sociale ontwikkeling baby’s van 0maanden, 2 maanden… Allemaal op zelfde moment
testen.
Welke zijn de voor- en nadelen van deze methode?
Voordelen:
- Veel sneller resultaat
Problemen bij beide soorten onderzoek
- Cohorteffecten
o Cohort = een groep mensen die tot dezelfde generatie behoort
o Longitudinaal onderzoek kan enkel uitspraken doen over de evolutie binnen één
specifiek cohort
o Transversaal onderzoek: sommige van de verschillen die men vindt eerder te wijten
aan specifieke levenservaringen
o Bv. Stel je wilt bestuderen hoe spaarzaamheid evolueert over het leven. Als je mensen
onderzoekt die oorlog nog hebben meegemaakt en iemand die in overvloed van geld is
geboren kan dit een groot verschil geven.
Tijdseffecten:
Vertekeningen die te wijten zijn aan gebeurtenissen die zich voordeden in de periode waarin de meting
plaatsvond.
- Transversaal onderzoek
- Longitudinaal onderzoek
Een gegeven als covid heeft andere impacts bij verschillende leeftijden.
