Samenvatting preventieve mondzorg
Les 1: inleiding tot de preventieve mondzorg:
• Preventie en voorlichting
• Preventie in de gezondheidszorg
o Winst aan belang in de loop der jaren
o Bij preventie hoort voorlichting
• Voorlichting
o Essentieel om kwaliteit van zorg te realiseren
o Een voorwaarde om preventie te kunnen uitvoeren
o Belangrijk voor patiënten
• Invloed op tevredenheid van patiënten
• Recht op voorlichting
1. De functie van de tanden en de kiezen:
- Spijsvertering
- spreken en uiterlijk
- mens is een sociaal wezen
2. Impact van tandbederf:
Directe gevolgen en langetermijn gevolgen
• Directe gevolgen:
o Pijn bij kauwen -> verminderde eetlust, pijn bij tandenpoetsen, abcesvorming
en koorts
• Langere termijn:
o Gaaf melkgebit: beste garantie voor een gaaf definitief gebit
o Aangetaste en vroegtijdig verwijderde melktanden kunne leiden tot een
verstoorde doorbraak van de opvolgers
o Dus : cariës behandelen/stabiliseren : ook in
melktanden
Impact van tandbederf: algemene gezondheid
• Infectiehaarden in de mond : kan in verband gebracht
worden met aandoeningen op afstand
• Verwikkelingen thv hart en bloedvaten, gewrichten, ..
• Abcesvorming thv lever, hersenen etc
Daarom : verwijderen en/ of vroegtijdig de infectiehaarden
elimeneren
a. Waarom zijn tanden en kiezen zo belangrijk ?
• Ze behoren tot onze mond, ons lichaam
• Gezonde tanden en kiezen dragen bij tot:
o De algemene gezondheid
o Het ‘welbevinden’ van de mens
2. Mondgezondheid
Definitie van mondgezondheid: WHO 1948:
= gezondheid is een toestand van een volledig lichamelijk geestelijk en sociaal welbevinden en niet slechts de afwezigheid
van zieke of lichamelijk gebrek.
a. gebitziektes
• Biologische processen
• Vroegste fase klinisch niet vast te stellen
• Oorzakelijke processen spelen zich buiten het lichaamsweefsel zelf af
1
, • Deze oorzakelijke processen zulen in de loop van de ziekte waarneembare pathologische veranderingen
veroorzaken
Bewustwording gebitszieken is afhankelijk van kennis en belangstelling van patiënt en observator.
Mondgezondheid is moeilijk te definiëren.
Gingivitis en cariës doen geen pijn in het begin -> daarom motiveren om dit te vermijden -> anders is het al te ver.
Moeilijkheid : personen die volgens objectieve maatstaven niet ziek zijn overtuigen alsvoren hulp te kunnen aanbieden:
• Niet : ziekte genezen
• Voorlichting
• Motivatie van patiënt en zorgverlener
3. Doelstelling van preventieve tandheelkunde
Preventieve tankdeelkunde = preventieve gebitszorg = preventieve mondgezondheidszorg
Preventie kan gericht zijn op :
• Gemeenschap
• Op grote of kleine groepen
o Algemene voorlichting: voeding en gezondheid
o Gerichte voorlichting
o Andere maatregleen
• Individu
Doelstelling:
• Primair: voorkomen van ziekte
• Secundair: voorkomen van verergering van ziekte
• Tertiair : gevolgen van ziekte beperken
Indeling in :
a. Primaire preventie
b. Secundaire preventie
c. Tertiaire preventie
a. Primaire preventie
Toegepast op gezonde client
Oorzaak van symptomen voorkomen -> goed poetsen (juiste druk, biofilm weghalen, tandpasta), voeding (suiker nodig voor
cariës ontwikkeling)
b. Secundaire preventie
De gezondheid is reeds verstoord. Bv wanneer cariëslaesie heeft -> we hebben een probleem en willen niet dat probleem
erger wordt
c. Tertiaire preventie
Het beperken van de schade aan de gezondheid, rehabiliteren (= uitgebreide tandheelkundige behandelingen waarbi het
gebit in zijn geheel wordt hersteld, verbeterd of gereconstrueerd). We willen zoveel mogelijk schade aan gezondheid
vermijden
= curatieve en restauratieve tandheelkunde om te rehabiliteren
Rol van preventie in curatieve en restauratieve tandheelkunde:
Inbrengen van preventieve denkwijze, attitude en basisfilosofie : bij elke behandeling realiseert men zich dat deze moet
bijdragen tot het totale welbevinden van de patiënt + de behandeling moet bijdragen tot het langer gezond of functioneel
zijn van het gebitselement en het gebit als geheel. Iedere behandeling houdt dus preventie in
2
, d. 2 andere vormen van preventie
Primaire primaire preventie
• Pre-eruptief effect van fluoride (pre-eruptief = nog voordat tanden doorgebroekn zijn)
• Onderdrukken van cariogene bacteriën bij moeders: overdracht naar kinderen wordt op deze manier kleiner.
Preventie van recidief en iatrogene schade
Recidief = terugkomen van ziekte
Voorkomen van :
• secundaire cariës
• niet genezen van het parodontium na intensieve behandeling
preventie van iatrogene schade:
• conserverende ThK:
o kleine cavitietspreparaties
o gebruik v composietfissurlakrestauraties
• prothethiek :
o correctie van te lange prothese randen
• vookrmen van overbelasting om parodontium te sparen & tandstand afwijkingen te voorkomen
• materiaalkunde:
o restauratiematerialen met een uitzetingscoëfficiënt gelijk aan die van galzuur zulllen beter ovldoen dan
die met een andere coëfficient
• orhtondontie
o situaite om caries en paroproblemen te voorkomen
e. begrippen en termen
• Doe-preventie: preventieve handelingen die door de cliënt tandarts of mondhygiënist worden uitgevoerd (tanden
poetsen, lokale fluoride-applicatie, enz)
• Praat-preventie: instrueren en informeren
• Zelfzorg: wat de patiënt zelf doet
• Mantelzorg: aanvullende, niet-beroepsmatige hulpverlening
4. Probleemgebieden
Probleem gebieden : meest vorkoemnde aandoeningen :
• Caries
• Parodontale aandoeningen
o Oorzaak: tandplaque
• Kanker
o Oorzaka: alcohol en roken
5. Ethiologische factoren en verbetering van de situatie
Ethiologie = oorzaak, ontstaangeschiedenis, oorzakenleer
Verbetering van mondgezondheid:
• wijziging van het gedrag van het individu
• Lange termijn: veel voorlichtende inspanningen
Preventie door de overheid: actieve medewerking van de mensen niet nodig:
• Drinkwaterfluoridering: is dit de enige oplossing ? Zie ook later : fluor
• Echter: gebruik van fluoridetandpasta
• Parodontale problemen: deze maatregelen niet gekend
Voor een gedeelte van de bevolking zijn er nog andere collectieve maatregelen gewenst :
• Duurder
• Arbeidsintensief
• Noodzakelijke inzet van de mensen
3
, Les 2: mondhygiëne en mondaandoeningen
1. Inleiding
Bepaling van persoonlijk mondzorgplan voor preventieve interventies:
• Wat is de behoefte voor mondgezondheid bij P ?
• Wat zijn de cariës risicofactoren ?
• Wat zijn de parodontale risicofactoren ?
• Welke mogelijkheden heeft de P om zelfzorg uit te voeren ?
De rol van mondhygiënist :
• Professionele ethische verplichting om geschikte methode & juiste hulpumiddelen te selecteren die tegemoet
komen aan behoeften vd P, ouder/verzorger
• Voorlichting geven individueel aangepast aan de P
• Instructie en motivatie om de mondholte gezond te houden
Mondhygiëne: geschiedenis
• Oude geschriften en vondsten in graftomben
• Oud china, egypte, mesopatomiërs en Azteken
• In hoger ontwikkelde landen : in de loop van geschiedenis evolutie in MH . Reden om tanden te poetsen :
voorkomen van tandbederf & tandvleesontsteking
• In niet hoog ontwikkelde landen: nauwelijks voorlichting + causale verband tussen tandplaque en tand-
mondzziekten is onbeken
Reden om aan mondhygiëne te doen:
• Verwijderen van voedselresten
• Voorkomen van verkleruing
• Frisse adem
• Gewoonte
• Komsmetische redenen
• ….
• Op zoek naar drijfveren van P om ook aan preventie te kunnen doen om zo te stimuleren .
Meest voorkomende aandoeningen in de mond:
• Cariës
• Gingivitis
• Parodontale ontstekingen
Tandplaque : biofilm :
• Biofil mheel complex systeem, veel verschilende stoffen, voeding etc
• Plaque structuur verstoren door te flossen
• Tandplaque iis niet allen bacteriën maar wel een groot deel ervan (70%)
2. Mondhygiëne en cariës
Oorzaak ?
• Suiker ? -> zure produceren -> gaan tandglazuur aantasten en na verloop van tijd ook dentine -> proberen te
vermijden
• Frequentie ? -> hoe vaak ? -> zo veel mogleijk proberen vermijden
• Kleverigheid ?
Verband tussen de hoeveelheid tandplaque + aanwezigheid van cariës
=> eenpuntswaranemingen, hoeveelheid plaque is geen constante in tijd
Verband tss hoeveelheid tandplaque & cariës toename
• Bij kinderen regelmatige meting van de hoeveleheid tandplaque over periode van 2-3 jaar
• Relatie aan cariës toename in dezelfde periode
• Resultaat:
o Kinderne met weinig tandplaque ontwikkelde iets minder nieuwe cariës dan kinderen met veel
tandplaque
o Vooral gladde vlakken cariës : meer bij kinderen met veel plaque
o Cariës in fissuren en proximale vlakken: vergleijkbaar in beide groepen (minder makkelijk te poetsen )
4
Les 1: inleiding tot de preventieve mondzorg:
• Preventie en voorlichting
• Preventie in de gezondheidszorg
o Winst aan belang in de loop der jaren
o Bij preventie hoort voorlichting
• Voorlichting
o Essentieel om kwaliteit van zorg te realiseren
o Een voorwaarde om preventie te kunnen uitvoeren
o Belangrijk voor patiënten
• Invloed op tevredenheid van patiënten
• Recht op voorlichting
1. De functie van de tanden en de kiezen:
- Spijsvertering
- spreken en uiterlijk
- mens is een sociaal wezen
2. Impact van tandbederf:
Directe gevolgen en langetermijn gevolgen
• Directe gevolgen:
o Pijn bij kauwen -> verminderde eetlust, pijn bij tandenpoetsen, abcesvorming
en koorts
• Langere termijn:
o Gaaf melkgebit: beste garantie voor een gaaf definitief gebit
o Aangetaste en vroegtijdig verwijderde melktanden kunne leiden tot een
verstoorde doorbraak van de opvolgers
o Dus : cariës behandelen/stabiliseren : ook in
melktanden
Impact van tandbederf: algemene gezondheid
• Infectiehaarden in de mond : kan in verband gebracht
worden met aandoeningen op afstand
• Verwikkelingen thv hart en bloedvaten, gewrichten, ..
• Abcesvorming thv lever, hersenen etc
Daarom : verwijderen en/ of vroegtijdig de infectiehaarden
elimeneren
a. Waarom zijn tanden en kiezen zo belangrijk ?
• Ze behoren tot onze mond, ons lichaam
• Gezonde tanden en kiezen dragen bij tot:
o De algemene gezondheid
o Het ‘welbevinden’ van de mens
2. Mondgezondheid
Definitie van mondgezondheid: WHO 1948:
= gezondheid is een toestand van een volledig lichamelijk geestelijk en sociaal welbevinden en niet slechts de afwezigheid
van zieke of lichamelijk gebrek.
a. gebitziektes
• Biologische processen
• Vroegste fase klinisch niet vast te stellen
• Oorzakelijke processen spelen zich buiten het lichaamsweefsel zelf af
1
, • Deze oorzakelijke processen zulen in de loop van de ziekte waarneembare pathologische veranderingen
veroorzaken
Bewustwording gebitszieken is afhankelijk van kennis en belangstelling van patiënt en observator.
Mondgezondheid is moeilijk te definiëren.
Gingivitis en cariës doen geen pijn in het begin -> daarom motiveren om dit te vermijden -> anders is het al te ver.
Moeilijkheid : personen die volgens objectieve maatstaven niet ziek zijn overtuigen alsvoren hulp te kunnen aanbieden:
• Niet : ziekte genezen
• Voorlichting
• Motivatie van patiënt en zorgverlener
3. Doelstelling van preventieve tandheelkunde
Preventieve tankdeelkunde = preventieve gebitszorg = preventieve mondgezondheidszorg
Preventie kan gericht zijn op :
• Gemeenschap
• Op grote of kleine groepen
o Algemene voorlichting: voeding en gezondheid
o Gerichte voorlichting
o Andere maatregleen
• Individu
Doelstelling:
• Primair: voorkomen van ziekte
• Secundair: voorkomen van verergering van ziekte
• Tertiair : gevolgen van ziekte beperken
Indeling in :
a. Primaire preventie
b. Secundaire preventie
c. Tertiaire preventie
a. Primaire preventie
Toegepast op gezonde client
Oorzaak van symptomen voorkomen -> goed poetsen (juiste druk, biofilm weghalen, tandpasta), voeding (suiker nodig voor
cariës ontwikkeling)
b. Secundaire preventie
De gezondheid is reeds verstoord. Bv wanneer cariëslaesie heeft -> we hebben een probleem en willen niet dat probleem
erger wordt
c. Tertiaire preventie
Het beperken van de schade aan de gezondheid, rehabiliteren (= uitgebreide tandheelkundige behandelingen waarbi het
gebit in zijn geheel wordt hersteld, verbeterd of gereconstrueerd). We willen zoveel mogelijk schade aan gezondheid
vermijden
= curatieve en restauratieve tandheelkunde om te rehabiliteren
Rol van preventie in curatieve en restauratieve tandheelkunde:
Inbrengen van preventieve denkwijze, attitude en basisfilosofie : bij elke behandeling realiseert men zich dat deze moet
bijdragen tot het totale welbevinden van de patiënt + de behandeling moet bijdragen tot het langer gezond of functioneel
zijn van het gebitselement en het gebit als geheel. Iedere behandeling houdt dus preventie in
2
, d. 2 andere vormen van preventie
Primaire primaire preventie
• Pre-eruptief effect van fluoride (pre-eruptief = nog voordat tanden doorgebroekn zijn)
• Onderdrukken van cariogene bacteriën bij moeders: overdracht naar kinderen wordt op deze manier kleiner.
Preventie van recidief en iatrogene schade
Recidief = terugkomen van ziekte
Voorkomen van :
• secundaire cariës
• niet genezen van het parodontium na intensieve behandeling
preventie van iatrogene schade:
• conserverende ThK:
o kleine cavitietspreparaties
o gebruik v composietfissurlakrestauraties
• prothethiek :
o correctie van te lange prothese randen
• vookrmen van overbelasting om parodontium te sparen & tandstand afwijkingen te voorkomen
• materiaalkunde:
o restauratiematerialen met een uitzetingscoëfficiënt gelijk aan die van galzuur zulllen beter ovldoen dan
die met een andere coëfficient
• orhtondontie
o situaite om caries en paroproblemen te voorkomen
e. begrippen en termen
• Doe-preventie: preventieve handelingen die door de cliënt tandarts of mondhygiënist worden uitgevoerd (tanden
poetsen, lokale fluoride-applicatie, enz)
• Praat-preventie: instrueren en informeren
• Zelfzorg: wat de patiënt zelf doet
• Mantelzorg: aanvullende, niet-beroepsmatige hulpverlening
4. Probleemgebieden
Probleem gebieden : meest vorkoemnde aandoeningen :
• Caries
• Parodontale aandoeningen
o Oorzaak: tandplaque
• Kanker
o Oorzaka: alcohol en roken
5. Ethiologische factoren en verbetering van de situatie
Ethiologie = oorzaak, ontstaangeschiedenis, oorzakenleer
Verbetering van mondgezondheid:
• wijziging van het gedrag van het individu
• Lange termijn: veel voorlichtende inspanningen
Preventie door de overheid: actieve medewerking van de mensen niet nodig:
• Drinkwaterfluoridering: is dit de enige oplossing ? Zie ook later : fluor
• Echter: gebruik van fluoridetandpasta
• Parodontale problemen: deze maatregelen niet gekend
Voor een gedeelte van de bevolking zijn er nog andere collectieve maatregelen gewenst :
• Duurder
• Arbeidsintensief
• Noodzakelijke inzet van de mensen
3
, Les 2: mondhygiëne en mondaandoeningen
1. Inleiding
Bepaling van persoonlijk mondzorgplan voor preventieve interventies:
• Wat is de behoefte voor mondgezondheid bij P ?
• Wat zijn de cariës risicofactoren ?
• Wat zijn de parodontale risicofactoren ?
• Welke mogelijkheden heeft de P om zelfzorg uit te voeren ?
De rol van mondhygiënist :
• Professionele ethische verplichting om geschikte methode & juiste hulpumiddelen te selecteren die tegemoet
komen aan behoeften vd P, ouder/verzorger
• Voorlichting geven individueel aangepast aan de P
• Instructie en motivatie om de mondholte gezond te houden
Mondhygiëne: geschiedenis
• Oude geschriften en vondsten in graftomben
• Oud china, egypte, mesopatomiërs en Azteken
• In hoger ontwikkelde landen : in de loop van geschiedenis evolutie in MH . Reden om tanden te poetsen :
voorkomen van tandbederf & tandvleesontsteking
• In niet hoog ontwikkelde landen: nauwelijks voorlichting + causale verband tussen tandplaque en tand-
mondzziekten is onbeken
Reden om aan mondhygiëne te doen:
• Verwijderen van voedselresten
• Voorkomen van verkleruing
• Frisse adem
• Gewoonte
• Komsmetische redenen
• ….
• Op zoek naar drijfveren van P om ook aan preventie te kunnen doen om zo te stimuleren .
Meest voorkomende aandoeningen in de mond:
• Cariës
• Gingivitis
• Parodontale ontstekingen
Tandplaque : biofilm :
• Biofil mheel complex systeem, veel verschilende stoffen, voeding etc
• Plaque structuur verstoren door te flossen
• Tandplaque iis niet allen bacteriën maar wel een groot deel ervan (70%)
2. Mondhygiëne en cariës
Oorzaak ?
• Suiker ? -> zure produceren -> gaan tandglazuur aantasten en na verloop van tijd ook dentine -> proberen te
vermijden
• Frequentie ? -> hoe vaak ? -> zo veel mogleijk proberen vermijden
• Kleverigheid ?
Verband tussen de hoeveelheid tandplaque + aanwezigheid van cariës
=> eenpuntswaranemingen, hoeveelheid plaque is geen constante in tijd
Verband tss hoeveelheid tandplaque & cariës toename
• Bij kinderen regelmatige meting van de hoeveleheid tandplaque over periode van 2-3 jaar
• Relatie aan cariës toename in dezelfde periode
• Resultaat:
o Kinderne met weinig tandplaque ontwikkelde iets minder nieuwe cariës dan kinderen met veel
tandplaque
o Vooral gladde vlakken cariës : meer bij kinderen met veel plaque
o Cariës in fissuren en proximale vlakken: vergleijkbaar in beide groepen (minder makkelijk te poetsen )
4
