Bestuursrecht
EXAMEN:
o De lesopnames en slidepresenta/es zijn een belangrijke leidraad/kapstok maar volstaan op zichzelf niet!
o Slides aanvullen met voorbeelden + extra uitleg als iets niet duidelijk is + defini/es van begrippen!
o Modelvragen bekijken à kan op examen komen
o SchriAelijk examen: open vragen, gesloten vragen (meerkeuzevragen/waar-nietwaar) en beperkte casus (GEEN gis
of verhoogde cesuur).
o Meestal zijn het standpunten (welke van deze uitspraken zijn juist/welke zijn fout? – NIET verklaren
waarom wel of niet)
o KLEINE open vragen.
o Kern geven van het antwoord, en zorg dat dit juist is (nauwkeurig genoeg!).
o RS goed kennen – zeker bij het H overheidsopdrachten.
o ENKEL codex staats- en bestuursrecht meenemen
o GEEN kruisverwijzingen
o Reeds gemaakte kruisverwijzingen à WEGDOEN!
o Voorbeelden van de les komen terug op het examen
o MEENEMEN EXAMEN:
o Bama codex DEEL 1 – Staats- en bestuursrecht
o Wet van 16 maart 1954
o KB Plaatsing (19 april 2017) – PAS OP: dat is een kanjer! DUS soms is het beter iets in het geheugen te
steken, ipv zo een grote wet af te printen.
o NIET KENNEN = NIET TE KENNEN
1 Module I – Inhoud
1.1 Wat houdt bestuursrecht in?
Het staatsrecht bestaat uit 2 grote onderdelen:
o Het grondwe<elijk recht
o Het bestuursrecht (administra?ef recht).
àHet bestuursrecht vormt dus samen met het grondwe<elijk recht het staatsrecht.
Grondwe-elijk recht =
Het grondwe<elijk recht bevat de regels die betrekking hebben op de ves?ging, de structuur en de
uitoefening van het overheidsgezag.
ð Het ves?gt met andere woorden de regels die de structuur en de inrich?ng van het staatsgezag
regelen.
Deze regels zijn terug te vinden in de grondwet en hebben onder meer betrekking op de
gemeenschappen, de gewesten, de federale staatsstructuur en de verschillende machten binnen de staat.
Daarnaast regelt het grondwe<elijk recht ook de inrich?ng van en de verhouding tussen de
staatsmachten.
Een ander belangrijk onderdeel zijn de grondrechten en fundamentele vrijheden van de burgers, die de
basisverhouding tussen de overheid en de burgers bepalen en de burgers beschermen tegenover de
staatsmachten.
Bestuursrecht =
Gemaakt door: Vanderick Elien & Vermeren Elien 1
,Het bestuursrecht daarentegen regelt de staatstaak nadat de WM en de RS daarvan zijn afgescheiden.
Het bestuursrecht omvat alle regels die de werking van de overheid regelen, opgevat in een zeer ruime
betekenis.
ð Het gaat dus om de ac?viteiten van de overheid na de afscheiding van wetgeving en RS.
Ä Meer bepaald omvat het de voorschriMen van de bestuurlijke bedrijvigheid of ac?viteit
van administra?eve overheden.
ð Dit begrip administra?eve overheid moet ruim worden begrepen en is ruimer
dan wat men gewoonlijk in enge zin onder de UM verstaat. In eerste instan?e
denkt men daarbij vaak aan de Koning, de regering en de deelstaatregeringen,
MAAR het begrip administra?eve overheid reikt veel verder dan deze klassieke
actoren van de UM.
1.1.1 Inhoud
Er bestaat GEEN materieel-inhoudelijke defini?e van het begrip “bestuursrecht”. De wetgever heeM voor
heel wat belangrijke begrippen binnen het bestuursrecht bewust GEEN strikte defini?e voorzien.
ð Dat gebeurt omdat men wil dat deze begrippen kunnen evolueren met de ?jd.
Ä De wetgever kan WEL bepaalde indica?es geven, maar wanneer een begrip NIET strikt
wordt omschreven en dus evolu?ef is, moet men voor de concrete invulling kijken naar
de RL en de RS.
De burger staat tegenover het bestuur, dus over de regering, ministers, maar ook tegen alle organisa?es
die errond hangen en die dus door de overheid zijn erkend of zijn opgericht. Er worden eenzijdige
beslissingen genomen die de burgers zullen binden.
ð VOORBEELD: het nieuwe regeerakkoord: werkloosheidsuitkeringen worden in 9jd beperkt voor 2
jaar. Het gaat om eenzijdige beslissingen die rechtsgevolgen hebben voor de betrokkenen. Bestuur
zelf gaat heel ver, VUB is opgericht op privaat ini9a9ef maar VUB neemt elk jaar
studievoortgangsbeslissingen, wanneer de VUB dan dergelijke beslissingen neemt, wordt dat
beschouwt als administra9eve overheid, de eenzijdige bindende beslissingen.
Ook het begrip bestuursrecht zelf heeM GEEN vaste inhoudelijke defini?e. Om aan het begrip
bestuursrecht inhoud te geven, wordt gewerkt met een deels organieke en deels func?onele benadering:
o Orgaieke benadering: enerzijds normeert het bestuursrecht het handelen van staatsorganen die
organiek tot de UM behoren.
o Het begrip UM moet daarbij ruim worden geïnterpreteerd.
o De UM zoals die door de Grondwet wordt beschreven, dekt NIET het volledige onderwerp
van het moderne bestuursrecht.
o Func?onele benadering: het gaat om handelingen die uitgaan van een bestuur of een
administra?eve overheid die beschikt over eenzijdige beslissingsbevoegdheid, ook wel
“imperium” genoemd.
o Dat betekent dat deze overheid beslissingen kan nemen die derden binden, ZONDER dat
daarvoor de toestemming van die derden vereist is.
o Wanneer een en?teit of organisa?e de zogenaamde exorbitante bevoegdheid heeM om
derden eenzijdig te binden, hun rechten te bepalen of hun verplich?ngen op te leggen,
spreekt men van een administra?eve overheid.
Gemaakt door: Vanderick Elien & Vermeren Elien 2
, o Het bestuursrecht normeert het handelen van dergelijke overheden, zowel naar inhoud
als naar vorm.
o VOORBEELD: naar inhoud betekent dit dat de wetgeving voorschrijG welke
criteria moeten worden nageleefd bij het plaatsen van een overheidsopdracht,
zoals het bouwen van een school of het aankopen van materiaal.
o Daarnaast bepaalt het bestuursrecht ook welke procedures en vormen daarbij moeten
worden gevolgd.
Een administra?eve overheid kan een orgaan zijn van een publiekrechtelijke rechtspersoon, zoals een
minister, een bevoegde ambtenaar van de VDAB of het College van Burgemeester en Schepenen.
ð VOORBEELD: zo zal iemand die een huis wil bouwen eerst een bouwvergunning moeten
aanvragen. Men moet plannen indienen waaruit blijkt hoe het huis eruit zal zien, waarna het
College van Burgemeester en Schepenen beoordeelt of het project past binnen de ruimtelijke
ordening. Uiteindelijk beslist dit orgaan eenzijdig of de vergunning wordt toegekend of niet.
Een administra?eve overheid kan ook een orgaan zijn van een privaatrechtelijke rechtspersoon.
ð VOORBEELD: zo is de VUB een privaatrechtelijke instelling die werd opgericht door private
personen. TOCH treedt ook de VUB op als administra9eve overheid wanneer zij
studievoortgangsbeslissingen neemt. De universiteit beslist namelijk eenzijdig of een student
geslaagd is en of hij of zij mag overgaan naar een volgend jaar. Een diploma is een belangrijke 9tel
waarop men zich later kan beroepen om bepaalde beroepen uit te oefenen, zoals dat van
magistraat, advocaat of arts. Daarom krijgt een dergelijke instelling de bevoegdheid om bindende
beslissingen te nemen ten aanzien van derden.
Het bestuursrecht normeert bovendien niet alleen het handelen van organen van de UM. Het normeert
ook het bestuurshandelen van organen van de WM en RM, bijvoorbeeld wanneer zij optreden in het kader
van overheidsopdrachten.
Het domein van het bestuursrecht en de rechtsbescherming tegenover het bestuur is dan ook ruimer dan
dat van de klassieke UM alleen.
ð Het omvat het bestuurlijk handelen van lokale besturen zoals gemeenten en provincies, diverse
verzelfstandigde besturen, regulatoren die belast zijn met geschillenbeslech?ng zoals de FSMA of
de CREG, bestuurlijke beroepscolleges zoals een Hogere Tuchtraad en zelfs het bestuurlijk of
imperium-handelen van bepaalde private instellingen. Ook organisa?es zoals de NMBS of De Lijn
kunnen in dat kader als administra?eve overheden optreden.
1.1.2 Categorieën van rechtsregels
In het bestuursrecht zijn er 4 categoriën van rechtsregels:
o Rechtsregels betreffende organisa?e = bestuurlijk organisa?erecht
o Boek 1: bestuurlijke organisa?e
o Bestuurlijk organisa;erecht = het geheel van organieke regels dat bepalend is voor het
organigram van de overheid.
o Het regelt de inrich?ng van het bestuur.
o Materieel bestuursrecht
o Materieel bestuursrecht = de inhoudelijke regels van het bestuursrecht.
Gemaakt door: Vanderick Elien & Vermeren Elien 3
, o Het zijn de overheden die de regels moeten naleven.
o VOORBEELD: criteria ter beoordeling van een vergunningsaanvraag
o VOORBEELD: een subsidieaanvraag
o VOORBEELD: Wat moet een overheid allemaal doen vooraleer en op het ogenblik dat ze
een overheidsopdracht in de markt zet?
o VOORBEELD: Welke regels zijn van toepassing om erkend te worden als psycholoog
o VOORBEELD: Welke regels zijn van toepassing als u morgen een cribbe wil openen?
o VOORBEELD: Welke regels zijn van toepassing als u veiligheidsagent wil worden?
o Procedureel bestuursrecht
o Procedureel bestuursrecht = de vormelijke regels en beginselen die het bestuur moet
toepassen bij het nemen van een bestuursbeslissing.
o VOORBEELD: inwinnen van een advies
o VOORBEELD: het naleven van de hoorplicht.
o VOORBEELD: Als je in de betrokken wetgeving bent gaan kijken en je weet aan welke
voorwaarden je moet voldoen om een cer9ficaat te krijgen aan veiligheidsagent, dan zal
u in de betrokken regelgeving ook moeten kijken hoe geraak ik daaraan: bij welke
en9teit/bij welke overheid moet ik die aanvraag indienen/wat moet er in het dossier
ziRen?
o VOORBEELD: Stel dat die een advies moet vragen volgens de regelgeving en daar zit een
nega9ef advies tussen, moeten ze dat dan meedelen aan mij? Kan ik daarop reageren, is
er een hoorrecht of beroep mogelijk bij een hogere administra9eve overheid? Als al het
administraiteve beroep is uitgeput kan ik dan naar een rechter + zoja welke?
Administra9eve rechstcollege of RVS.
o Het bestuursprocesrecht
o Bestuursprocesrecht = de regels en beginselen die van toepassing zijn op de
jurisdic?onele procedures voor bestuursrechters.
o Het gaat om de rechtsbescherming tegenover de overheid.
o Er zijn eigen regels.
1.1.3 Aard van het bestuursrehct: is het een uitzonderingsrecht?
Binnen het recht wordt vaak een onderscheid gemaakt tussen het gemeen recht en het bestuursrecht.
ð Het privaatrecht wordt beschouwd als het gemeen recht of ius commune, terwijl het
bestuursrecht deel uitmaakt van het publiekrecht en op verschillende punten afwijkt van dat
gemeen recht.
Het bestuursrecht hanteert namelijk een eigen terminologie en een eigen begrippenapparaat met
specifieke rechtsgevolgen.
ð VOORBEELDEN: publiekrechtelijke erfdienstbaarheden, administra9eve contracten, statutaire
werving en de immuniteit van het openbaar domein.
Ook op procedureel vlak bestaan eigen regels, zoals bijvoorbeeld bij procedures voor de Raad van State of
bij betwis?ngen inzake studievoortgangsbeslissingen, waar specifieke procedures gelden die losstaan van
het gemeenrechtelijk recht.
Gemaakt door: Vanderick Elien & Vermeren Elien 4
EXAMEN:
o De lesopnames en slidepresenta/es zijn een belangrijke leidraad/kapstok maar volstaan op zichzelf niet!
o Slides aanvullen met voorbeelden + extra uitleg als iets niet duidelijk is + defini/es van begrippen!
o Modelvragen bekijken à kan op examen komen
o SchriAelijk examen: open vragen, gesloten vragen (meerkeuzevragen/waar-nietwaar) en beperkte casus (GEEN gis
of verhoogde cesuur).
o Meestal zijn het standpunten (welke van deze uitspraken zijn juist/welke zijn fout? – NIET verklaren
waarom wel of niet)
o KLEINE open vragen.
o Kern geven van het antwoord, en zorg dat dit juist is (nauwkeurig genoeg!).
o RS goed kennen – zeker bij het H overheidsopdrachten.
o ENKEL codex staats- en bestuursrecht meenemen
o GEEN kruisverwijzingen
o Reeds gemaakte kruisverwijzingen à WEGDOEN!
o Voorbeelden van de les komen terug op het examen
o MEENEMEN EXAMEN:
o Bama codex DEEL 1 – Staats- en bestuursrecht
o Wet van 16 maart 1954
o KB Plaatsing (19 april 2017) – PAS OP: dat is een kanjer! DUS soms is het beter iets in het geheugen te
steken, ipv zo een grote wet af te printen.
o NIET KENNEN = NIET TE KENNEN
1 Module I – Inhoud
1.1 Wat houdt bestuursrecht in?
Het staatsrecht bestaat uit 2 grote onderdelen:
o Het grondwe<elijk recht
o Het bestuursrecht (administra?ef recht).
àHet bestuursrecht vormt dus samen met het grondwe<elijk recht het staatsrecht.
Grondwe-elijk recht =
Het grondwe<elijk recht bevat de regels die betrekking hebben op de ves?ging, de structuur en de
uitoefening van het overheidsgezag.
ð Het ves?gt met andere woorden de regels die de structuur en de inrich?ng van het staatsgezag
regelen.
Deze regels zijn terug te vinden in de grondwet en hebben onder meer betrekking op de
gemeenschappen, de gewesten, de federale staatsstructuur en de verschillende machten binnen de staat.
Daarnaast regelt het grondwe<elijk recht ook de inrich?ng van en de verhouding tussen de
staatsmachten.
Een ander belangrijk onderdeel zijn de grondrechten en fundamentele vrijheden van de burgers, die de
basisverhouding tussen de overheid en de burgers bepalen en de burgers beschermen tegenover de
staatsmachten.
Bestuursrecht =
Gemaakt door: Vanderick Elien & Vermeren Elien 1
,Het bestuursrecht daarentegen regelt de staatstaak nadat de WM en de RS daarvan zijn afgescheiden.
Het bestuursrecht omvat alle regels die de werking van de overheid regelen, opgevat in een zeer ruime
betekenis.
ð Het gaat dus om de ac?viteiten van de overheid na de afscheiding van wetgeving en RS.
Ä Meer bepaald omvat het de voorschriMen van de bestuurlijke bedrijvigheid of ac?viteit
van administra?eve overheden.
ð Dit begrip administra?eve overheid moet ruim worden begrepen en is ruimer
dan wat men gewoonlijk in enge zin onder de UM verstaat. In eerste instan?e
denkt men daarbij vaak aan de Koning, de regering en de deelstaatregeringen,
MAAR het begrip administra?eve overheid reikt veel verder dan deze klassieke
actoren van de UM.
1.1.1 Inhoud
Er bestaat GEEN materieel-inhoudelijke defini?e van het begrip “bestuursrecht”. De wetgever heeM voor
heel wat belangrijke begrippen binnen het bestuursrecht bewust GEEN strikte defini?e voorzien.
ð Dat gebeurt omdat men wil dat deze begrippen kunnen evolueren met de ?jd.
Ä De wetgever kan WEL bepaalde indica?es geven, maar wanneer een begrip NIET strikt
wordt omschreven en dus evolu?ef is, moet men voor de concrete invulling kijken naar
de RL en de RS.
De burger staat tegenover het bestuur, dus over de regering, ministers, maar ook tegen alle organisa?es
die errond hangen en die dus door de overheid zijn erkend of zijn opgericht. Er worden eenzijdige
beslissingen genomen die de burgers zullen binden.
ð VOORBEELD: het nieuwe regeerakkoord: werkloosheidsuitkeringen worden in 9jd beperkt voor 2
jaar. Het gaat om eenzijdige beslissingen die rechtsgevolgen hebben voor de betrokkenen. Bestuur
zelf gaat heel ver, VUB is opgericht op privaat ini9a9ef maar VUB neemt elk jaar
studievoortgangsbeslissingen, wanneer de VUB dan dergelijke beslissingen neemt, wordt dat
beschouwt als administra9eve overheid, de eenzijdige bindende beslissingen.
Ook het begrip bestuursrecht zelf heeM GEEN vaste inhoudelijke defini?e. Om aan het begrip
bestuursrecht inhoud te geven, wordt gewerkt met een deels organieke en deels func?onele benadering:
o Orgaieke benadering: enerzijds normeert het bestuursrecht het handelen van staatsorganen die
organiek tot de UM behoren.
o Het begrip UM moet daarbij ruim worden geïnterpreteerd.
o De UM zoals die door de Grondwet wordt beschreven, dekt NIET het volledige onderwerp
van het moderne bestuursrecht.
o Func?onele benadering: het gaat om handelingen die uitgaan van een bestuur of een
administra?eve overheid die beschikt over eenzijdige beslissingsbevoegdheid, ook wel
“imperium” genoemd.
o Dat betekent dat deze overheid beslissingen kan nemen die derden binden, ZONDER dat
daarvoor de toestemming van die derden vereist is.
o Wanneer een en?teit of organisa?e de zogenaamde exorbitante bevoegdheid heeM om
derden eenzijdig te binden, hun rechten te bepalen of hun verplich?ngen op te leggen,
spreekt men van een administra?eve overheid.
Gemaakt door: Vanderick Elien & Vermeren Elien 2
, o Het bestuursrecht normeert het handelen van dergelijke overheden, zowel naar inhoud
als naar vorm.
o VOORBEELD: naar inhoud betekent dit dat de wetgeving voorschrijG welke
criteria moeten worden nageleefd bij het plaatsen van een overheidsopdracht,
zoals het bouwen van een school of het aankopen van materiaal.
o Daarnaast bepaalt het bestuursrecht ook welke procedures en vormen daarbij moeten
worden gevolgd.
Een administra?eve overheid kan een orgaan zijn van een publiekrechtelijke rechtspersoon, zoals een
minister, een bevoegde ambtenaar van de VDAB of het College van Burgemeester en Schepenen.
ð VOORBEELD: zo zal iemand die een huis wil bouwen eerst een bouwvergunning moeten
aanvragen. Men moet plannen indienen waaruit blijkt hoe het huis eruit zal zien, waarna het
College van Burgemeester en Schepenen beoordeelt of het project past binnen de ruimtelijke
ordening. Uiteindelijk beslist dit orgaan eenzijdig of de vergunning wordt toegekend of niet.
Een administra?eve overheid kan ook een orgaan zijn van een privaatrechtelijke rechtspersoon.
ð VOORBEELD: zo is de VUB een privaatrechtelijke instelling die werd opgericht door private
personen. TOCH treedt ook de VUB op als administra9eve overheid wanneer zij
studievoortgangsbeslissingen neemt. De universiteit beslist namelijk eenzijdig of een student
geslaagd is en of hij of zij mag overgaan naar een volgend jaar. Een diploma is een belangrijke 9tel
waarop men zich later kan beroepen om bepaalde beroepen uit te oefenen, zoals dat van
magistraat, advocaat of arts. Daarom krijgt een dergelijke instelling de bevoegdheid om bindende
beslissingen te nemen ten aanzien van derden.
Het bestuursrecht normeert bovendien niet alleen het handelen van organen van de UM. Het normeert
ook het bestuurshandelen van organen van de WM en RM, bijvoorbeeld wanneer zij optreden in het kader
van overheidsopdrachten.
Het domein van het bestuursrecht en de rechtsbescherming tegenover het bestuur is dan ook ruimer dan
dat van de klassieke UM alleen.
ð Het omvat het bestuurlijk handelen van lokale besturen zoals gemeenten en provincies, diverse
verzelfstandigde besturen, regulatoren die belast zijn met geschillenbeslech?ng zoals de FSMA of
de CREG, bestuurlijke beroepscolleges zoals een Hogere Tuchtraad en zelfs het bestuurlijk of
imperium-handelen van bepaalde private instellingen. Ook organisa?es zoals de NMBS of De Lijn
kunnen in dat kader als administra?eve overheden optreden.
1.1.2 Categorieën van rechtsregels
In het bestuursrecht zijn er 4 categoriën van rechtsregels:
o Rechtsregels betreffende organisa?e = bestuurlijk organisa?erecht
o Boek 1: bestuurlijke organisa?e
o Bestuurlijk organisa;erecht = het geheel van organieke regels dat bepalend is voor het
organigram van de overheid.
o Het regelt de inrich?ng van het bestuur.
o Materieel bestuursrecht
o Materieel bestuursrecht = de inhoudelijke regels van het bestuursrecht.
Gemaakt door: Vanderick Elien & Vermeren Elien 3
, o Het zijn de overheden die de regels moeten naleven.
o VOORBEELD: criteria ter beoordeling van een vergunningsaanvraag
o VOORBEELD: een subsidieaanvraag
o VOORBEELD: Wat moet een overheid allemaal doen vooraleer en op het ogenblik dat ze
een overheidsopdracht in de markt zet?
o VOORBEELD: Welke regels zijn van toepassing om erkend te worden als psycholoog
o VOORBEELD: Welke regels zijn van toepassing als u morgen een cribbe wil openen?
o VOORBEELD: Welke regels zijn van toepassing als u veiligheidsagent wil worden?
o Procedureel bestuursrecht
o Procedureel bestuursrecht = de vormelijke regels en beginselen die het bestuur moet
toepassen bij het nemen van een bestuursbeslissing.
o VOORBEELD: inwinnen van een advies
o VOORBEELD: het naleven van de hoorplicht.
o VOORBEELD: Als je in de betrokken wetgeving bent gaan kijken en je weet aan welke
voorwaarden je moet voldoen om een cer9ficaat te krijgen aan veiligheidsagent, dan zal
u in de betrokken regelgeving ook moeten kijken hoe geraak ik daaraan: bij welke
en9teit/bij welke overheid moet ik die aanvraag indienen/wat moet er in het dossier
ziRen?
o VOORBEELD: Stel dat die een advies moet vragen volgens de regelgeving en daar zit een
nega9ef advies tussen, moeten ze dat dan meedelen aan mij? Kan ik daarop reageren, is
er een hoorrecht of beroep mogelijk bij een hogere administra9eve overheid? Als al het
administraiteve beroep is uitgeput kan ik dan naar een rechter + zoja welke?
Administra9eve rechstcollege of RVS.
o Het bestuursprocesrecht
o Bestuursprocesrecht = de regels en beginselen die van toepassing zijn op de
jurisdic?onele procedures voor bestuursrechters.
o Het gaat om de rechtsbescherming tegenover de overheid.
o Er zijn eigen regels.
1.1.3 Aard van het bestuursrehct: is het een uitzonderingsrecht?
Binnen het recht wordt vaak een onderscheid gemaakt tussen het gemeen recht en het bestuursrecht.
ð Het privaatrecht wordt beschouwd als het gemeen recht of ius commune, terwijl het
bestuursrecht deel uitmaakt van het publiekrecht en op verschillende punten afwijkt van dat
gemeen recht.
Het bestuursrecht hanteert namelijk een eigen terminologie en een eigen begrippenapparaat met
specifieke rechtsgevolgen.
ð VOORBEELDEN: publiekrechtelijke erfdienstbaarheden, administra9eve contracten, statutaire
werving en de immuniteit van het openbaar domein.
Ook op procedureel vlak bestaan eigen regels, zoals bijvoorbeeld bij procedures voor de Raad van State of
bij betwis?ngen inzake studievoortgangsbeslissingen, waar specifieke procedures gelden die losstaan van
het gemeenrechtelijk recht.
Gemaakt door: Vanderick Elien & Vermeren Elien 4
