GYNAECOLOGIE EN
VERLOSKUNDE: BELANGRIJK
TABELLEN EN SCHEMA’S
GYNAECOLOGIE
BASIS GYNAECOLOGISCHE INGREPEN
I. DIAGNOSTISCHE INGREPEN (ENDOMETRIUM & CAVUM)
Pipelle de Cornier (Endometriumbiopsie):
o Gouden standaard voor onderzoek van het endometrium bij abnormaal
bloedverlies (AUB) of postmenopauzaal bloedverlies (PMB).
o Voordelen: Ambulant (geen narcose), lage perforatiekans, neemt weefsel
uit meerdere zones.
Dilatatie & Curettage (D&C):
o Historisch: Vroeger de standaard bij AUB, nu grotendeels vervangen door
Pipelle.
o Huidige indicatie: Voornamelijk bij endometriumcarcinoom om de
cervicale betrokkenheid te evalueren (gefractioneerde curettage).
o Risico: Uteriene perforatie, Asherman syndroom (adhesies).
Hysteroscopie:
o Diagnostisch: Direct zicht op cavum uteri. Indicatie: dun endometrium
(geen pipelle mogelijk) of vermoeden poliep/myoom.
o Operatief: Verwijderen van poliepen, submuceuze myomen (type 0-1),
septa of adhesies.
o Contra-indicatie: NIET uitvoeren bij een bewezen of sterk vermoed
endometriumcarcinoom wegens risico op tumor spilling naar de buikholte
door de vloeistofdruk.
II. TOEGANGSWEGEN & ALGEMENE HEELKUNDE
Laparoscopie (Kijkoperatie):
o De standaard voor de meeste gynaecologische ingrepen (endometriose,
myomectomie, hysterectomie, sterilisatie).
o Robot-geassisteerd: Biedt 3D-zicht en betere beweeglijkheid; vooral
nuttig bij complexe myomectomie of oncologie.
Laparotomie (Open buikoperatie):
o Pfannenstiel-incisie (bikinisnee): Horizontaal, cosmetisch superieur.
Gebruikt voor keizersnedes en benigne hysterectomieën.
, o Verticale (mediane) incisie: Noodzakelijk bij ovariumcarcinoom
(staging/debulking) om het volledige abdomen te inspecteren. Het gebruik
van een Pfannenstiel bij ovariumkanker wordt als een kunstfout
beschouwd.
III. HYSTERECTOMIE & ADNEX-CHIRURGIE
Hysterectomie types:
o Subtotaal: Enkel het corpus (baarmoederlichaam) wordt verwijderd; de
cervix blijft staan. Nu zeldzaam.
o Totaal (HT): Wegname van corpus én cervix.
o Radicaal (Wertheim-Meigs): Gebruikt bij cervixcarcinoom. Wegname
van uterus, cervix, parametria (ophangbanden), de bovenste 2-3 cm van
de vagina en pelviene lymfeklieren.
Salpingo-oöforectomie (USO/BSO):
o Verwijderen van eileider (tuba) en eierstok (ovarium).
o Profylactische salpingectomie: Wordt steeds vaker gedaan bij een
hysterectomie omdat ovariumkanker vaak in de tuba ontstaat.
IV. SPECIFIEKE PATHOLOGIE-GERICHTE INGREPEN
Fibromen (Myomen):
o Myomectomie: Enkel de myomen verwijderen (bij kinderwens).
Submuceus gebeurt dit hysteroscopisch; grotere myomen via
laparoscopie/robot.
o Uterine Artery Embolization (UAE): Het afsluiten van de bloedtoevoer.
Nadeel: Risico op placenta accreta bij latere zwangerschap.
Endometriose:
o Doel is resectie van alle haarden en herstel van anatomie. Bij
endometrioma (>3cm) de cystewand verwijderen, niet enkel aspireren.
Borstkanker:
o Borstsparend (BSI): Altijd in combinatie met radiotherapie.
o Mastectomie: Volledige wegname van de borst.
o Sentinel Node (Schildwachtklier): Gedaan bij cN0 (geen klinisch
verdachte klieren) om okseluitruiming te vermijden.
o Okselevidement: Wegname van level I en II klieren bij bewezen
metastasen.
V. VERLOSKUNDIGE & URGENTE INGREPEN
Ectopische Zwangerschap (EUG):
o Salpingectomie: Wegname van de eileider (voorkeur bij ernstige schade
of voltooid gezin).
o Salpingotomie: Incisie in de eileider om de zwangerschap te verwijderen
(bij kinderwens en gezonde tuba).
Cervixinsufficiëntie:
o Cerclage: Een bandje rond de cervix. Primair op 12-14 weken bij belaste
voorgeschiedenis; secundair bij echografische verkorting <24 weken.
Bevalling:
o Episiotomie (Damsnede): Mediolaterale incisie om de uitdrijving te
bespoedigen of complexe ruptuur te vermijden.
, o Sectio Caesarea (Keizersnede): Via Pfannenstiel en meestal een laag-
dwarse incisie in de uterus (LS-sectio). Een verticale incisie in de uterus
(corporaal) betekent in de toekomst altijd een keizersnede wegens
ruptuurrisico.
Torsie Ovarium:
o Dringende laparoscopie voor detorsie. Het ovarium ook al ziet het er
blauw-zwart uit, eerst laten "afkoelen" alvorens eventueel de cyste te
verwijderen.
FIBROMEN (MYOMEN, LEIOMYOMEN) VS SARCOMA
Kenmerk Fibroom (myoom) Sarcoom
Marge / Meestal regelmatig begrensd Onregelmatige begrenzing
outline Soms onregelmatig door
calcificaties
Vorm Meestal rond Eerder ovaal / grillig
Acoustic Vaak aanwezig (maar kan Meestal afwezig
shadowing ontbreken)
Echogenicitei Uniform of licht heterogeen Niet-uniform heterogeen aspect
t Heterogeniteit vaak door
calcificaties
Necrose / Minder typisch Vaak onregelmatige anechogene
hemorragie zones door necrose of bloeding
Interne Kleurenscore 1–3 Kleurenscore 3–4
vascularisatie
Patroon Regelmatig / verspreid Irregulair en chaotisch
vascularisatie
Doppler Hogere weerstand Lagere weerstand met sterkere
flow
Typisch echo- Goed afgelijnde solide massa met Heterogene massa met necrose
idee weinig of regelmatige flow + uitgesproken irregulaire
vascularisatie
Belangrijke Meest frequent benigne uteriene Nieuwe snelgroeiende massa
examenkern tumor postmenopauzaal = verdacht
voor sarcoom
Belangrijke Calcificaties kunnen aspect Echo alleen sluit sarcoom niet uit
nuance irregularer maken → definitieve diagnose via
histologie
, FIBROMEN (MYOMEN, LEIOMYOMEN) VS POLIEP
Kenmerk Fibroom (myoom) Endometriumpoliep
Oorsprong Myometrium (gladde spierwand Endometrium (slijmvlies)
uterus)
Samenstelling Spierweefsel Endometriumklierweefsel + stroma
Ligging Intramuraal, submuceus of Intracavitair
subserosus
Vorm Rond, vast Ovaal/focaal uitgroeiend
Aanhechting Breed aanliggend (basis) Vaak steel (pedikel)
Echografie Hypo- of gemengd echogeen Meestal echogeen t.o.v. endometrium
Doppler Circulaire vascularisatie Één pedikelarterie ("feeding vessel
sign")
SIS-beeld Drukt cavum in, brede basis Duidelijk intracavitair, gesteeld
Bloedverlies Vaak menorragie Vaak intermenstrueel bloedverlies
Maligniteitsrisi Zeer laag (leiomyosarcoom Licht verhoogd bij postmenopauze
co zeldzaam)
BORST
1. Belangrijkste klachtenpatronen
Nodulus: Een voelbare massa of knobbel.
Pijn (Mastalgie): Kan cyclisch of niet-cyclisch zijn.
Tepelvochtverlies: Spontaan of bij druk.
Huidafwijkingen: Eczeem (denk aan Paget) of roodheid (denk aan infectie of
inflammatoir carcinoom).
2. Klinisch borstonderzoek
Stap Uitvoering & Aandachtspunten
Inspectie Zittend of staand. Let op: asymmetrie, huidintrekkingen, tepelretractie,
peau d'orange, eczeem of roodheid.
Palpatie Liggend met armen omhoog. Onderzoek de gezonde zijde eerst. Noteer:
borst lokalisatie, grootte, consistentie, aflijning en beweeglijkheid.
Palpatie Zittend of staand. Inspecteer en palpeer axillair, supra- en infraclaviculair.
klieren Regio Kenmerken
Axillair level I Lateraal van de laterale rand van de m. pectoralis
minor
Axillair level Tussen laterale en mediale rand van de m. pectoralis
II minor, en de interpctorale klieren
Axillair level Mediaal van de mediale rand m. pectoralis minor,
III inclusief zogenaamde infraclaviculaire klieren
Supraclavicul Verder stadium
air
Parasternaal Vooral mediaal gelegen tumoren
3. Screening vs. Diagnostische Mammografie
Screeningsmammografie: Bevolkingsonderzoek (50–69 jaar, elke 2 jaar) bij
vrouwen zonder klachten om mortaliteit te reduceren.
Diagnostische mammografie: Bij symptomen of afwijkingen. Gebruikt de BI-
RADS schaal (1-2: goedaardig; 4-5: verdacht/maligne). Liefst niet <35 jaar
wegens dens klierweefsel en stralingsgevoeligheid.
VERLOSKUNDE: BELANGRIJK
TABELLEN EN SCHEMA’S
GYNAECOLOGIE
BASIS GYNAECOLOGISCHE INGREPEN
I. DIAGNOSTISCHE INGREPEN (ENDOMETRIUM & CAVUM)
Pipelle de Cornier (Endometriumbiopsie):
o Gouden standaard voor onderzoek van het endometrium bij abnormaal
bloedverlies (AUB) of postmenopauzaal bloedverlies (PMB).
o Voordelen: Ambulant (geen narcose), lage perforatiekans, neemt weefsel
uit meerdere zones.
Dilatatie & Curettage (D&C):
o Historisch: Vroeger de standaard bij AUB, nu grotendeels vervangen door
Pipelle.
o Huidige indicatie: Voornamelijk bij endometriumcarcinoom om de
cervicale betrokkenheid te evalueren (gefractioneerde curettage).
o Risico: Uteriene perforatie, Asherman syndroom (adhesies).
Hysteroscopie:
o Diagnostisch: Direct zicht op cavum uteri. Indicatie: dun endometrium
(geen pipelle mogelijk) of vermoeden poliep/myoom.
o Operatief: Verwijderen van poliepen, submuceuze myomen (type 0-1),
septa of adhesies.
o Contra-indicatie: NIET uitvoeren bij een bewezen of sterk vermoed
endometriumcarcinoom wegens risico op tumor spilling naar de buikholte
door de vloeistofdruk.
II. TOEGANGSWEGEN & ALGEMENE HEELKUNDE
Laparoscopie (Kijkoperatie):
o De standaard voor de meeste gynaecologische ingrepen (endometriose,
myomectomie, hysterectomie, sterilisatie).
o Robot-geassisteerd: Biedt 3D-zicht en betere beweeglijkheid; vooral
nuttig bij complexe myomectomie of oncologie.
Laparotomie (Open buikoperatie):
o Pfannenstiel-incisie (bikinisnee): Horizontaal, cosmetisch superieur.
Gebruikt voor keizersnedes en benigne hysterectomieën.
, o Verticale (mediane) incisie: Noodzakelijk bij ovariumcarcinoom
(staging/debulking) om het volledige abdomen te inspecteren. Het gebruik
van een Pfannenstiel bij ovariumkanker wordt als een kunstfout
beschouwd.
III. HYSTERECTOMIE & ADNEX-CHIRURGIE
Hysterectomie types:
o Subtotaal: Enkel het corpus (baarmoederlichaam) wordt verwijderd; de
cervix blijft staan. Nu zeldzaam.
o Totaal (HT): Wegname van corpus én cervix.
o Radicaal (Wertheim-Meigs): Gebruikt bij cervixcarcinoom. Wegname
van uterus, cervix, parametria (ophangbanden), de bovenste 2-3 cm van
de vagina en pelviene lymfeklieren.
Salpingo-oöforectomie (USO/BSO):
o Verwijderen van eileider (tuba) en eierstok (ovarium).
o Profylactische salpingectomie: Wordt steeds vaker gedaan bij een
hysterectomie omdat ovariumkanker vaak in de tuba ontstaat.
IV. SPECIFIEKE PATHOLOGIE-GERICHTE INGREPEN
Fibromen (Myomen):
o Myomectomie: Enkel de myomen verwijderen (bij kinderwens).
Submuceus gebeurt dit hysteroscopisch; grotere myomen via
laparoscopie/robot.
o Uterine Artery Embolization (UAE): Het afsluiten van de bloedtoevoer.
Nadeel: Risico op placenta accreta bij latere zwangerschap.
Endometriose:
o Doel is resectie van alle haarden en herstel van anatomie. Bij
endometrioma (>3cm) de cystewand verwijderen, niet enkel aspireren.
Borstkanker:
o Borstsparend (BSI): Altijd in combinatie met radiotherapie.
o Mastectomie: Volledige wegname van de borst.
o Sentinel Node (Schildwachtklier): Gedaan bij cN0 (geen klinisch
verdachte klieren) om okseluitruiming te vermijden.
o Okselevidement: Wegname van level I en II klieren bij bewezen
metastasen.
V. VERLOSKUNDIGE & URGENTE INGREPEN
Ectopische Zwangerschap (EUG):
o Salpingectomie: Wegname van de eileider (voorkeur bij ernstige schade
of voltooid gezin).
o Salpingotomie: Incisie in de eileider om de zwangerschap te verwijderen
(bij kinderwens en gezonde tuba).
Cervixinsufficiëntie:
o Cerclage: Een bandje rond de cervix. Primair op 12-14 weken bij belaste
voorgeschiedenis; secundair bij echografische verkorting <24 weken.
Bevalling:
o Episiotomie (Damsnede): Mediolaterale incisie om de uitdrijving te
bespoedigen of complexe ruptuur te vermijden.
, o Sectio Caesarea (Keizersnede): Via Pfannenstiel en meestal een laag-
dwarse incisie in de uterus (LS-sectio). Een verticale incisie in de uterus
(corporaal) betekent in de toekomst altijd een keizersnede wegens
ruptuurrisico.
Torsie Ovarium:
o Dringende laparoscopie voor detorsie. Het ovarium ook al ziet het er
blauw-zwart uit, eerst laten "afkoelen" alvorens eventueel de cyste te
verwijderen.
FIBROMEN (MYOMEN, LEIOMYOMEN) VS SARCOMA
Kenmerk Fibroom (myoom) Sarcoom
Marge / Meestal regelmatig begrensd Onregelmatige begrenzing
outline Soms onregelmatig door
calcificaties
Vorm Meestal rond Eerder ovaal / grillig
Acoustic Vaak aanwezig (maar kan Meestal afwezig
shadowing ontbreken)
Echogenicitei Uniform of licht heterogeen Niet-uniform heterogeen aspect
t Heterogeniteit vaak door
calcificaties
Necrose / Minder typisch Vaak onregelmatige anechogene
hemorragie zones door necrose of bloeding
Interne Kleurenscore 1–3 Kleurenscore 3–4
vascularisatie
Patroon Regelmatig / verspreid Irregulair en chaotisch
vascularisatie
Doppler Hogere weerstand Lagere weerstand met sterkere
flow
Typisch echo- Goed afgelijnde solide massa met Heterogene massa met necrose
idee weinig of regelmatige flow + uitgesproken irregulaire
vascularisatie
Belangrijke Meest frequent benigne uteriene Nieuwe snelgroeiende massa
examenkern tumor postmenopauzaal = verdacht
voor sarcoom
Belangrijke Calcificaties kunnen aspect Echo alleen sluit sarcoom niet uit
nuance irregularer maken → definitieve diagnose via
histologie
, FIBROMEN (MYOMEN, LEIOMYOMEN) VS POLIEP
Kenmerk Fibroom (myoom) Endometriumpoliep
Oorsprong Myometrium (gladde spierwand Endometrium (slijmvlies)
uterus)
Samenstelling Spierweefsel Endometriumklierweefsel + stroma
Ligging Intramuraal, submuceus of Intracavitair
subserosus
Vorm Rond, vast Ovaal/focaal uitgroeiend
Aanhechting Breed aanliggend (basis) Vaak steel (pedikel)
Echografie Hypo- of gemengd echogeen Meestal echogeen t.o.v. endometrium
Doppler Circulaire vascularisatie Één pedikelarterie ("feeding vessel
sign")
SIS-beeld Drukt cavum in, brede basis Duidelijk intracavitair, gesteeld
Bloedverlies Vaak menorragie Vaak intermenstrueel bloedverlies
Maligniteitsrisi Zeer laag (leiomyosarcoom Licht verhoogd bij postmenopauze
co zeldzaam)
BORST
1. Belangrijkste klachtenpatronen
Nodulus: Een voelbare massa of knobbel.
Pijn (Mastalgie): Kan cyclisch of niet-cyclisch zijn.
Tepelvochtverlies: Spontaan of bij druk.
Huidafwijkingen: Eczeem (denk aan Paget) of roodheid (denk aan infectie of
inflammatoir carcinoom).
2. Klinisch borstonderzoek
Stap Uitvoering & Aandachtspunten
Inspectie Zittend of staand. Let op: asymmetrie, huidintrekkingen, tepelretractie,
peau d'orange, eczeem of roodheid.
Palpatie Liggend met armen omhoog. Onderzoek de gezonde zijde eerst. Noteer:
borst lokalisatie, grootte, consistentie, aflijning en beweeglijkheid.
Palpatie Zittend of staand. Inspecteer en palpeer axillair, supra- en infraclaviculair.
klieren Regio Kenmerken
Axillair level I Lateraal van de laterale rand van de m. pectoralis
minor
Axillair level Tussen laterale en mediale rand van de m. pectoralis
II minor, en de interpctorale klieren
Axillair level Mediaal van de mediale rand m. pectoralis minor,
III inclusief zogenaamde infraclaviculaire klieren
Supraclavicul Verder stadium
air
Parasternaal Vooral mediaal gelegen tumoren
3. Screening vs. Diagnostische Mammografie
Screeningsmammografie: Bevolkingsonderzoek (50–69 jaar, elke 2 jaar) bij
vrouwen zonder klachten om mortaliteit te reduceren.
Diagnostische mammografie: Bij symptomen of afwijkingen. Gebruikt de BI-
RADS schaal (1-2: goedaardig; 4-5: verdacht/maligne). Liefst niet <35 jaar
wegens dens klierweefsel en stralingsgevoeligheid.
