STRAFRECHT
DEEL 1: STRAFRECHT
HOOFDSTUK 1: JURIDISCHE SITUERING
1 Begrippen
Strafrecht
- = Het geheel van rechtsregels dat bepaalt:
• onder welke voorwaarden gedragingen misdrijven zijn en welke gedragingen misdrijven zijn;
• wie dader van een misdrijf is en strafrechtelijke verantwoordelijkheid draagt;
• welke straffen bestaan en welke straffen op de misdrijven worden gesteld;
• onder welke voorwaarden straffen aan daders kunnen worden opgelegd en uitgevoerd;
• hoe de bevoegde instanties oordelen over misdrijf, dader en straf.
Misdrijf
- = afwijking van de norm die een reactie in de vorm van een straf verantwoordt
• wat een misdrijf is, verschilt in tijd en ruimte
o tijd: niet alle straffen van vroeger zijn nu strafbaar en omgekeerd (vb. euthanasie)
o ruimte: verschilt tussen landen, elk land beslist zelf de norm
• wat is een misdrijf
o algemeen
§ onder welke voorwaarden zijn gedragingen misdrijven en
§ noodzakelijke bestanddelen
o bijzonder
§ welke gedragingen zijn een misdrijf
• idee
o misdrijven zijn ongewenste gedragingen
o we vinden dat ze niet zouden mogen gebeuren
Dader
- = degene die een misdrijf pleegt
• bestraffing voor daders
• regels over wie de dader kan zijn en strafrechtelijke verantwoordelijkheid draagt
o zowel rechtspersonen als natuurlijke personen
o niet iedereen kan strafrechtelijk verantwoordelijk zijn
o bv. minderjarigen, geesteszieken
1
,Straf (en maatregel)
- Straf
• betekenis
o wettelijk bepaalde vorm van leed dat
o door de rechterlijke macht wordt opgelegd als sanctie voor een misdrijf
• algemeen vs bijzonder
o algemeen: welke straffen bestaan er (soorten) + op welke voorwaarden opgelegd
o bijzonder: met welke straf wordt een bepaald misdrijf bestraft
- Beveiligingsmaatregel
• geen straf, maar valt wel binnen strafrecht
o vb. internering bij geestesstoornis, niet meer mogen autorijden want
slechtziend, fysieke berperkingen, medisch ongeschikt, druggebruik…
• beogen geen leed, maar wel een veiligstelling (die nadelige gevolgen kan hebben)
o doel: maatschappij veilig maken
• naar aanleiding van het plegen van een misdrijf
o wel een misdrijf, maar geen straf omdat het niet mogelijk is
Procedureregels
- = de formele regels over hoe bevoegde instanties oordelen over misdrijf, dader en straf
2 Strafrecht als publiekrecht
- Publiek recht
• het plegen van een misdrijf brengt een verticale rechtsverhouding tot stand
o dader – staat (OH: politie, procureur..)
o tussenkomst van OH als gevolg van plegen van een misdrijf
• het recht om strafbaar te stellen en te straffen is voorbehouden aan de overheid
o strafrecht is er niet om private belangen te dienen
o geschil in privaatrecht kan publiek (strafbaar) karakter krijgen
§ bv. betalen onderhoudsgelden: familiale aangelegenheid
¨ 2 maanden niet betalen = “familieverlating” (art. 676 N. Sw.)
¨ wanbetaler moet achterstallen betalen + straf opgelegd door RB
§ bv. niet terugbetalen lening
¨ vs. misbruik van vertrouwen – bedrog (art. 475 N.Sw)
• ó privaatrecht: rechtsverhoudingen tussen burgers onderling
- Raakt openbare orde
• gevolg van het publiekrechtelijk karakter van het strafrecht
• strafwetten zijn van dwingend recht
o raakt de maatschappelijke belangen
o iedereen wordt verondersteld het strafrecht te kennen en na te leven
• burgers kunnen geen afspraken maken over de inhoud, reikwijdte en toepassing van strafwet
o misdrijven zijn niet onderhandelbaar
o toch gedaan: inhoud zal ongeldig zijn
2
, • toestemming is geen rechtvaardiging voor een misdrijf, tenzij de strafwet anders bepaalt
o geen rechtvaardiging
§ we gaan niet niet straffen, tenzij wet anders bepaalt
§ hooligans spreken af een vechtpartij te ondebvrgaan: nog steeds strafbaar
§ ik geef u toestemming om mij te slaan: nog steeds slagen en verwondingen
o maar kan in wettelijke gevallen wel beletten dat er sprake is van een misdrijf
§ bv. toestemming seksuele handelingen in seksueel strafrecht
§ strafrecht zal niet tussenkomen
• dading
o overeenkomsten mogelijk over burgerrechtelijke gevolgen van een misdrijf
o bv. lening: ik zal geen klacht indienen zolang ik tegen dan mijn geld terugkrijg
- Slachtoffers
• geen recht om te straffen
• zijn niet meer nodig om te straffen (afschaffing klachtmisdrijven)
o klachtmisdrijf: alleen vervolging mogelijk indien slachtoffer klacht indiende
o afgeschaft omdat slachtoffers niet willen/durven naar de politie te gaan
• kunnen deelnemen aan de procedure
o via burgerlijke partijstelling om een schadevergoeding te bekomen
o onder bepaalde voorwaarden zelf procedure opstarten om
§ misdrijf bewezen te doen verklaren en
§ schadevergoeding voor strafrechter te bekomen) maar…
• geen recht om de strafvordering uit te voeren en mee te beslissen over de straf en de
strafuitvoering
o kunnen zich niet bemoeien met strafmaat: welke straf + hoeveel
o reden: strafrecht is publiekrecht (staat moet regelen met dader)
• meer aandacht voor slachtofferrechten
o inzage, onderzoekshandelingen, gehoord en geïnformeerd worden
3 Materieel en formeel strafrecht
- Materiaal strafrecht
• = rechtsregels die betrekking hebben op de omschrijving van
o de strafbare gedragingen
o het daderschap
o de straffen en
o de voorwaarden om straffen op te leggen en uit te voeren
- Formeel strafrecht
• = strafvordering/strafprocesrecht
• = de procedureregels over
o de toepassing van het materieel strafrecht,
o door wie en op welke manier misdrijven worden
§ vastgesteld, opgespoord (vooronderzoek),
§ vervolgd, bewezen en berecht (onderzoek ten gronde) en
§ uitgevoerd
3
, - Strafuitvoeringsrecht
• = materieel strafrecht + formeel strafrecht
• = welke procedure moet gevolgd worden bij de uitvoering van een straf
4 Nationaal en internationaal strafrecht
- Nationaal strafrecht
• strafrecht: hoofdzakelijk nationaal recht
• belgisch of federaal strafrecht
o bevoegdheid federaal parlement om materieel strafrecht te maken
o maar er zijn ook andere strafwetgevers
• maar ook strafrecht van gemeenschappen, gewesten, provincies, gemeenten
o decreten en ordonnanties
o provincieraden en gemeenteraden voor domeinen waarvoor ze bevoegd zijn
- Internationaal strafrecht
• hybride rechtstak
o situeert zich tussen internationaal recht en het strafrecht
§ internationaal recht
¨ recht dat geldt tussen staten
¨ gaat over strafrechtelijke aangelegenheden
§ strafrecht
¨ recht dat geldt tussen de staat en personen
¨ met landgrensoverschrijdende aspecten
• nationaal materieel strafrecht met internationale achtergrond
o internationale organisaties en samenwerkingsverbanden stimuleren staten om
misdrijven en straffen op elkaar af te stemmen
o vooral nationaal (bijzonder) strafrecht
• internationale strafbaarstellingen
o afspraken gemaakt tussen landen (bij verdrag)
o over (internationale) misdrijven, vervolging en bestraffing
o gericht op berechting van daders voor internationale strafrechtbanken
§ vb. verdrag van Rome: internationaal strafhof (ISH) voor poor crimes
• rechtsmachtrecht (belangrijkste)
o bevoegdheid van staten om het toepassingsbereik van hun strafwet te regelen
o hoe ver willen zij hun strafrecht extraterritoriaal (in het buitenland) laten gelden
o rechtsmachtconflict: verschillende landen verklaren zz bevoegd voor zelfde zaken
• formeel internationaal strafrecht
o procedureregels voor de behandeling van internationale misdrijven
o voor internationale strafrechtbanken en internationale rechtshulp in strafzaken
o gericht op bewijsverzameling, uitlevering, overlevering..
4
DEEL 1: STRAFRECHT
HOOFDSTUK 1: JURIDISCHE SITUERING
1 Begrippen
Strafrecht
- = Het geheel van rechtsregels dat bepaalt:
• onder welke voorwaarden gedragingen misdrijven zijn en welke gedragingen misdrijven zijn;
• wie dader van een misdrijf is en strafrechtelijke verantwoordelijkheid draagt;
• welke straffen bestaan en welke straffen op de misdrijven worden gesteld;
• onder welke voorwaarden straffen aan daders kunnen worden opgelegd en uitgevoerd;
• hoe de bevoegde instanties oordelen over misdrijf, dader en straf.
Misdrijf
- = afwijking van de norm die een reactie in de vorm van een straf verantwoordt
• wat een misdrijf is, verschilt in tijd en ruimte
o tijd: niet alle straffen van vroeger zijn nu strafbaar en omgekeerd (vb. euthanasie)
o ruimte: verschilt tussen landen, elk land beslist zelf de norm
• wat is een misdrijf
o algemeen
§ onder welke voorwaarden zijn gedragingen misdrijven en
§ noodzakelijke bestanddelen
o bijzonder
§ welke gedragingen zijn een misdrijf
• idee
o misdrijven zijn ongewenste gedragingen
o we vinden dat ze niet zouden mogen gebeuren
Dader
- = degene die een misdrijf pleegt
• bestraffing voor daders
• regels over wie de dader kan zijn en strafrechtelijke verantwoordelijkheid draagt
o zowel rechtspersonen als natuurlijke personen
o niet iedereen kan strafrechtelijk verantwoordelijk zijn
o bv. minderjarigen, geesteszieken
1
,Straf (en maatregel)
- Straf
• betekenis
o wettelijk bepaalde vorm van leed dat
o door de rechterlijke macht wordt opgelegd als sanctie voor een misdrijf
• algemeen vs bijzonder
o algemeen: welke straffen bestaan er (soorten) + op welke voorwaarden opgelegd
o bijzonder: met welke straf wordt een bepaald misdrijf bestraft
- Beveiligingsmaatregel
• geen straf, maar valt wel binnen strafrecht
o vb. internering bij geestesstoornis, niet meer mogen autorijden want
slechtziend, fysieke berperkingen, medisch ongeschikt, druggebruik…
• beogen geen leed, maar wel een veiligstelling (die nadelige gevolgen kan hebben)
o doel: maatschappij veilig maken
• naar aanleiding van het plegen van een misdrijf
o wel een misdrijf, maar geen straf omdat het niet mogelijk is
Procedureregels
- = de formele regels over hoe bevoegde instanties oordelen over misdrijf, dader en straf
2 Strafrecht als publiekrecht
- Publiek recht
• het plegen van een misdrijf brengt een verticale rechtsverhouding tot stand
o dader – staat (OH: politie, procureur..)
o tussenkomst van OH als gevolg van plegen van een misdrijf
• het recht om strafbaar te stellen en te straffen is voorbehouden aan de overheid
o strafrecht is er niet om private belangen te dienen
o geschil in privaatrecht kan publiek (strafbaar) karakter krijgen
§ bv. betalen onderhoudsgelden: familiale aangelegenheid
¨ 2 maanden niet betalen = “familieverlating” (art. 676 N. Sw.)
¨ wanbetaler moet achterstallen betalen + straf opgelegd door RB
§ bv. niet terugbetalen lening
¨ vs. misbruik van vertrouwen – bedrog (art. 475 N.Sw)
• ó privaatrecht: rechtsverhoudingen tussen burgers onderling
- Raakt openbare orde
• gevolg van het publiekrechtelijk karakter van het strafrecht
• strafwetten zijn van dwingend recht
o raakt de maatschappelijke belangen
o iedereen wordt verondersteld het strafrecht te kennen en na te leven
• burgers kunnen geen afspraken maken over de inhoud, reikwijdte en toepassing van strafwet
o misdrijven zijn niet onderhandelbaar
o toch gedaan: inhoud zal ongeldig zijn
2
, • toestemming is geen rechtvaardiging voor een misdrijf, tenzij de strafwet anders bepaalt
o geen rechtvaardiging
§ we gaan niet niet straffen, tenzij wet anders bepaalt
§ hooligans spreken af een vechtpartij te ondebvrgaan: nog steeds strafbaar
§ ik geef u toestemming om mij te slaan: nog steeds slagen en verwondingen
o maar kan in wettelijke gevallen wel beletten dat er sprake is van een misdrijf
§ bv. toestemming seksuele handelingen in seksueel strafrecht
§ strafrecht zal niet tussenkomen
• dading
o overeenkomsten mogelijk over burgerrechtelijke gevolgen van een misdrijf
o bv. lening: ik zal geen klacht indienen zolang ik tegen dan mijn geld terugkrijg
- Slachtoffers
• geen recht om te straffen
• zijn niet meer nodig om te straffen (afschaffing klachtmisdrijven)
o klachtmisdrijf: alleen vervolging mogelijk indien slachtoffer klacht indiende
o afgeschaft omdat slachtoffers niet willen/durven naar de politie te gaan
• kunnen deelnemen aan de procedure
o via burgerlijke partijstelling om een schadevergoeding te bekomen
o onder bepaalde voorwaarden zelf procedure opstarten om
§ misdrijf bewezen te doen verklaren en
§ schadevergoeding voor strafrechter te bekomen) maar…
• geen recht om de strafvordering uit te voeren en mee te beslissen over de straf en de
strafuitvoering
o kunnen zich niet bemoeien met strafmaat: welke straf + hoeveel
o reden: strafrecht is publiekrecht (staat moet regelen met dader)
• meer aandacht voor slachtofferrechten
o inzage, onderzoekshandelingen, gehoord en geïnformeerd worden
3 Materieel en formeel strafrecht
- Materiaal strafrecht
• = rechtsregels die betrekking hebben op de omschrijving van
o de strafbare gedragingen
o het daderschap
o de straffen en
o de voorwaarden om straffen op te leggen en uit te voeren
- Formeel strafrecht
• = strafvordering/strafprocesrecht
• = de procedureregels over
o de toepassing van het materieel strafrecht,
o door wie en op welke manier misdrijven worden
§ vastgesteld, opgespoord (vooronderzoek),
§ vervolgd, bewezen en berecht (onderzoek ten gronde) en
§ uitgevoerd
3
, - Strafuitvoeringsrecht
• = materieel strafrecht + formeel strafrecht
• = welke procedure moet gevolgd worden bij de uitvoering van een straf
4 Nationaal en internationaal strafrecht
- Nationaal strafrecht
• strafrecht: hoofdzakelijk nationaal recht
• belgisch of federaal strafrecht
o bevoegdheid federaal parlement om materieel strafrecht te maken
o maar er zijn ook andere strafwetgevers
• maar ook strafrecht van gemeenschappen, gewesten, provincies, gemeenten
o decreten en ordonnanties
o provincieraden en gemeenteraden voor domeinen waarvoor ze bevoegd zijn
- Internationaal strafrecht
• hybride rechtstak
o situeert zich tussen internationaal recht en het strafrecht
§ internationaal recht
¨ recht dat geldt tussen staten
¨ gaat over strafrechtelijke aangelegenheden
§ strafrecht
¨ recht dat geldt tussen de staat en personen
¨ met landgrensoverschrijdende aspecten
• nationaal materieel strafrecht met internationale achtergrond
o internationale organisaties en samenwerkingsverbanden stimuleren staten om
misdrijven en straffen op elkaar af te stemmen
o vooral nationaal (bijzonder) strafrecht
• internationale strafbaarstellingen
o afspraken gemaakt tussen landen (bij verdrag)
o over (internationale) misdrijven, vervolging en bestraffing
o gericht op berechting van daders voor internationale strafrechtbanken
§ vb. verdrag van Rome: internationaal strafhof (ISH) voor poor crimes
• rechtsmachtrecht (belangrijkste)
o bevoegdheid van staten om het toepassingsbereik van hun strafwet te regelen
o hoe ver willen zij hun strafrecht extraterritoriaal (in het buitenland) laten gelden
o rechtsmachtconflict: verschillende landen verklaren zz bevoegd voor zelfde zaken
• formeel internationaal strafrecht
o procedureregels voor de behandeling van internationale misdrijven
o voor internationale strafrechtbanken en internationale rechtshulp in strafzaken
o gericht op bewijsverzameling, uitlevering, overlevering..
4
