HEMATO-ONCOLOGIE:
HEMATOPATHOLOGIE
PROF. TOUSSEYN
INHOUDSOPGAVE
H1: ROL VAN DE PATHOLOOG IN DE DIAGNOSTIEK VAN HEMATOLOGISCHE AANDOENINGEN ........ 2
1. WAT IS HEMATOPATHOLOGIE? ..............................................................................................................3
2. ANATOMIE EN FYSIOLOGIE VAN LYMFOÏDE WEEFSELS ..................................................................................3
3. B-CEL DIFFERENTIATIE ........................................................................................................................4
In beenmerg .................................................................................................................................4
In lymfeklier: .................................................................................................................................6
4. CLUSTERS OF DIFFERENTIATION (CD-MERKERS) ..................................................................................... 10
5. ROL VAN DE HEMATOPATHOLOOG: GROTE SHIFT ...................................................................................... 11
Rol 1: classificatie: karakterisering van maligne cellen .................................................................. 11
rol 2: Biomarker detectie ............................................................................................................. 19
rol 3: Therapeutic decision making ............................................................................................... 20
H2: REACTIEVE LYMFADENOPATHIES ...........................................................................................23
1. BASISCONCEPT .............................................................................................................................. 23
Reactieve processen ................................................................................................................... 23
Tumorale processen ................................................................................................................... 23
2. NORMALE STRUCTUUR VAN DE LYMFEKLIER ............................................................................................ 23
3. PATRONEN VAN REACTIEVE LYMFADENOPATHIE ....................................................................................... 24
Folliculaire hyperplasie ............................................................................................................... 24
Paracorticale hyperplasie ............................................................................................................ 28
Sinushistiocytose........................................................................................................................ 31
Granulomateuze lymfadenitis ...................................................................................................... 32
4. DIAGNOSTISCHE AANPAK BIJ LYMFADENOPATHIE ..................................................................................... 35
1. Anamnese .............................................................................................................................. 35
2. Klinische tekenen .................................................................................................................... 35
3. Aanvullend onderzoek ............................................................................................................. 35
4. Biopsie ................................................................................................................................... 35
5. Moleculair onderzoek .............................................................................................................. 36
H3: LYMFOMEN: NON-HODGKIN EN HODGKIN LYMFOMEN ...........................................................37
1. DEFINITIE ...................................................................................................................................... 37
2. INDELING VAN LYMFOMEN ................................................................................................................. 37
3. ANATOMISCHE LOKALISATIE ............................................................................................................... 37
4. ETIOLOGIE VAN LYMFOMEN ................................................................................................................ 38
, 5. DIAGNOSTIEK VAN LYMFOOM ............................................................................................................. 38
6. HODGKIN LYMFOOM ........................................................................................................................ 39
6.1 Algemene kenmerken ............................................................................................................ 39
6.2 Pathologie ............................................................................................................................. 39
6.3 Subtypes klassiek Hodgkin lymfoom ....................................................................................... 40
6.4 Rol van EBV ........................................................................................................................... 41
6.5 Genetica ............................................................................................................................... 41
6.6 Behandeling .......................................................................................................................... 41
7. NON-HODGKIN LYMFOMEN ............................................................................................................... 42
B-cel non-hodgkin lymfomen ....................................................................................................... 42
T-cel/NK-cel non-hodgkin lymfomen ............................................................................................ 48
8. BEHANDELING ............................................................................................................................... 52
H1: ROL VAN DE PATHOLOOG IN DE DIAGNOSTIEK VAN HEMATOLOGISCHE
AANDOENINGEN
Lessen
• les 1: introductie
• Les 2: lymfeklieren
• Les 3 en les 4: maligniteiten die uitgaan van immuunsysteem (lymfomen)
Examen
• Ongeveer 6 examenvragen pathologie
Cave
• Hematologische tumoren zijn niet zo frequent, maar bij specifieke patiëntengroepen wel, is
belangrijk om als arts tijdig te herkennen! Vaak moeten de lymfeklierzwellingen al enorm zijn
voordat het symptomen geeft
• Voldoende weefsel verkrijgen als chirurg is enorm belangrijk, de pathologen kunnen maar
werken met het weefsel dat ze krijgen (afweging zekerheidsdiagnose met veel materiaal en het
minder belasten van de pt met minder materiaal)
Leerdoelen
• Het arsenaal aan diagnostische technieken kennen
o Voor- en nadelen
o Turnaround times (TAT), limitaties
o Pitfalls
• Het belang begrijpen van correcte klinische informatie voor de patholoog
• Een pathologierapport interpreteren
o Classificatie = zo goed als mogelijk een tumoraal proces in een bepaald vakje steken
o Prognose, therapeutic decision making = via classificatie de verwachte behandeling
weten
o Predictieve biomerkers detectie
• De shift begrijpen:
, o Van louter classificatie → naar prognosticering en gepersonaliseerde therapie
1. WAT IS HEMATOPATHOLOGIE?
Hematopathologie = subspecialisme binnen de pathologische ontleedkunde dat ziekteprocessen
identificeert uitgaande van:
• Bloed
• Beenmerg
• Lymfoïde weefsels
Diagnostiek is multidisciplinair:
Component Doel
Morfologie (H&E) Architectuur + cytologie
Immunofenotypering Lineage + subtype
Moleculaire technieken Clonaliteit, translocaties, mutaties
Biomarkers Prognostisch + predictief
Kliniek Context en differentiaaldiagnose
vb: mama komt met kind, leukemie beoordelen → in weinig tijd beoordelen of men gaat behandelen of
niet, want sommige vormen van leukemie evolueren heel snel
2. ANATOMIE EN FYSIOLOGIE VAN LYMFOÏDE WEEFSELS
Lymfeklieren: ontsteking gaat altijd gepaard met een zwelling, na verloop van tijd moeten klieren in
grootte afnemen (normaal proces)
Centrale (primaire) lymfoïde organen
• Beenmerg = hier ontstaat alles
o Biopsie (vb: in de heup) → cellen uit beenmerg extraheren voor diagnostiek
o B-lymfoblastlymfomen kunnen hieruit ontstaan = immature B-cellymfomen
, • Thymus = zijsprongetje waarbij T-cel noodzakelijke stap moet doen om functie te kunnen
uitoefenen
o Jonge, immature T-cellen
o Lymfoblastlymfomen kunnen
hieruit ontstaan = mature B-
cellymfomen
Perifere (secundaire) lymfoïde organen
• Soorten aantasting
o Nodale aantasting = zwelling van
de lymfeklier
o Extranodale aantasting =
ontstekingsproces waar normaal
weinig lymfocyten zitten, maar
waar zich toch die gaan
opstapelen (vb: chronische
gastritis)
• Organen
o Lymfeklieren
o Milt
o MALT (GALT, BALT, SALT)
▪ = kleine hoeveelheden lymfoïd weefsel, aangetroffen in submucosale
membranen (georganiseerd vs diffuus)
▪ = ongeveer 50% van de lymphoïd tissue in het lichaam, speelt rol in immuniteit
▪ GALT = gut-associated lymphoid tissue = Peyer’s patches
▪ BALT = broncbus-associated lymfoid tissue
▪ SALT = skin-associated lymphoid tissue
o acquired MALT = verworven MALT
3. B-CEL DIFFERENTIATIE
Belangrijk voor lymfomen
IN BEENMERG
B-cellen ontstaan uit de hematopoëtische stamcel (HSC) in het beenmerg
(spongieus bot) en doorlopen een strikt geordend maturatieproces, gekenmerkt
door Ig-genherschikkingen en selectie.
• A. Ontwikkeling in het beenmerg (antigeen-onafhankelijk)
o 1. Hematopoëtische stamcel (HSC)
▪ Pluripotent
▪ Self-renewal capaciteit
▪ Differentieert naar lymfoïde voorlopers
o 2. Pro-B-cel Figuur 1: The long bone is the site of the red and
yellow (fatty) bone marrow, the predominant
▪ Start van Ig heavy chain (IgH) rearrangement
site of adult hematopoiesis. The most primitive
▪ V(D)J recombinatie and thus, hematopoietic potent stem cells are
▪ Nog geen functionele BCR assumed to be located mostly at the long bone
endosteum (red marrow)
HEMATOPATHOLOGIE
PROF. TOUSSEYN
INHOUDSOPGAVE
H1: ROL VAN DE PATHOLOOG IN DE DIAGNOSTIEK VAN HEMATOLOGISCHE AANDOENINGEN ........ 2
1. WAT IS HEMATOPATHOLOGIE? ..............................................................................................................3
2. ANATOMIE EN FYSIOLOGIE VAN LYMFOÏDE WEEFSELS ..................................................................................3
3. B-CEL DIFFERENTIATIE ........................................................................................................................4
In beenmerg .................................................................................................................................4
In lymfeklier: .................................................................................................................................6
4. CLUSTERS OF DIFFERENTIATION (CD-MERKERS) ..................................................................................... 10
5. ROL VAN DE HEMATOPATHOLOOG: GROTE SHIFT ...................................................................................... 11
Rol 1: classificatie: karakterisering van maligne cellen .................................................................. 11
rol 2: Biomarker detectie ............................................................................................................. 19
rol 3: Therapeutic decision making ............................................................................................... 20
H2: REACTIEVE LYMFADENOPATHIES ...........................................................................................23
1. BASISCONCEPT .............................................................................................................................. 23
Reactieve processen ................................................................................................................... 23
Tumorale processen ................................................................................................................... 23
2. NORMALE STRUCTUUR VAN DE LYMFEKLIER ............................................................................................ 23
3. PATRONEN VAN REACTIEVE LYMFADENOPATHIE ....................................................................................... 24
Folliculaire hyperplasie ............................................................................................................... 24
Paracorticale hyperplasie ............................................................................................................ 28
Sinushistiocytose........................................................................................................................ 31
Granulomateuze lymfadenitis ...................................................................................................... 32
4. DIAGNOSTISCHE AANPAK BIJ LYMFADENOPATHIE ..................................................................................... 35
1. Anamnese .............................................................................................................................. 35
2. Klinische tekenen .................................................................................................................... 35
3. Aanvullend onderzoek ............................................................................................................. 35
4. Biopsie ................................................................................................................................... 35
5. Moleculair onderzoek .............................................................................................................. 36
H3: LYMFOMEN: NON-HODGKIN EN HODGKIN LYMFOMEN ...........................................................37
1. DEFINITIE ...................................................................................................................................... 37
2. INDELING VAN LYMFOMEN ................................................................................................................. 37
3. ANATOMISCHE LOKALISATIE ............................................................................................................... 37
4. ETIOLOGIE VAN LYMFOMEN ................................................................................................................ 38
, 5. DIAGNOSTIEK VAN LYMFOOM ............................................................................................................. 38
6. HODGKIN LYMFOOM ........................................................................................................................ 39
6.1 Algemene kenmerken ............................................................................................................ 39
6.2 Pathologie ............................................................................................................................. 39
6.3 Subtypes klassiek Hodgkin lymfoom ....................................................................................... 40
6.4 Rol van EBV ........................................................................................................................... 41
6.5 Genetica ............................................................................................................................... 41
6.6 Behandeling .......................................................................................................................... 41
7. NON-HODGKIN LYMFOMEN ............................................................................................................... 42
B-cel non-hodgkin lymfomen ....................................................................................................... 42
T-cel/NK-cel non-hodgkin lymfomen ............................................................................................ 48
8. BEHANDELING ............................................................................................................................... 52
H1: ROL VAN DE PATHOLOOG IN DE DIAGNOSTIEK VAN HEMATOLOGISCHE
AANDOENINGEN
Lessen
• les 1: introductie
• Les 2: lymfeklieren
• Les 3 en les 4: maligniteiten die uitgaan van immuunsysteem (lymfomen)
Examen
• Ongeveer 6 examenvragen pathologie
Cave
• Hematologische tumoren zijn niet zo frequent, maar bij specifieke patiëntengroepen wel, is
belangrijk om als arts tijdig te herkennen! Vaak moeten de lymfeklierzwellingen al enorm zijn
voordat het symptomen geeft
• Voldoende weefsel verkrijgen als chirurg is enorm belangrijk, de pathologen kunnen maar
werken met het weefsel dat ze krijgen (afweging zekerheidsdiagnose met veel materiaal en het
minder belasten van de pt met minder materiaal)
Leerdoelen
• Het arsenaal aan diagnostische technieken kennen
o Voor- en nadelen
o Turnaround times (TAT), limitaties
o Pitfalls
• Het belang begrijpen van correcte klinische informatie voor de patholoog
• Een pathologierapport interpreteren
o Classificatie = zo goed als mogelijk een tumoraal proces in een bepaald vakje steken
o Prognose, therapeutic decision making = via classificatie de verwachte behandeling
weten
o Predictieve biomerkers detectie
• De shift begrijpen:
, o Van louter classificatie → naar prognosticering en gepersonaliseerde therapie
1. WAT IS HEMATOPATHOLOGIE?
Hematopathologie = subspecialisme binnen de pathologische ontleedkunde dat ziekteprocessen
identificeert uitgaande van:
• Bloed
• Beenmerg
• Lymfoïde weefsels
Diagnostiek is multidisciplinair:
Component Doel
Morfologie (H&E) Architectuur + cytologie
Immunofenotypering Lineage + subtype
Moleculaire technieken Clonaliteit, translocaties, mutaties
Biomarkers Prognostisch + predictief
Kliniek Context en differentiaaldiagnose
vb: mama komt met kind, leukemie beoordelen → in weinig tijd beoordelen of men gaat behandelen of
niet, want sommige vormen van leukemie evolueren heel snel
2. ANATOMIE EN FYSIOLOGIE VAN LYMFOÏDE WEEFSELS
Lymfeklieren: ontsteking gaat altijd gepaard met een zwelling, na verloop van tijd moeten klieren in
grootte afnemen (normaal proces)
Centrale (primaire) lymfoïde organen
• Beenmerg = hier ontstaat alles
o Biopsie (vb: in de heup) → cellen uit beenmerg extraheren voor diagnostiek
o B-lymfoblastlymfomen kunnen hieruit ontstaan = immature B-cellymfomen
, • Thymus = zijsprongetje waarbij T-cel noodzakelijke stap moet doen om functie te kunnen
uitoefenen
o Jonge, immature T-cellen
o Lymfoblastlymfomen kunnen
hieruit ontstaan = mature B-
cellymfomen
Perifere (secundaire) lymfoïde organen
• Soorten aantasting
o Nodale aantasting = zwelling van
de lymfeklier
o Extranodale aantasting =
ontstekingsproces waar normaal
weinig lymfocyten zitten, maar
waar zich toch die gaan
opstapelen (vb: chronische
gastritis)
• Organen
o Lymfeklieren
o Milt
o MALT (GALT, BALT, SALT)
▪ = kleine hoeveelheden lymfoïd weefsel, aangetroffen in submucosale
membranen (georganiseerd vs diffuus)
▪ = ongeveer 50% van de lymphoïd tissue in het lichaam, speelt rol in immuniteit
▪ GALT = gut-associated lymphoid tissue = Peyer’s patches
▪ BALT = broncbus-associated lymfoid tissue
▪ SALT = skin-associated lymphoid tissue
o acquired MALT = verworven MALT
3. B-CEL DIFFERENTIATIE
Belangrijk voor lymfomen
IN BEENMERG
B-cellen ontstaan uit de hematopoëtische stamcel (HSC) in het beenmerg
(spongieus bot) en doorlopen een strikt geordend maturatieproces, gekenmerkt
door Ig-genherschikkingen en selectie.
• A. Ontwikkeling in het beenmerg (antigeen-onafhankelijk)
o 1. Hematopoëtische stamcel (HSC)
▪ Pluripotent
▪ Self-renewal capaciteit
▪ Differentieert naar lymfoïde voorlopers
o 2. Pro-B-cel Figuur 1: The long bone is the site of the red and
yellow (fatty) bone marrow, the predominant
▪ Start van Ig heavy chain (IgH) rearrangement
site of adult hematopoiesis. The most primitive
▪ V(D)J recombinatie and thus, hematopoietic potent stem cells are
▪ Nog geen functionele BCR assumed to be located mostly at the long bone
endosteum (red marrow)
