1 Borstafwijkingen
Prof. Dr. Wildiers
“In staat om goedaardige en kwaadaardige borstpathologie te herkennen, onderzoeken,
diagnosticeren en waar mogelijk behandelen”.
Overzicht ‘borstafwijkingen’
1. Anatomie & fysiologie
2. Diagnostiek – focus werkcollege
3. Goedaardige borstproblemen
4. Borstkanker – focus werkcollege
1 Anatomie & fysiologie
Anatomie van de borst:
➢ 12-20 radiair geschikte lobben, met elk hun afvoergang uitmondend in de tepel
➢ Vanuit de lobuli (melkproductie) ontspringen ductuli & ducti lactiferi die thv de tepel
verbreden (sinus lactiferus) en uitmonden in de tepel.
➢ Tussen de lobuli bevinden zich bindweefseltussenschotten (lig. van Cooper) → stevigheid
Klinische toepassing: meeste mamma-ca ontstaan in de ducti van de borst
Bezenuwing:
➔ Huid: plexus cervicalis & intercostale zenuwen
➔ Klierweefsel : sympathische bezenuwing
➔ Sensibiliteit oksel & binnenzijde bovenarm : n. intercostobrachialis & n. cutaneus brachii
medialis (lopen door de oksel)
➔ Motorische zenuwen: n. thoracicus longus (m. serratus anterior ~ scapula alata) & n.
thoracodorsalis (m. latissimus dorsi)
,Lymfedrainage:
➢ Vnl. naar de okselklieren (75%), maar ook parasternale LK’s (thv de a. mammaria interna,
meestal mediale/centrale tumoren), vooral vanuit het mediale & centrale gebied
➢ Axillaire klieren worden ingedeeld in 3 niveaus (obv anatomische relatie):
Level I: lateraal van de laterale rand v/d m. pectoralis minor
Level II: tussen de laterale & mediale rand v/d m. pectoralis minor, en de interpectorale klieren
Level III: mediaal van de mediale rand v/d m. pectoralis minor, incl. infraclaviculaire klieren
➢ Vanuit oksel → infraclaviculair → bloedbaan of supravlaviculaire/diepe cervicale klieren
2 Diagnostiek
1) Anamnese
2) Klinisch onderzoek
a. Borst
b. Locoregionale klierstreken
3) Beeldvorming
a. RX-mammografie + echografie
b. MR-borsten (enkel op indicatie!) Triple diagnostiek
4) Pathologisch onderzoek
(moet kloppen! – geen discordantie!)
a. Punctiebiopsie (CNB = core needle biopsy)
>>
b. Fijne naald aspiratie cytologie (FNAC)
,1 Anamnese
Info omtrent aard vd borstaandoening
Klachtenpatronen i.v.m. borst:
➔ Nodulus:
o Bij 80% vd pt met nieuwe diagnose borstkanker is massa/zwelling 1ste symptoom
(soms asymmetrische verandering in volume of contour vd borst reden v. raadpleging)
o Soms huidintrekking of ulceratie, soms verandering in tepelstand met op korte termijn
intrekking
o Hoe lang aanwezig? Altijd of enkel cyclisch aanwezig? Verandering in groei doorheen
de tijd? Andere klachten (pijn, koorts, tepelvochtverlies)?
➔ Gevoel van zwaarte of pijn:
o Pijn benigne aandoeningen >> maligne aandoeningen
o Cyclisch of niet-cyclisch, wat is de relatie met menstruele cyclus?
o Pijn gepaard met andere premenstruele klachten zoals premenstrueel syndroom?
o Hoe lang bestaat deze pijn?
o Welk type pijn is het: stekende pijn, spanningsgevoel, doffe pijn, inspannings- of
bewegingsgebonden?
o Pijn geassocieerd met zwelling, verharding of massa?
o Koorts of roodheid? Tepelvochtverlies?
➔ Tepelvochtverlies:
o Elke afscheiding uit tepel buiten lactatie & ZWS die spontaan of bij leegduwen
optreedt
o Uni- of bilateraal, uni- of multiporieel, cyclisch of continu
▪ Unilateraal: meestal benigne (bv. verwijding vd grote melkgangen met
epitheeldegeneratie en soms afsluitingen waarachter infecties ontstaan of evt.
papilloom (goedaardig epitheliaal letsel) of kanker – minder frequent.
▪ Unilateraal bloederig uniporieel tepelvochtverlies vaker (maar zeker niet
altijd) geassocieerd met papilloma of een (in situ) borstCa (EXAMEN)
▪ Ingedikt multiporieel secreet eerder goedaardige melkgangdilatatie
o Melkachtig, purulent, waterig, sereus, sero-sanguinolent of bloedering
➔ Eczeem van de tepel (schilfering) & andere tepelaandoeningen:
o Ingetrokken tepel = niet pathologisch zo makkelijk naar buiten te brengen
o Echte fixatie kan worden veroorzaakt door chronische ontstekingsprocessen met
fibrose, maar ook kanker
o Ziekte v. Paget: borstkankercellen thv de tepel & tepelhof die nog niet invasief zijn
(dus in situ) en beeld van tepeleczeem geven.
▪ De tepel zelf doet altijd mee in het proces van roodheid en erosie van de
epidermis, dit itt banaal eczeem.
▪ Elk eczeem of dermatitis in dit gebied dat niet binnen enkele W geneest →
biopsie
, Elke anamnese bij borstproblemen bevat volgende info:
1) Leeftijd menarche & evt. menopauze, APGM-status, leeftijd eerst voldragen ZWS,
borstvoeding (duur) en complicaties
2) Medicatie (hormonaal)
a. Vnl. contraceptie & HST (hormonale substitutietherapie), dit laatste kan van
belang zijn als kanker aanwezig is (want CI)
3) Familiale anamnese (borstCa, ovariumCa)
a. Maternaal & paternaal
b. Bij 1ste & 2de graad verwanten!
c. Eierstokkanker is gelinkt aan erfelijke borstkanker!
4) Wanneer zijn de klachten begonnen?
a. Indruk groeisnelheid
b. Voorafgegane borstbiopsies of ontstekingen/drainage abces kunnen littekens op
mammo- of echografie geven → abnormale beelden
c. Primaire klacht door evt. vergrote LK in oksel
5) Klachten van metastasen
a. Prikkelhoest (lymphangitis carcinomatosa vd long of longmetastasen)
b. Rugpijn of botpijn (botmeta’s)
c. Tumoren in/onder huid (cutane/weke delen metastasen)
d. Neurologische klachten (hersenmeta’s)
e. Opgezette buik (hepatomegalie/ascites)
2 Klinisch onderzoek
SOMS DIAGNOSE BORSTCA MET LOUTER KO
A Inspectie:
➢ Zittend & staand (EXAMEN!)
o Volledig ontbloot bovenlichaam
➢ Kijken naar
o Asymmetrie/zwellingen
o Huidveranderingen: bv. huidintrekkingen of peau d’orange*, kleur (rood door
infectie/tumor), ulceraties, welvingen, post-RT sequellae (roodheid & oedeem –
radiomastitis), huidnoduli (opp borstCa of cutane metastasen, littekens)
o Tepelveranderingen: gewijzigde stand tepel, eczeem (DD M. Paget), gewone
dermatitis (bv. joggerstepel), tepelkloven, bv. extra tepel (vaak inframammair)
Prof. Dr. Wildiers
“In staat om goedaardige en kwaadaardige borstpathologie te herkennen, onderzoeken,
diagnosticeren en waar mogelijk behandelen”.
Overzicht ‘borstafwijkingen’
1. Anatomie & fysiologie
2. Diagnostiek – focus werkcollege
3. Goedaardige borstproblemen
4. Borstkanker – focus werkcollege
1 Anatomie & fysiologie
Anatomie van de borst:
➢ 12-20 radiair geschikte lobben, met elk hun afvoergang uitmondend in de tepel
➢ Vanuit de lobuli (melkproductie) ontspringen ductuli & ducti lactiferi die thv de tepel
verbreden (sinus lactiferus) en uitmonden in de tepel.
➢ Tussen de lobuli bevinden zich bindweefseltussenschotten (lig. van Cooper) → stevigheid
Klinische toepassing: meeste mamma-ca ontstaan in de ducti van de borst
Bezenuwing:
➔ Huid: plexus cervicalis & intercostale zenuwen
➔ Klierweefsel : sympathische bezenuwing
➔ Sensibiliteit oksel & binnenzijde bovenarm : n. intercostobrachialis & n. cutaneus brachii
medialis (lopen door de oksel)
➔ Motorische zenuwen: n. thoracicus longus (m. serratus anterior ~ scapula alata) & n.
thoracodorsalis (m. latissimus dorsi)
,Lymfedrainage:
➢ Vnl. naar de okselklieren (75%), maar ook parasternale LK’s (thv de a. mammaria interna,
meestal mediale/centrale tumoren), vooral vanuit het mediale & centrale gebied
➢ Axillaire klieren worden ingedeeld in 3 niveaus (obv anatomische relatie):
Level I: lateraal van de laterale rand v/d m. pectoralis minor
Level II: tussen de laterale & mediale rand v/d m. pectoralis minor, en de interpectorale klieren
Level III: mediaal van de mediale rand v/d m. pectoralis minor, incl. infraclaviculaire klieren
➢ Vanuit oksel → infraclaviculair → bloedbaan of supravlaviculaire/diepe cervicale klieren
2 Diagnostiek
1) Anamnese
2) Klinisch onderzoek
a. Borst
b. Locoregionale klierstreken
3) Beeldvorming
a. RX-mammografie + echografie
b. MR-borsten (enkel op indicatie!) Triple diagnostiek
4) Pathologisch onderzoek
(moet kloppen! – geen discordantie!)
a. Punctiebiopsie (CNB = core needle biopsy)
>>
b. Fijne naald aspiratie cytologie (FNAC)
,1 Anamnese
Info omtrent aard vd borstaandoening
Klachtenpatronen i.v.m. borst:
➔ Nodulus:
o Bij 80% vd pt met nieuwe diagnose borstkanker is massa/zwelling 1ste symptoom
(soms asymmetrische verandering in volume of contour vd borst reden v. raadpleging)
o Soms huidintrekking of ulceratie, soms verandering in tepelstand met op korte termijn
intrekking
o Hoe lang aanwezig? Altijd of enkel cyclisch aanwezig? Verandering in groei doorheen
de tijd? Andere klachten (pijn, koorts, tepelvochtverlies)?
➔ Gevoel van zwaarte of pijn:
o Pijn benigne aandoeningen >> maligne aandoeningen
o Cyclisch of niet-cyclisch, wat is de relatie met menstruele cyclus?
o Pijn gepaard met andere premenstruele klachten zoals premenstrueel syndroom?
o Hoe lang bestaat deze pijn?
o Welk type pijn is het: stekende pijn, spanningsgevoel, doffe pijn, inspannings- of
bewegingsgebonden?
o Pijn geassocieerd met zwelling, verharding of massa?
o Koorts of roodheid? Tepelvochtverlies?
➔ Tepelvochtverlies:
o Elke afscheiding uit tepel buiten lactatie & ZWS die spontaan of bij leegduwen
optreedt
o Uni- of bilateraal, uni- of multiporieel, cyclisch of continu
▪ Unilateraal: meestal benigne (bv. verwijding vd grote melkgangen met
epitheeldegeneratie en soms afsluitingen waarachter infecties ontstaan of evt.
papilloom (goedaardig epitheliaal letsel) of kanker – minder frequent.
▪ Unilateraal bloederig uniporieel tepelvochtverlies vaker (maar zeker niet
altijd) geassocieerd met papilloma of een (in situ) borstCa (EXAMEN)
▪ Ingedikt multiporieel secreet eerder goedaardige melkgangdilatatie
o Melkachtig, purulent, waterig, sereus, sero-sanguinolent of bloedering
➔ Eczeem van de tepel (schilfering) & andere tepelaandoeningen:
o Ingetrokken tepel = niet pathologisch zo makkelijk naar buiten te brengen
o Echte fixatie kan worden veroorzaakt door chronische ontstekingsprocessen met
fibrose, maar ook kanker
o Ziekte v. Paget: borstkankercellen thv de tepel & tepelhof die nog niet invasief zijn
(dus in situ) en beeld van tepeleczeem geven.
▪ De tepel zelf doet altijd mee in het proces van roodheid en erosie van de
epidermis, dit itt banaal eczeem.
▪ Elk eczeem of dermatitis in dit gebied dat niet binnen enkele W geneest →
biopsie
, Elke anamnese bij borstproblemen bevat volgende info:
1) Leeftijd menarche & evt. menopauze, APGM-status, leeftijd eerst voldragen ZWS,
borstvoeding (duur) en complicaties
2) Medicatie (hormonaal)
a. Vnl. contraceptie & HST (hormonale substitutietherapie), dit laatste kan van
belang zijn als kanker aanwezig is (want CI)
3) Familiale anamnese (borstCa, ovariumCa)
a. Maternaal & paternaal
b. Bij 1ste & 2de graad verwanten!
c. Eierstokkanker is gelinkt aan erfelijke borstkanker!
4) Wanneer zijn de klachten begonnen?
a. Indruk groeisnelheid
b. Voorafgegane borstbiopsies of ontstekingen/drainage abces kunnen littekens op
mammo- of echografie geven → abnormale beelden
c. Primaire klacht door evt. vergrote LK in oksel
5) Klachten van metastasen
a. Prikkelhoest (lymphangitis carcinomatosa vd long of longmetastasen)
b. Rugpijn of botpijn (botmeta’s)
c. Tumoren in/onder huid (cutane/weke delen metastasen)
d. Neurologische klachten (hersenmeta’s)
e. Opgezette buik (hepatomegalie/ascites)
2 Klinisch onderzoek
SOMS DIAGNOSE BORSTCA MET LOUTER KO
A Inspectie:
➢ Zittend & staand (EXAMEN!)
o Volledig ontbloot bovenlichaam
➢ Kijken naar
o Asymmetrie/zwellingen
o Huidveranderingen: bv. huidintrekkingen of peau d’orange*, kleur (rood door
infectie/tumor), ulceraties, welvingen, post-RT sequellae (roodheid & oedeem –
radiomastitis), huidnoduli (opp borstCa of cutane metastasen, littekens)
o Tepelveranderingen: gewijzigde stand tepel, eczeem (DD M. Paget), gewone
dermatitis (bv. joggerstepel), tepelkloven, bv. extra tepel (vaak inframammair)
