Hoofdstuk 1: Atoomstructuur van materie ...................................................................................................... 7
1.1 Atomen en moleculen ........................................................................................................................... 7
1.2 De chemische elementen ...................................................................................................................... 7
1.3 Atoommodellen .................................................................................................................................... 8
1.3.1 Atoommodel van Rutherford........................................................................................................... 8
1.3.2 Atoommodel van Bohr .................................................................................................................... 8
1.3.3 Golfmechanisch atoommodel ......................................................................................................... 9
1.4 Elektronenstructuur van de atomen ..................................................................................................... 9
Hoofdstuk 2: De samenstelling van chemische verbindingen ......................................................................... 10
2.1 Formule, rela?eve molecuulmassa, molaire massa .................................................................................... 10
2.1.1 Formule van een verbinding ............................................................................................................... 10
2.1.2 Rela@eve molecuulmassa Mr en molaire massa MM.......................................................................... 10
2.2 Stoichiometrische berekeningen ................................................................................................................. 10
2.2.1 Verhoudingsformule uit massa%-samenstelling ................................................................................. 11
2.2.2 Brutoformule uit massa% en bijkomen gegeven (M of MM) .............................................................. 12
2.2.3 Iden@teit van een atoom uit brutoformule en massa% en Ar van een atoom .................................... 12
Hoofdstuk 3: De metalen en de ionische verbindingen .................................................................................. 12
3.1 De metaalbinding ....................................................................................................................................... 13
3.2 De ionische verbinding ................................................................................................................................ 13
Hoofdstuk 4: covalente binding ..................................................................................................................... 14
4.1 Voorstelling van de covalente verbindingen ............................................................................................... 14
4.1.1 Model van de covalente binding volgens Lewis .................................................................................. 14
4.1.2 Stabiliteit van de covalente binding .................................................................................................... 14
4.1.3 Bindingstoestand en bindingvermogen .............................................................................................. 14
4.1.4 De Lewisformule van chemische verbindingen................................................................................... 14
4.2 Kenmerken van atomen in covalente verbindingen .................................................................................... 15
4.2.1 De elektronega@viteit EN .................................................................................................................... 15
4.2.2 De oxida@etrap = oxida@egetal = OT ................................................................................................... 15
4.2.3 Par@ële lading ..................................................................................................................................... 16
4.2.4 Formele lading .................................................................................................................................... 16
4.3 Kenmerken van covalente bindingen .......................................................................................................... 16
4.3.1. Bindingslengte en atoomstraal .......................................................................................................... 16
4.3.2 Bindingsenergie van covalente bindingen = maat voor sterke van binding ........................................ 17
4.3.3 Polariteit van de covalente binding..................................................................................................... 17
4.4 Eigenschappen van covalente verbindingen ............................................................................................... 18
4.4.1 Ruimtelijke bouw van covalente verbindingen ................................................................................... 18
4.4.2 Het elektrisch dipoolmoment van covalente verbindingen ................................................................ 18
1
, 4.5 Theorieën van de covalente binding ........................................................................................................... 18
4.6 De valen?ebindingstheorie van de covalente binding ................................................................................ 18
4.6.1 Principe van de valen@ebindingstheorie............................................................................................. 18
4.6.2 Hybridisa@e ......................................................................................................................................... 19
4.6.3 Intermoleculaire krachten ............................................................................................................. 20
4.6.4 Mesomerie .................................................................................................................................... 21
Hoofdstuk 5: Chemische funcBes en naamvorming anorganische verbindingen ............................................ 23
5.1 Func?es en eigenschappen ......................................................................................................................... 23
5.1.1 Oxiden ................................................................................................................................................. 23
5.1.2 Zuren ................................................................................................................................................... 23
5.1.3 Basen .................................................................................................................................................. 23
5.1.4 Zouten ................................................................................................................................................. 23
5.2 Complexen .................................................................................................................................................. 23
Hoofdstuk 6: Verbindingen in de gasfase en in oplossing ............................................................................... 24
6.1 GasweOen................................................................................................................................................... 24
6.1.1 De ideale gaswet ................................................................................................................................. 24
6.1.2 Wet van Avogadro............................................................................................................................... 24
6.2 Mengsels van gassen .................................................................................................................................. 24
6.4 Formele molariteit, reële molariteit en ac?viteit ........................................................................................ 24
6.4.1 Formele en reële molariteit ................................................................................................................ 24
6.4.2 De ac@viteit van de opgeloste stof...................................................................................................... 25
Hoofdstuk 7: De chemische reacBevergelijking en het chemisch evenwicht................................................... 25
7.1 De reac?evergelijking en terminologie van de reac?es .............................................................................. 25
7.1.1 De reac@evergelijking ......................................................................................................................... 25
7.3 Reac?esnelheid en snelheidsvergelijking .................................................................................................... 26
7.3.1 Reac@esnelheid ................................................................................................................................... 26
7.3.2 Reac@esnelheidsvergelijking ............................................................................................................... 26
7.4 Het chemisch evenwicht ............................................................................................................................. 27
7.4.1 Kenmerken en weergave van evenwichtsreac@es .............................................................................. 27
7.4.2 De wet van de massawerking ............................................................................................................. 28
7.4.3 Kwan@ta@eve toepassing van de evenwichtsconstante ...................................................................... 28
Hoofdstuk 8: De chemische reacBe en de reacBewarmte .............................................................................. 28
8.1 De reac?ewarmte van de chemische reac?es ............................................................................................ 28
8.1.1 De enthalpieverandering van de chemische omzeang ...................................................................... 28
8.1.2 De wet van Hess ten thermochemische berekeningen....................................................................... 29
Hoofdstuk 9: Het chemisch evenwicht en evenwichtsrelaBes ........................................................................ 30
9.1 Het chemisch evenwicht ............................................................................................................................. 30
9.1.1 De evenwichtsconstante van een reac@e ........................................................................................... 30
9.1.2 Interpreta@e van de getalwaarde van Ke............................................................................................. 31
9.1.3 Het rendement van een evenwichtsreac@e ........................................................................................ 31
2
, 9.2 Homogene evenwichtsreac?es ................................................................................................................... 32
9.2.1 Reac@es in gasfase .............................................................................................................................. 32
9.2.2 Reac@es in oplossing ........................................................................................................................... 33
9.3 Heterogene evenwichtsreac?es .................................................................................................................. 33
9.3.1 Kenmerken van heterogene evenwichtsreac@es ................................................................................ 33
9.3.2 De oplosbaarheid van vaste stoffen .................................................................................................... 34
Hoofdstuk 10: Zuren, basen en zuurbase reacBes .......................................................................................... 35
10.1 Zuren en basen: historische theorieën ...................................................................................................... 35
10.1.1 Zuren en basen in de theorie van Brönsted-Lowry ........................................................................... 35
10.2 Kwan?ta?eve aspecten van zuurbase-reac?es ......................................................................................... 36
10.2.1 pH-berekeningen van oplossingen van zuren en basen .................................................................... 36
10.2.2 Buffers en bufferoplossingen ............................................................................................................ 37
10.2.3 Zuur-base indicatoren ....................................................................................................................... 37
10.2.4 De zuur-base @tra@e ......................................................................................................................... 38
10.2.5 De pH-adankelijke oplosbaarheid (S) ............................................................................................... 38
10.3 Stappenplan pH-berekening ..................................................................................................................... 40
Hoofdstuk 11: RedoxreacBes ......................................................................................................................... 40
11.1 Oxida?e, reduc?e en redoxreac?evergelijking ......................................................................................... 40
11.1.1 Globale reac@e en deelreac@e .......................................................................................................... 40
11.1.2 In evenwicht brengen van redoxreac@evergelijkingen à methode van de halfreac@es .................. 41
11.2 Redox?tra?e ............................................................................................................................................. 41
11.2.1 Vastleggen van het equivalen@epunt................................................................................................ 41
11.2.2 Berekeningen bij de redox@tra@e à @tra@evergelijking................................................................... 41
11.3 De reduc?epoten?aal van redoxkoppels .................................................................................................. 42
11.3.1 Voorstelling en betekenis van de standaard reduc@epoten@aal ....................................................... 42
11.3.2 Voorspelling van redoxreac@es in standaardvoorwaarde ................................................................. 42
11.3.3 Concentra@e-adankelijkheid van de redoxpoten@aal van redoxkoppels ......................................... 42
11.4 Electrochemie ..................................................................................................................................... 44
11.4.1 Galvanische elementen..................................................................................................................... 44
11.4.2 Elektrolysecellen ............................................................................................................................... 45
Hoofdstuk 12: Inleiding tot de organische scheikunde ................................................................................... 46
12.1 Inhoud en belang van de organische scheikunde ..................................................................................... 46
12.2 Formules in de organische scheikunde ............................................................................................... 46
12.3 Belangrijke begrippen in de systema?ek van de organische scheikunde ........................................... 47
12.4 Indeling van de organische verbindingen ........................................................................................... 48
12.4.1 Verzadigde KWS ........................................................................................................................ 48
12.4.2 Onverzadigde KWS .................................................................................................................... 48
12.4.3 Func@onele KWS ....................................................................................................................... 48
12.5 Algemene regels voor de naamvorming van organische verbinding.................................................. 48
12.5.1 Niet-vertakte ketens ................................................................................................................. 48
12.5.2 Vertakte ketens ......................................................................................................................... 50
3
, 12.6 Algemene principes van organische reac?es ..................................................................................... 50
12.6.1 Terminologie ............................................................................................................................. 50
12.6.2 Soorten organische reac@es ..................................................................................................... 50
12.6.3 Rela@e tussen verbindingen en reac@viteit .............................................................................. 51
Hoofdstuk 13: isomerie en stereochemie ...................................................................................................... 51
13.1 Inleiding .................................................................................................................................................... 51
13.2 Belangrijke begrippen in de stereochemie ................................................................................................ 51
13.2.1 Stereochemie .................................................................................................................................... 51
13.2.2 Belangrijke begrippen en terminologie ............................................................................................ 52
13.3 Tautomerie................................................................................................................................................ 54
13.3.1 Keto-enol tautomerie........................................................................................................................ 54
13.3.2 Amide-imidol prototropie ................................................................................................................. 55
13.3.3 Amino-imino prototropie .................................................................................................................. 55
13.4 De onverzadigingsindex ∆ ......................................................................................................................... 55
13.4.1 Inleiding ............................................................................................................................................ 55
13.4.2 Afleiding en interpreta@e van ∆ ........................................................................................................ 55
13.5 Geometrische isomerie in alkeenderivaten en cyclische verbindingen ..................................................... 56
13.5.1 Cis-trans-isomerie in alkenen............................................................................................................ 56
13.5.2 E-Z nomenclatuur voor alkeenderivaten........................................................................................... 56
13.5.3 Geconjugeerde alkeen-derivaten ...................................................................................................... 56
13.5.4 Rela@eve stabiliteit van cis- en trans-isomeren ................................................................................ 57
13.5.5 Geometrische isomerie in cyclische verbindingen............................................................................ 57
13.6 Conforma?onele isomerie ........................................................................................................................ 57
13.6.1 Alkanen ............................................................................................................................................. 57
13.6.2 Lange ketenverbindingen .................................................................................................................. 58
13.6.3 Conforma@onele isomerie in cycloalkanen....................................................................................... 58
13.7 Op?sche isomerie ............................................................................................................................... 60
13.7.1 Chiraliteit .......................................................................................................................................... 61
13.7.2 Soorten chirale verbindingen ............................................................................................................ 61
13.7.3 De op@sche ac@viteit van chirale verbindingen ........................................................................ 62
13.7.4 Aanduiding van de absolute geometrie van op@sche stereo-isomeren............................................ 62
13.7.4 Fysische/chemische eigenschappen van op@sche stereo-isomeren......................................... 63
Hoofdstuk 14: Het elektronisch subsBtuenteffect in organische verbindingen ............................................... 63
14.1 Induc?ef subs?tuenteffect ........................................................................................................................ 63
14.1.1 -I-subs@tuenten ................................................................................................................................ 64
14.1.2 +I-subs@tuenten ................................................................................................................................ 64
14.2 Mesomeer subs?tuenteffect ..................................................................................................................... 65
14.2.1 -M-subs@tuenten .............................................................................................................................. 65
14.2.2 +M-subs@tuenten ............................................................................................................................. 66
14.3 Het elektronisch subs@tuenteffect van samengestelde subs@tuenten ................................................ 66
14.3.2 Samengestelde subs@tuenten aangehecht via -M-gedeelte C=Y ...................................................... 66
14.3.3 Samengestelde subs@tuenten aangehecht +M gedeelte X ............................................................... 66
14.4 Subs?tuenteffect in aroma?sche verbindingen ........................................................................................ 66
4