Samenvatting Mondhygiënist als Communicator Deel 1 | KHL | 2025/26

De mondhygiënist als communicator

Les 1: inleiding communicatie

1. Leerdoelen

• Definitie van communicatie volgens Oomkes kunnen geven en toelichten, voorbeelden
kunnen geven en herkennen
• Communicatiemodel volgens Oomkes kunnen geven, uitleggen en toepassen
• Toelichten wat effectieve en niet effectieve communicatie is, voorbeelden kunnen geven
en herkennen
• De gevolgen van effectieve en niet effectieve communicatie kunnen opsommen en
toelichten

2. Definitie communicatie

Communicatie : zelfstandignaamwoord, kennisgeving (bijv van huwelijk of geboorte,
verbinding, (gelegenheid tot)uitwisseling van gedachten

Is dit communicatie ?
• Je bent goedgezind opgestaan en zingt in de douche (en je bent alleen thuis).
- Geen communicatie: je bent alleen dus er is geen communicatie want er is
geen ontvanger, het signaal wordt uitgestuurd maar niet opgevangen.
• Je bent goedgezind opgestaan en zingt in de douche (en je partner staat ook in de
badkamer).
- Geen communicatie: er is geen bewuste boodschap, wel een zender en
ontvanger aanwezig.
• Je bent boos op de lector, je zegt niks, maar geeft de hele les geen antwoord op de
vragen.
- Onbewuste communicatie ??
• Je lief doet een beetje vreemd, je vraagt wat er aan de hand is, ze zegt ‘niks’.
- Onbewuste communicatie ??
• Een baby huilt.
- Communicatie
• De mondhygiënist kijkt afkeurend terwijl ze de mond onderzoekt, maar zegt niks.
- Non-verbale communicatie
• De tandartspraktijk heeft een mooie website met praktische informatie voor hun
patiënten.
- Geen communicatie
• Je stuurt een Whatsappje naar je vriendin.
- communicatie
• Ik vraag mijn kinderen om te komen eten (maar ze horen me niet door hun
hoofdtelefoons).
- Geen communicatie
• Je bent op vakantie en je vraagt de weg, maar je krijgt antwoord in een (voor jou)
onbegrijpelijk dialect.


1

, - Boodschap komt niet over maar het is wel communicatie -> dus geen
effectieve communicatie

Defenitie communicatie volgens Oomkes et al. (kennen ! )

Communicatie is de uitwisseling van symbolische informatie, die plaatsvindt tussen mensen
die zich bewust zijn van elkaars aanwezigheid, onmiddellijk of gemedieerd.
Deze informatie wordt deels bewust, deels onbewust gegeven, ontvangen en
geïnterpreteerd.

• Communicatie is de uitwisseling van symbolische informatie…
→ Het woord ‘tand’ is niet hetzelfde als de tand zelf. Een Fransman zou dit niet begrijpen en
dus zou er geen (effectieve) communicatie plaatsvinden.
• … die plaatsvindt tussen mensen die zich bewust zijn van elkaars aanwezigheid,…
→ Communicatie is interactief, tweerichtingsverkeer.
• … onmiddellijk of gemedieerd.
→ Fysiek in dezelfde ruimt e-mail, brief, telefoon,…
• Deze informatie wordt deels bewust, deels onbewust…
→ woorden die je zegt (verbale): meestal bewust
→ gezichtsuitdrukking, lichaamstaal (non-verbale): meestal onbewust
• … gegeven, ontvangen en geïnterpreteerd.
→ De ontvangen boodschap moet nog ‘vertaald’ worden en deze interpretatie is van vele
factoren afhankelijk (zie ‘communicatiemodel’). Daardoor komt de informatie niet altijd over
zoals bedoeld.

Ook def : Communicatie is alle gedrag (verbaal en non-verbaal) dat plaatsvindt tussen
mensen die zich bewust zijn van elkaars aanwezigheid.

3. Communicatiemodellen

Omdat communicatie zoveel aspecten omvat…
• Gedrag
• Verbale en non-verbale aspecten
• Aanwezigheid van anderen
• Bewustzijn
is het relevanter om dit in een model weer te geven!
→ Model van Oomkes




2

,Je bent altijd zowel zender als ontvanger, communicatie is interactief
Op examen: casus en model van oomkes hier zo goed mogelijk in invullen.

Onderdelen van het model van oomkes:

1. Situatie
- Waar? Bijv. communicatie in bi op een feestje
- Welke (sub)cultuur? Bijv. groeten: vuistje, zoenen, knuffel,…
- Wanneer? Bijv. werktij vrije tijd
- Met wie? (relatie met elkaar) Bijv. politieagent en bekeurde, ouder en kind,…
- Met welke omstaanders? Bijv. stiller spreken of niet alles zeggen als er andere mensen
aanwezig zijn

2. Boodschap
- bewust of onbewust, verbaal of non-verbaal
- 2 aspecten: inhoudelijk en relationeel
- Inhoudelijk aspect: ‘wat’ je zegt = letterlijke betekenis
- relationele of betrekkingsaspect: ‘hoe’ je het zegt
↓ heeft met verschillende aspecten te maken
Ø Hoe de zender wil dat de inhoud begrepen wordt
Ø Hoe de zender zichzelf ziet
Ø Hoe de zender de relatie en de ontvanger ziet
Ø Hoe de zender wil dat de ontvanger reageert

Altijd 2 aspecten : inhoudelijk en relationeel, fluo is meestal heel belangirk om te kennen




3

, 3. Zender en ontvanger




effectieve communicatie




Referentiekader! (zie ook practicum 1)
≈ persoonlijke communicatiefilters




• Interne ruis: bemoeilijkt het vertalen en terugvertalen
- verward denken: onafgemaakte of onlogische gedachten, vaagheid
- psychologische ruis: vooroordelen, stereotypen en emoties
- semantische (=taalkundige) ruis: andere taal, jargon, slechte verwoording
• Keuze = selectieprocessen
- selectief uitzenden: overtuigen, manipuleren, plezieren,…
- selectieve aandacht: je kan niet alle zintuiglijke prikkels verwerken, je richt je
aandacht op wat je op dat moment het meest belangrijk vindt (kan leiden tot
‘attentional blindness’)
- selectief onthouden: wat niet van belang is of ons niet aanstaat, wordt snel vergeten
(bijv. ‘die goede oude tijd’), maar ook: wie negatief zelfbeeld heeft, onthoudt kritiek
en vergeet de complimenten
- selectief aanvaarden: weigeren om onwelkome feiten te accepteren of deze
afzwakken (bijv. ‘mijn opa heeft gerookt tot zijn 90e en heeft er nooit last van gehad’)




4