Samenvatting integratie en migratie
Hoorcollege 1: Inleiding
Migratie en integratie
- Sterk gepolitiseerd debat
Doel van deze cursus
- Bestudeer migratie als een complex proces van sociale verandering dat veel
verschillende dimensies van het leven, bestuur en economie omvat
- Kritisch begrip
o Dat je de kennis en aannames hebt die je vóór de les had, trekt in twijfel
Een kleine quiz voor jou
Wie van deze mensen zijn migranten?
-> allemaal: Erasmusstudenten, expats ( iemand die buiten het geboorteland woont en
werkt), mensen op boten die uit hun land zijn weggelopen
De meeste gedwongen migranten reizen uiteindelijk naar Europa en de VS
-> false -> De meeste migranten in Colombia, Pakistan (niet in Europa of in de VS)
-> gaan vaak naar buurlanden migreren
verkleinen sterkere grenzen irreguliere migratie?
-> Nee, dat doet ze niet -> zorgt voor ongedocumenteerde migratie + ook moeilijk om
terug weg te gaan
Heeft Europa vanuit economisch oogpunt meer migranten nodig?
-> Ja, vooral in bepaalde sectoren
Zal een sterker grensbeleid de illegale migratie verminderen?
-> onwaar
Mensen uit arme landen migreren vaker dan mensen uit snel ontwikkelende landen
-> verandering
We leven in een migratiecrisis
-> vals
Klimaatverandering zal …
-> migratie doen toenemen
Wat is migratie?
- Personen die hun vaste verblijfplaats voor een bepaalde tijd (tijdsbestek?) over
administratieve grenzen heen verplaatsen.
- Wat is het tijdskader om te zeggen dat iemand geen toerist meer is, maar een immigrant -
> meer dan 12 maanden dan ben je een migrant
o Wijzigingen in het tijdsbestek
Bijvoorbeeld: als je in het buitenland studeert, heb je een soort
toestemming nodig als je langer dan 3 maanden blijft, maar voor een
andere definitie kun je niet langer dan 3 maanden blijven totdat je de
toestemming nodig hebt.
- Emigratie versus immigratie (vanuit het buitenland)
- Interne versus internationale migratie
- Vrijwillige versus gedwongen migratie
- Migranten van de eerste en tweede generatie
- -> Tweede generatie migrant= kinderen van migranten -> maar waarom? Zij zijn toch
niet gemigreerd? Ze worden als buitenstaanders gezien, maar ze zijn dit toch niet?
1
, - Welke grenzen zijn van belang?
o Wie definieert ze (wie bepaalt ze)
o Fe: voor ons doen de grenzen tussen landen in Europa er niet toe, maar voor
vluchtelingen buiten Europa doen ze er wel toe
- Hoe lang is lang genoeg?
- Is migratie iets uitzonderlijks?
- Migratie als probleem ervaren – Migratie van wie? Deur wie? Wanneer? Waar?
Voorbeeld : prof moest geen test doen om te verbergen terwijl mensen buiten Europa dat wel
moest doen, prof werd niet gezien als dezelfde soort migrant
- Opnieuw de vraag: welke grenzen doen er toe en waarom zij geen test en de andere wel
(kennen zelfs veel over België)
- Over welke soort migranten wordt er dan gesproken in het publieke discours
Migratie mag niet worden gezien als een probleem dat moet worden opgelost, maar
- Als een intrinsiek onderdeel van bredere processen van sociale, culturele en
economische veranderingen die onze samenlevingen beïnvloeden
- Het belang van het combineren van migratiedebatten aan economisch beleid,
arbeidsnormen, sociale voorzieningen, etc.
Het trilemma van migratie (de Haas)
- Politieke acteurs die de migratie willen controleren
- Economisch belang om meer migratie aan te trekken
- Fundamentele mensenrechtenverplichtingen
o Vb. Mensen niet terugsturen naar daar waar ze mishandeld worden (want is
tegen de mensenrechten)
Wat als de migratie echt zou stoppen?
- Immigratie is verbonden met de vraag naar arbeidskrachten. Als de migratie zou worden
stopgezet, hoe zou de overheid dan omgaan met het tekort aan arbeidskrachten?
- Grensbewaking is duur en heeft de trend terug te slaan, terwijl vrije migratie vaak een
zeer circulair karakter heeft.
Film over het stoppen van migratie maar dat er dan een werknemerstekort zou zijn
Migratie en migrant zijn ‘vieze woorden’ geworden
- Systematisch geassocieerd met dramatische gevolgen, criminaliteit en lasten, niet alleen
door extreemrechtse partijen, maar door een breder spectrum aan politieke actoren,
humanitaire organisaties en de media
- Dit zit zo diepgeworteld… moeten we de woorden veranderen?
Wat hebben we met de negatieve associatie gedaan?
- De-migrantiseer het debat
o Het onderzoek naar migratie en integratie vindt zijn oorsprong in een natiestaat
die migratie en normalisatie toepast.
2
, o Het belang van het kritische beoordeling van de aannames en categoriseringen
die vaak worden gebruikt
De natiestaat en haar krachtige technische en epistemologische effecten
- Migratie als iets dat over nationale grenzen heen gaat (niet altijd de
- geval in de geschiedenis)
- En wie bepaalt de grenzen ?
o voorkomend zijn nationale grenzen de impliciete categorieën die migranten van
niet-migranten, buitenlanders van autochtonen, allochtonen versus autochtonen,
migratieachtergrond versus niet-migratieachtergrond opvallend.
- Migratiestatus en etnische kenmerken worden essentieel belicht in het publieke en
onderzoeksdiscours
o Vaak niet verbonden met andere belangrijke categorieën van analyse, zoals
geslacht, sociale klasse, leeftijd, stad/platteland – in plaats daarvan zouden we
kunnen vragen: “wie wordt tot migrant gemaakt, hoe en waarom? ”
- Bijvoorbeeld: zijn mensen met een migratieachtergrond economisch geïntegreerd op de
arbeidsmarkt? Hoe gereguleerde migranten op school?
Buiten het perspectief van de staat
- Wat is methodologisch nationalisme?
o Het idee van een samenleving die zich binnen het territorium van de natiestaat
bevindt (vaak voorkomen in het publieke debat en in de literatuur over migratie)
- -> mensen in dezelfde staat hebben dezelfde taal, cultuur,… -> het houdt ze bij elkaar
o Het was een dominante positie in de natiestaat na de Eerste Wereldoorlog
o Mensen waren een natie verzameld door gemeenschappelijke voorouders en een
gedeeld thuisland, terwijl migranten werden gezien als buitenlanders wier
aanwezigheid als 'anderen' de homogeniteit van de nationale gemeenschap in
gevaar bracht.
4 vormen van methodologisch nationalisme
1. Onwetendheid over het feit dat veel sociale concepten zijn gevormd door nationalisme en
de opkomst van de natiestaat
2. Naturalisatie van de moderne natiestaat als universele vorm van een politieke
organisatie
3. Territoriale beperking van onderzoek - focus op natiestaat
4. De trend om groepen langs nationale lijnen als intern homogeen te standaard
Wat als mobiliteit de norm was, was niet dat ze geforceerd zouden kunnen worden op 1
plek
- Enkele reflecties gebaseerd op het nieuwe mobiliteitsparadigma
o Vb. Nomadische ervaring (ze bewegen veel meer en zitten niet opgesloten op één
locatie)
- Nieuw mobiliteitsparadigma = mobiliteit als de norm en deel van onze maatschappij
Verschillende soorten mobiliteit
- De bewegingsbeweging van mensen
- Mobiliteit van objecten in toeleveringsketens tussen producenten en consumenten en
door verschillende sociale contexten heen
- De beweging van ideeën en beelden via mondiale media en mondiale culturele circulatie
- Virtueel reizen, waarbij mensen online werelden doorkruisen en hun aanwezigheid
delen met anderen op sociale mediaplatforms, message boards en andere virtuele
ruimtes
3
, - Communicatief reizen 'door middel van persoonlijk contact via lichaamd gedrag,
berichten, teksten, brieven, telegraaf, telefoon, fax en mobiel' (Büscher & Urry, 2009, p.
102).
- Het sociale leven zelf wordt geproduceerd door de 'complexe onderling
afhankelijkeheden' het bestaan tussen deze typen bewegingen.
Nieuwe kijk op hoe we leven = nieuw mobiliteitsparadigma
Migranten worden regelmatig gedefinieerd op basis van hun herkomst- en
aankomstpositie
- Ze hebben verschillende ervaringen, voorspellingen, inzichten en infrastructuur met
betrekking tot de reis zelf.
Enkele toepassingen van het concept
- Soms zijn nationale grenzen niet de belangrijkste
- Verhuizen van de ene naar de andere locatie binnen een land kost veel tijd, verbindingen
en geld
- Plaatsgebonden rechten: erkende vluchtelingen in kampen verliezen hun rechten
wanneer ze naar steden vluchten
-> Noorden van Eritrea veel conflicten dus vluchten -> ze kregen rechten en bescherming
in de vluchtelingenkampen, maar daar buiten hadden ze geen rechten
Kritiek op het 'nieuwe mobiliteitsparadigma'
- Te veel nadruk op de nieuwigheid die technologische verandering met zich meebrengt
- Focus op onderwerpen die gemakkelijk kunnen bewegen – hoe je degenen die niet
kunnen bewegen, kunt begrijpen
- Staten kunnen niet accepteren worden: grenzen zijn nog steeds erg relevant in het leven
van mensen
Waarom is dit paradigma belangrijk voor ons?
- Verander ons
Migratie is geen probleem, maar een norm
- Laat ons meer nadenken over de 'politisering' van migratie – waarom is migratie
überhaupt een probleem?
- een complex inzicht in de menselijke mobiliteit gecreëerd dat verder gaat dan
bewegingsonafhankelijke verplaatsing en nationale grenzen
- Ga verder dan methodologisch nationalisme in onze manier van denken, onderzoek doen
etc.
- Andere vragen stellen over grenzen
Hoorcollege 2: Theorieën over migratie
Enkele opmerkingen
• Er bestaat geen grote theorie over migratie
• Verschillende theorieën (verschillende aannames, analyseniveaus en thematische focus,
voortkomend uit verschillende disciplines)
• Verschillende theorieën voor verschillende soorten migratie (intern versus
internationaal, hoog- versus laaggeschoold etc.)
• Sommige theorieën leggen uit waarom de migratie begint; andere leggen uit waarom
migratie
gaat verder
4
Hoorcollege 1: Inleiding
Migratie en integratie
- Sterk gepolitiseerd debat
Doel van deze cursus
- Bestudeer migratie als een complex proces van sociale verandering dat veel
verschillende dimensies van het leven, bestuur en economie omvat
- Kritisch begrip
o Dat je de kennis en aannames hebt die je vóór de les had, trekt in twijfel
Een kleine quiz voor jou
Wie van deze mensen zijn migranten?
-> allemaal: Erasmusstudenten, expats ( iemand die buiten het geboorteland woont en
werkt), mensen op boten die uit hun land zijn weggelopen
De meeste gedwongen migranten reizen uiteindelijk naar Europa en de VS
-> false -> De meeste migranten in Colombia, Pakistan (niet in Europa of in de VS)
-> gaan vaak naar buurlanden migreren
verkleinen sterkere grenzen irreguliere migratie?
-> Nee, dat doet ze niet -> zorgt voor ongedocumenteerde migratie + ook moeilijk om
terug weg te gaan
Heeft Europa vanuit economisch oogpunt meer migranten nodig?
-> Ja, vooral in bepaalde sectoren
Zal een sterker grensbeleid de illegale migratie verminderen?
-> onwaar
Mensen uit arme landen migreren vaker dan mensen uit snel ontwikkelende landen
-> verandering
We leven in een migratiecrisis
-> vals
Klimaatverandering zal …
-> migratie doen toenemen
Wat is migratie?
- Personen die hun vaste verblijfplaats voor een bepaalde tijd (tijdsbestek?) over
administratieve grenzen heen verplaatsen.
- Wat is het tijdskader om te zeggen dat iemand geen toerist meer is, maar een immigrant -
> meer dan 12 maanden dan ben je een migrant
o Wijzigingen in het tijdsbestek
Bijvoorbeeld: als je in het buitenland studeert, heb je een soort
toestemming nodig als je langer dan 3 maanden blijft, maar voor een
andere definitie kun je niet langer dan 3 maanden blijven totdat je de
toestemming nodig hebt.
- Emigratie versus immigratie (vanuit het buitenland)
- Interne versus internationale migratie
- Vrijwillige versus gedwongen migratie
- Migranten van de eerste en tweede generatie
- -> Tweede generatie migrant= kinderen van migranten -> maar waarom? Zij zijn toch
niet gemigreerd? Ze worden als buitenstaanders gezien, maar ze zijn dit toch niet?
1
, - Welke grenzen zijn van belang?
o Wie definieert ze (wie bepaalt ze)
o Fe: voor ons doen de grenzen tussen landen in Europa er niet toe, maar voor
vluchtelingen buiten Europa doen ze er wel toe
- Hoe lang is lang genoeg?
- Is migratie iets uitzonderlijks?
- Migratie als probleem ervaren – Migratie van wie? Deur wie? Wanneer? Waar?
Voorbeeld : prof moest geen test doen om te verbergen terwijl mensen buiten Europa dat wel
moest doen, prof werd niet gezien als dezelfde soort migrant
- Opnieuw de vraag: welke grenzen doen er toe en waarom zij geen test en de andere wel
(kennen zelfs veel over België)
- Over welke soort migranten wordt er dan gesproken in het publieke discours
Migratie mag niet worden gezien als een probleem dat moet worden opgelost, maar
- Als een intrinsiek onderdeel van bredere processen van sociale, culturele en
economische veranderingen die onze samenlevingen beïnvloeden
- Het belang van het combineren van migratiedebatten aan economisch beleid,
arbeidsnormen, sociale voorzieningen, etc.
Het trilemma van migratie (de Haas)
- Politieke acteurs die de migratie willen controleren
- Economisch belang om meer migratie aan te trekken
- Fundamentele mensenrechtenverplichtingen
o Vb. Mensen niet terugsturen naar daar waar ze mishandeld worden (want is
tegen de mensenrechten)
Wat als de migratie echt zou stoppen?
- Immigratie is verbonden met de vraag naar arbeidskrachten. Als de migratie zou worden
stopgezet, hoe zou de overheid dan omgaan met het tekort aan arbeidskrachten?
- Grensbewaking is duur en heeft de trend terug te slaan, terwijl vrije migratie vaak een
zeer circulair karakter heeft.
Film over het stoppen van migratie maar dat er dan een werknemerstekort zou zijn
Migratie en migrant zijn ‘vieze woorden’ geworden
- Systematisch geassocieerd met dramatische gevolgen, criminaliteit en lasten, niet alleen
door extreemrechtse partijen, maar door een breder spectrum aan politieke actoren,
humanitaire organisaties en de media
- Dit zit zo diepgeworteld… moeten we de woorden veranderen?
Wat hebben we met de negatieve associatie gedaan?
- De-migrantiseer het debat
o Het onderzoek naar migratie en integratie vindt zijn oorsprong in een natiestaat
die migratie en normalisatie toepast.
2
, o Het belang van het kritische beoordeling van de aannames en categoriseringen
die vaak worden gebruikt
De natiestaat en haar krachtige technische en epistemologische effecten
- Migratie als iets dat over nationale grenzen heen gaat (niet altijd de
- geval in de geschiedenis)
- En wie bepaalt de grenzen ?
o voorkomend zijn nationale grenzen de impliciete categorieën die migranten van
niet-migranten, buitenlanders van autochtonen, allochtonen versus autochtonen,
migratieachtergrond versus niet-migratieachtergrond opvallend.
- Migratiestatus en etnische kenmerken worden essentieel belicht in het publieke en
onderzoeksdiscours
o Vaak niet verbonden met andere belangrijke categorieën van analyse, zoals
geslacht, sociale klasse, leeftijd, stad/platteland – in plaats daarvan zouden we
kunnen vragen: “wie wordt tot migrant gemaakt, hoe en waarom? ”
- Bijvoorbeeld: zijn mensen met een migratieachtergrond economisch geïntegreerd op de
arbeidsmarkt? Hoe gereguleerde migranten op school?
Buiten het perspectief van de staat
- Wat is methodologisch nationalisme?
o Het idee van een samenleving die zich binnen het territorium van de natiestaat
bevindt (vaak voorkomen in het publieke debat en in de literatuur over migratie)
- -> mensen in dezelfde staat hebben dezelfde taal, cultuur,… -> het houdt ze bij elkaar
o Het was een dominante positie in de natiestaat na de Eerste Wereldoorlog
o Mensen waren een natie verzameld door gemeenschappelijke voorouders en een
gedeeld thuisland, terwijl migranten werden gezien als buitenlanders wier
aanwezigheid als 'anderen' de homogeniteit van de nationale gemeenschap in
gevaar bracht.
4 vormen van methodologisch nationalisme
1. Onwetendheid over het feit dat veel sociale concepten zijn gevormd door nationalisme en
de opkomst van de natiestaat
2. Naturalisatie van de moderne natiestaat als universele vorm van een politieke
organisatie
3. Territoriale beperking van onderzoek - focus op natiestaat
4. De trend om groepen langs nationale lijnen als intern homogeen te standaard
Wat als mobiliteit de norm was, was niet dat ze geforceerd zouden kunnen worden op 1
plek
- Enkele reflecties gebaseerd op het nieuwe mobiliteitsparadigma
o Vb. Nomadische ervaring (ze bewegen veel meer en zitten niet opgesloten op één
locatie)
- Nieuw mobiliteitsparadigma = mobiliteit als de norm en deel van onze maatschappij
Verschillende soorten mobiliteit
- De bewegingsbeweging van mensen
- Mobiliteit van objecten in toeleveringsketens tussen producenten en consumenten en
door verschillende sociale contexten heen
- De beweging van ideeën en beelden via mondiale media en mondiale culturele circulatie
- Virtueel reizen, waarbij mensen online werelden doorkruisen en hun aanwezigheid
delen met anderen op sociale mediaplatforms, message boards en andere virtuele
ruimtes
3
, - Communicatief reizen 'door middel van persoonlijk contact via lichaamd gedrag,
berichten, teksten, brieven, telegraaf, telefoon, fax en mobiel' (Büscher & Urry, 2009, p.
102).
- Het sociale leven zelf wordt geproduceerd door de 'complexe onderling
afhankelijkeheden' het bestaan tussen deze typen bewegingen.
Nieuwe kijk op hoe we leven = nieuw mobiliteitsparadigma
Migranten worden regelmatig gedefinieerd op basis van hun herkomst- en
aankomstpositie
- Ze hebben verschillende ervaringen, voorspellingen, inzichten en infrastructuur met
betrekking tot de reis zelf.
Enkele toepassingen van het concept
- Soms zijn nationale grenzen niet de belangrijkste
- Verhuizen van de ene naar de andere locatie binnen een land kost veel tijd, verbindingen
en geld
- Plaatsgebonden rechten: erkende vluchtelingen in kampen verliezen hun rechten
wanneer ze naar steden vluchten
-> Noorden van Eritrea veel conflicten dus vluchten -> ze kregen rechten en bescherming
in de vluchtelingenkampen, maar daar buiten hadden ze geen rechten
Kritiek op het 'nieuwe mobiliteitsparadigma'
- Te veel nadruk op de nieuwigheid die technologische verandering met zich meebrengt
- Focus op onderwerpen die gemakkelijk kunnen bewegen – hoe je degenen die niet
kunnen bewegen, kunt begrijpen
- Staten kunnen niet accepteren worden: grenzen zijn nog steeds erg relevant in het leven
van mensen
Waarom is dit paradigma belangrijk voor ons?
- Verander ons
Migratie is geen probleem, maar een norm
- Laat ons meer nadenken over de 'politisering' van migratie – waarom is migratie
überhaupt een probleem?
- een complex inzicht in de menselijke mobiliteit gecreëerd dat verder gaat dan
bewegingsonafhankelijke verplaatsing en nationale grenzen
- Ga verder dan methodologisch nationalisme in onze manier van denken, onderzoek doen
etc.
- Andere vragen stellen over grenzen
Hoorcollege 2: Theorieën over migratie
Enkele opmerkingen
• Er bestaat geen grote theorie over migratie
• Verschillende theorieën (verschillende aannames, analyseniveaus en thematische focus,
voortkomend uit verschillende disciplines)
• Verschillende theorieën voor verschillende soorten migratie (intern versus
internationaal, hoog- versus laaggeschoold etc.)
• Sommige theorieën leggen uit waarom de migratie begint; andere leggen uit waarom
migratie
gaat verder
4
