Internationale bescherming van de rechten van de mens
EXAMEN & BEOORDELING:
o Geen klassiek schri-elijk examen
o De evalua4e bestaat hoofdzakelijk uit een groepsopdracht, die 2/3 van de punten vertegenwoordigt.
o De opdracht kan verschillende vormen aannemen. OFWEL wordt gewerkt rond een fic4eve zaak waarin moet
worden tussengekomen, OFWEL wordt een policy paper opgesteld vanuit het perspec4ef van een medewerker
van een mensenrechten-NGO die geconfronteerd wordt met een concreet mensenrechtenprobleem en daarover
een tekst schrij- om bewustwording te creëren. Een derde mogelijkheid is het schrijven van een advies aan een
hof in een mensenrechtengeschil, als “vriend van het hof” (amicus curiae). In dat geval wordt de zaak
geanalyseerd en wordt een onderbouwde visie ontwikkeld met de bedoeling het hof te ondersteunen en
eventueel in een bepaalde rich4ng te sturen. Het hof kan zich al dan niet laten beïnvloeden door dit advies.
o De opdracht wordt uitgevoerd in groepsverband. De groepen worden eind maart willekeurig samengesteld. In
april wordt de concrete casus meegedeeld, die fic4ef of gebaseerd op een werkelijke zaak kan zijn.
o De deadline voor het indienen van de opdracht wordt voorzien rond midden mei (geschat op 15 mei).
o Naast de inhoudelijke uitwerking van de opdracht moet ook een logboek worden bijgehouden.
o Daarin wordt gedocumenteerd wie welke taken uitvoert, wanneer en hoeveel 4jd eraan wordt besteed.
o Op basis hiervan kan een individuele differen4a4e in de punten worden aangebracht.
o Studenten die aantoonbaar meer bijdragen, kunnen hoger worden beoordeeld dan groepsleden die
minder ac4ef par4ciperen.
o Ook de algemene betrokkenheid en par4cipa4e 4jdens het semester worden in rekening gebracht.
o Het resterende 1/3 van de punten wordt toegekend op basis van een mondeling examen.
o Dit duurt ongeveer 4en tot vij-ien minuten en focust op de theore4sche leerstof.
o Tijdens het mondeling examen kunnen ook vragen worden gesteld over de groepsopdracht.
1. Introduc+e – algemeen overzicht
Naar aanleiding van WOII werd op interna;onaal niveau een systeem van bescherming van de rechten van
de mens uitgebouwd. Deze bescherming fungeert als een minimumgaran;e.
ð Minimumgaran6e = de staten mogen steeds een verdergaande bescherming voorzien, maar de
interna;onale normen leggen een ondergrens vast. Zodra een staat onder deze
minimumstandaard zakt, kan op interna;onaal niveau worden gereageerd.
Deze minimumstandaard wordt op verschillende niveaus ontwikkeld en bewaakt:
o Op mondiaal niveau speelt de Verenigde Na;es een centrale rol. Daarnaast bestaan er regionale
systemen.
o Voor België is in het bijzonder de Raad van Europa van belang, als regionale organisa;e met een
eigen mensenrechtenkader.
o Ook de Organisa;e voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) houdt zich bezig met
mensenrechten.
o Verder heeO de Europese Unie in de loop van haar ontwikkeling een eigen mensenrechtenkader
uitgewerkt, dat de instellingen van de Unie bindt wanneer zij het Unierecht toepassen.
àBinnen de Europese context zijn er dus meerdere organisa;es die zich met mensenrechten
bezighouden.
Ook op andere con;nenten zijn regionale mensenrechtensystemen ontwikkeld. In Amerika bestaat het
inter-Amerikaanse systeem, uitgewerkt binnen de Organisa;e van Amerikaanse Staten (OAS). In Afrika
heeO de Afrikaanse Unie een eigen mensenrechtensysteem tot stand gebracht. Deze systemen vertrekken
vanuit eigen historische en maatschappelijke contexten en geven op basis van verschillende waarden en
uitgangspunten invulling aan de mensenrechten.
ð Bijzonder aan het Afrikaanse mensenrechtensysteem is dat naast het con;nentale niveau ook
subregionale organisa;es steeds vaker mensenrechtenbevoegdheden uitoefenen. Hierdoor
ontstaan meerdere beschermingsniveaus: een con;nentaal kader binnen de Afrikaanse Unie, en
Gemaakt door: Vanderick Elien 1
, daarnaast subregionale systemen met eigen bevoegdheden en toezichtmechanismen. Deze
subregionale organen baseren zich op het regionale mensenrechtenkader, maar kunnen het op
eigen wijze interpreteren. Dit kan ertoe leiden dat dezelfde instrumenten verschillend worden
uitgelegd, wat spanningen tussen de verschillende niveaus van bescherming kan veroorzaken.
2. Inleiding
2.1. Defini)e mensenrechten
Mensenrechten = fundamentele rechten die een bindend karakter hebben waarover individuen
beschikken op basis van onze menselijke natuur. Zij komen toe aan elke persoon louter omdat hij of zij
mens is en hebben als doel bescherming te bieden tegen de overheid, zodat een menswaardig leven kan
worden geleid.
Mensenrechten regelen in de eerste plaats de verhouding tussen de overheid en de burgers. Deze
verhouding is in hoofdzaak ver;caal: de overheid heeO verplich;ngen ten aanzien van de burgers, terwijl
de burgers rechten kunnen laten gelden tegenover de overheid. De overheid moet mensenrechten
respecteren en ervoor zorgen dat zij ook daadwerkelijk worden nageleefd.
ð Wanneer zij deze verplich;ngen NIET nakomt, kunnen burgers zich op mensenrechten beroepen
om naleving af te dwingen, onder meer via het EVRM, dat standaarden vastlegt waaraan de
overheid moet voldoen.
Hoewel het uitgangspunt de ver;cale werking is, kan er ook een horizontale verhouding bestaan. In
bepaalde gevallen staan individuen tegenover elkaar en moeten zij elkaars mensenrechten respecteren.
ð De overheid heeO niet alleen de plicht om zich te onthouden van schendingen, maar ook om
ervoor te zorgen dat mensenrechten tussen individuen onderling worden gerespecteerd.
Ä Dit houdt in dat de overheid maatregelen moet nemen om te voorkomen dat personen
elkaars rechten schenden.
ð Indien zij nalaat een juridisch kader te voorzien dat mensenrechtenschendingen
op horizontaal niveau tegengaat, kan zij ook daarvoor aansprakelijk worden
gesteld.
!! De ver;cale werking blijO het uitgangspunt, al krijgt de horizontale werking steeds meer betekenis.
Mensenrechten zijn beschermingsmaatregelen tegen misbruik en willekeur van de overheid. De overheid
beschikt over macht en heeO de neiging deze te gebruiken, met een risico op misbruik. Mensenrechten
vormen daarom een kader waarbinnen de overheid op legi;eme wijze kan func;oneren en markeren de
grenzen van haar handelen.
Het gaat bij mensenrechten niet om eender welke rechten, maar om een specifieke categorie van
fundamentele regels die als bijzonder belangrijk worden beschouwd. Zij hebben een hogere plaats in de
hiërarchie van rechtsnormen en staan boven andere regels. Precies omdat zij fundamenteel zijn, worden
zij binnen het interna;onaal recht op een bijzondere manier benaderd en toegepast. De benaming zelf is
daarbij minder belangrijk: waar men vandaag spreekt van mensenrechten, sprak men vroeger over
natuurrechten, en op na;onaal niveau worden zij vaak grondrechten genoemd.
DOEL mensenrechten: de ul;eme doelstelling van mensenrechten is het waarborgen van een
menswaardig leven. Zij bieden een kader waarbinnen individuen hun leven in waardigheid kunnen leiden,
door hen te beschermen tegen overheidsoptreden dat dit zou bemoeilijken.
Hoewel mensenrechten fundamenteel zijn, kunnen zij onder bepaalde omstandigheden worden beperkt
of ;jdelijk worden opgeschort. Beperkingen kunnen op 2 manieren worden voorzien:
o OFWEL bevat een bepaling zelf de voorwaarden waaronder een uitzondering mogelijk is.
Gemaakt door: Vanderick Elien 2
, o OFWEL kunnen rechten in uitzonderlijke omstandigheden ;jdelijk terzijde worden geschoven,
bijvoorbeeld in een noodtoestand, zoals voorzien in ar;kel 4 BUPO en ar;kel 15 EVRM.
VOORBEELD: *jdens de coronapandemie hebben sommige staten een noodtoestand uitgeroepen
om adequaat te kunnen optreden.
!! Bepaalde rechten zijn echter zo fundamenteel dat er nooit van kan worden afgeweken: dit zijn de
absolute rechten, zoals het verbod op slavernij en foltering.
2.2. Kenmerken mensenrechten
De kenmerken van mensenrechten zijn:
o Beschermingsmaatregelen: mensenrechten worden in de eerste plaats gekenmerkt als
beschermingsmaatregelen tegen het handelen en het mogelijke misbruik van de overheid.
o Zij zijn ingevoerd om de macht van de staat te beperken en leggen grenzen op aan het
overheidsoptreden.
o In die zin vormen mensenrechten een norma;ef kader waarbinnen de overheid op
legi;eme wijze kan func;oneren. Wanneer de overheid dit kader overschrijdt, handelt zij
niet langer legi;em. Mensenrechten geven dus aan binnen welke context en onder welke
voorwaarden overheidsoptreden toelaatbaar is.
o Deze beschermingsfunc;e vertaalt zich:
o Enerzijds in onthoudingsverplich;ngen: veel mensenrechten zijn geformuleerd
als vrijheden waarbij van de overheid wordt verlangd dat zij bepaalde
handelingen nalaat, zoals het respecteren van het privéleven of het verbod op
foltering. In dat geval mag de staat bepaalde zaken niet doen.
o Anderzijds evolueert het mensenrechtenrecht in de rich;ng van posi;eve
verplich;ngen. Daarbij wordt van de overheid verwacht dat zij ac;ef
maatregelen neemt om mensenrechten daadwerkelijk te waarborgen.
VOORBEELD: dit kan betekenen dat zij investeert in bepaalde voorzieningen of
beschermingsmechanismen uitwerkt.
VOORBEELD: Ook bij het verbod op foltering beperkt de verplich*ng zich niet tot
het nalaten van foltering door de staat zelf; er moeten eveneens maatregelen
worden genomen om te voorkomen dat dergelijke prak*jken plaatsvinden.
o Ar;kel 2 van het BUPO-verdrag illustreert deze dubbele dimensie. Staten die par;j zijn bij
het verdrag verbinden zich ertoe de in het verdrag opgenomen rechten te eerbiedigen en
te verzekeren.
o Het ‘eerbiedigen’ verwijst naar de ver;cale verplich;ng van de staat om zelf geen
schendingen te begaan.
o Het ‘verzekeren’ houdt in dat de staat maatregelen moet nemen om te
garanderen dat personen onder zijn rechtsmacht de mensenrechten ook
onderling respecteren. Dit impliceert een verplich;ng om te investeren in en op
te treden ter bescherming van mensenrechten, zelfs wanneer de staat niet zelf
de directe schender is.
o PRINCIPE: mensenrechten hebben een ver;cale werking. Het zijn in de eerste plaats
staten die gebonden zijn door mensenrechteninstrumenten, terwijl individuen de dragers
van rechten zijn.
o Wanneer een mensenrecht wordt geschonden, wordt in het interna;onale
toezichtssysteem steeds de staat aangesproken.
Gemaakt door: Vanderick Elien 3
, o Een zaak wordt al;jd aanhangig gemaakt tegen een staat, ook wanneer de
schending voortvloeit uit het feit dat de overheid heeO nagelaten voldoende
maatregelen te nemen om burgers tegen elkaar te beschermen.
o Het toezichtmechanisme is dus geënt op deze ver;cale verhouding.
o In sommige meer recente mensenrechtensystemen, zoals het Afrikaanse
mensenrechtensysteem, bestaan er ook bepalingen die uitdrukkelijk verplich;ngen
creëren tussen individuen onderling, bijvoorbeeld van kinderen tegenover ouders of
omgekeerd. Dergelijke horizontale verplich;ngen zijn minder kenmerkend voor klassieke
Europese mensenrechtenverdragen zoals het EVRM of het BUPO-verdrag. Bovendien
kunnen enkel staten voor interna;onale toezichtsorganen worden gedaagd, wat de
handhaving van louter horizontale verplich;ngen bemoeilijkt.
o Menselijke natuur: de klassieke, voornamelijk westerse benadering, vertrekt van individuele
rechten die elke persoon bezit op basis van de menselijke natuur. Die menselijke natuur vormt de
filosofische grondslag van mensenrechten.
o De menselijke natuur ligt ook aan de basis van het verbod op discrimina;e:
mensenrechten worden beschouwd als inherent, universeel en onvervreemdbaar.
o PRINCIPE: vanuit juridisch perspec;ef is vereist dat staten deze rechten erkennen en
verankeren in wetgeving, waardoor precies die actoren die rechten kunnen schenden ook
het norma;eve kader en het toezichtssysteem creëren. Dit verklaart mede waarom die
systemen soms beperkingen vertonen.
o UITZONDERING: een uitzondering hierop vormen regels van ius cogens, dwingende
normen van interna;onaal recht waarvan geen afwijking is toegestaan.
o Naast individuele rechten bestaan er ook collec;eve rechten.
o Groepsrechten = rechten die individueel kunnen worden uitgeoefend omdat men deel
uitmaakt van een bepaalde groep, zoals bepaald in ar;kel 27 van het BUPO-verdrag.
o Daarnaast zijn er collec;eve rechten die toekomen aan de groep als zodanig, zoals het
recht op zeleeschikking van volkeren.
o Bovendien kunnen in bepaalde gevallen ook rechtspersonen, zoals vennootschappen of
organisa;es, zich beroepen op mensenrechten.
2.3. Geen defini3e van mensenrechten
Er bestaat dus GEEN enkel mensenrechteninstrument dat een algemene defini;e geeO van wat
mensenrechten precies zijn.
ð Mensenrechtenverdragen bevafen wel opsommingen van rechten, maar GEEN sluitende
omschrijving van het begrip “mensenrechten” zelf.
Ä Dit is GEEN toevalligheid, maar houdt verband met het evolu;eve karakter van
mensenrechten.
DOEL: het centrale doel van mensenrechten is het waarborgen van een menswaardig leven. Wat als
menswaardig wordt beschouwd, is GEEN vaststaand gegeven. Het begrip is onderworpen aan ;jd en
ruimte: wat vandaag als menswaardig wordt gezien, werd dat 100 jaar geleden niet noodzakelijk en kan
over 100 jaar opnieuw anders worden ingevuld.
ð Het concept van een menswaardig leven is dus veranderlijk en contextgebonden. Hierdoor is het
moeilijk om mensenrechten in een vaste en ;jdloze defini;e te vafen.
Mensenrechten worden geacht voort te vloeien uit de menselijke natuur. Het loutere feit mens te zijn,
volstaat om over mensenrechten te beschikken. Vanuit deze gedachte is ook het verbod op discrimina;e
te begrijpen: alle mensen zijn gelijk omdat zij dezelfde menselijke natuur delen en beschikken daarom
Gemaakt door: Vanderick Elien 4
EXAMEN & BEOORDELING:
o Geen klassiek schri-elijk examen
o De evalua4e bestaat hoofdzakelijk uit een groepsopdracht, die 2/3 van de punten vertegenwoordigt.
o De opdracht kan verschillende vormen aannemen. OFWEL wordt gewerkt rond een fic4eve zaak waarin moet
worden tussengekomen, OFWEL wordt een policy paper opgesteld vanuit het perspec4ef van een medewerker
van een mensenrechten-NGO die geconfronteerd wordt met een concreet mensenrechtenprobleem en daarover
een tekst schrij- om bewustwording te creëren. Een derde mogelijkheid is het schrijven van een advies aan een
hof in een mensenrechtengeschil, als “vriend van het hof” (amicus curiae). In dat geval wordt de zaak
geanalyseerd en wordt een onderbouwde visie ontwikkeld met de bedoeling het hof te ondersteunen en
eventueel in een bepaalde rich4ng te sturen. Het hof kan zich al dan niet laten beïnvloeden door dit advies.
o De opdracht wordt uitgevoerd in groepsverband. De groepen worden eind maart willekeurig samengesteld. In
april wordt de concrete casus meegedeeld, die fic4ef of gebaseerd op een werkelijke zaak kan zijn.
o De deadline voor het indienen van de opdracht wordt voorzien rond midden mei (geschat op 15 mei).
o Naast de inhoudelijke uitwerking van de opdracht moet ook een logboek worden bijgehouden.
o Daarin wordt gedocumenteerd wie welke taken uitvoert, wanneer en hoeveel 4jd eraan wordt besteed.
o Op basis hiervan kan een individuele differen4a4e in de punten worden aangebracht.
o Studenten die aantoonbaar meer bijdragen, kunnen hoger worden beoordeeld dan groepsleden die
minder ac4ef par4ciperen.
o Ook de algemene betrokkenheid en par4cipa4e 4jdens het semester worden in rekening gebracht.
o Het resterende 1/3 van de punten wordt toegekend op basis van een mondeling examen.
o Dit duurt ongeveer 4en tot vij-ien minuten en focust op de theore4sche leerstof.
o Tijdens het mondeling examen kunnen ook vragen worden gesteld over de groepsopdracht.
1. Introduc+e – algemeen overzicht
Naar aanleiding van WOII werd op interna;onaal niveau een systeem van bescherming van de rechten van
de mens uitgebouwd. Deze bescherming fungeert als een minimumgaran;e.
ð Minimumgaran6e = de staten mogen steeds een verdergaande bescherming voorzien, maar de
interna;onale normen leggen een ondergrens vast. Zodra een staat onder deze
minimumstandaard zakt, kan op interna;onaal niveau worden gereageerd.
Deze minimumstandaard wordt op verschillende niveaus ontwikkeld en bewaakt:
o Op mondiaal niveau speelt de Verenigde Na;es een centrale rol. Daarnaast bestaan er regionale
systemen.
o Voor België is in het bijzonder de Raad van Europa van belang, als regionale organisa;e met een
eigen mensenrechtenkader.
o Ook de Organisa;e voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) houdt zich bezig met
mensenrechten.
o Verder heeO de Europese Unie in de loop van haar ontwikkeling een eigen mensenrechtenkader
uitgewerkt, dat de instellingen van de Unie bindt wanneer zij het Unierecht toepassen.
àBinnen de Europese context zijn er dus meerdere organisa;es die zich met mensenrechten
bezighouden.
Ook op andere con;nenten zijn regionale mensenrechtensystemen ontwikkeld. In Amerika bestaat het
inter-Amerikaanse systeem, uitgewerkt binnen de Organisa;e van Amerikaanse Staten (OAS). In Afrika
heeO de Afrikaanse Unie een eigen mensenrechtensysteem tot stand gebracht. Deze systemen vertrekken
vanuit eigen historische en maatschappelijke contexten en geven op basis van verschillende waarden en
uitgangspunten invulling aan de mensenrechten.
ð Bijzonder aan het Afrikaanse mensenrechtensysteem is dat naast het con;nentale niveau ook
subregionale organisa;es steeds vaker mensenrechtenbevoegdheden uitoefenen. Hierdoor
ontstaan meerdere beschermingsniveaus: een con;nentaal kader binnen de Afrikaanse Unie, en
Gemaakt door: Vanderick Elien 1
, daarnaast subregionale systemen met eigen bevoegdheden en toezichtmechanismen. Deze
subregionale organen baseren zich op het regionale mensenrechtenkader, maar kunnen het op
eigen wijze interpreteren. Dit kan ertoe leiden dat dezelfde instrumenten verschillend worden
uitgelegd, wat spanningen tussen de verschillende niveaus van bescherming kan veroorzaken.
2. Inleiding
2.1. Defini)e mensenrechten
Mensenrechten = fundamentele rechten die een bindend karakter hebben waarover individuen
beschikken op basis van onze menselijke natuur. Zij komen toe aan elke persoon louter omdat hij of zij
mens is en hebben als doel bescherming te bieden tegen de overheid, zodat een menswaardig leven kan
worden geleid.
Mensenrechten regelen in de eerste plaats de verhouding tussen de overheid en de burgers. Deze
verhouding is in hoofdzaak ver;caal: de overheid heeO verplich;ngen ten aanzien van de burgers, terwijl
de burgers rechten kunnen laten gelden tegenover de overheid. De overheid moet mensenrechten
respecteren en ervoor zorgen dat zij ook daadwerkelijk worden nageleefd.
ð Wanneer zij deze verplich;ngen NIET nakomt, kunnen burgers zich op mensenrechten beroepen
om naleving af te dwingen, onder meer via het EVRM, dat standaarden vastlegt waaraan de
overheid moet voldoen.
Hoewel het uitgangspunt de ver;cale werking is, kan er ook een horizontale verhouding bestaan. In
bepaalde gevallen staan individuen tegenover elkaar en moeten zij elkaars mensenrechten respecteren.
ð De overheid heeO niet alleen de plicht om zich te onthouden van schendingen, maar ook om
ervoor te zorgen dat mensenrechten tussen individuen onderling worden gerespecteerd.
Ä Dit houdt in dat de overheid maatregelen moet nemen om te voorkomen dat personen
elkaars rechten schenden.
ð Indien zij nalaat een juridisch kader te voorzien dat mensenrechtenschendingen
op horizontaal niveau tegengaat, kan zij ook daarvoor aansprakelijk worden
gesteld.
!! De ver;cale werking blijO het uitgangspunt, al krijgt de horizontale werking steeds meer betekenis.
Mensenrechten zijn beschermingsmaatregelen tegen misbruik en willekeur van de overheid. De overheid
beschikt over macht en heeO de neiging deze te gebruiken, met een risico op misbruik. Mensenrechten
vormen daarom een kader waarbinnen de overheid op legi;eme wijze kan func;oneren en markeren de
grenzen van haar handelen.
Het gaat bij mensenrechten niet om eender welke rechten, maar om een specifieke categorie van
fundamentele regels die als bijzonder belangrijk worden beschouwd. Zij hebben een hogere plaats in de
hiërarchie van rechtsnormen en staan boven andere regels. Precies omdat zij fundamenteel zijn, worden
zij binnen het interna;onaal recht op een bijzondere manier benaderd en toegepast. De benaming zelf is
daarbij minder belangrijk: waar men vandaag spreekt van mensenrechten, sprak men vroeger over
natuurrechten, en op na;onaal niveau worden zij vaak grondrechten genoemd.
DOEL mensenrechten: de ul;eme doelstelling van mensenrechten is het waarborgen van een
menswaardig leven. Zij bieden een kader waarbinnen individuen hun leven in waardigheid kunnen leiden,
door hen te beschermen tegen overheidsoptreden dat dit zou bemoeilijken.
Hoewel mensenrechten fundamenteel zijn, kunnen zij onder bepaalde omstandigheden worden beperkt
of ;jdelijk worden opgeschort. Beperkingen kunnen op 2 manieren worden voorzien:
o OFWEL bevat een bepaling zelf de voorwaarden waaronder een uitzondering mogelijk is.
Gemaakt door: Vanderick Elien 2
, o OFWEL kunnen rechten in uitzonderlijke omstandigheden ;jdelijk terzijde worden geschoven,
bijvoorbeeld in een noodtoestand, zoals voorzien in ar;kel 4 BUPO en ar;kel 15 EVRM.
VOORBEELD: *jdens de coronapandemie hebben sommige staten een noodtoestand uitgeroepen
om adequaat te kunnen optreden.
!! Bepaalde rechten zijn echter zo fundamenteel dat er nooit van kan worden afgeweken: dit zijn de
absolute rechten, zoals het verbod op slavernij en foltering.
2.2. Kenmerken mensenrechten
De kenmerken van mensenrechten zijn:
o Beschermingsmaatregelen: mensenrechten worden in de eerste plaats gekenmerkt als
beschermingsmaatregelen tegen het handelen en het mogelijke misbruik van de overheid.
o Zij zijn ingevoerd om de macht van de staat te beperken en leggen grenzen op aan het
overheidsoptreden.
o In die zin vormen mensenrechten een norma;ef kader waarbinnen de overheid op
legi;eme wijze kan func;oneren. Wanneer de overheid dit kader overschrijdt, handelt zij
niet langer legi;em. Mensenrechten geven dus aan binnen welke context en onder welke
voorwaarden overheidsoptreden toelaatbaar is.
o Deze beschermingsfunc;e vertaalt zich:
o Enerzijds in onthoudingsverplich;ngen: veel mensenrechten zijn geformuleerd
als vrijheden waarbij van de overheid wordt verlangd dat zij bepaalde
handelingen nalaat, zoals het respecteren van het privéleven of het verbod op
foltering. In dat geval mag de staat bepaalde zaken niet doen.
o Anderzijds evolueert het mensenrechtenrecht in de rich;ng van posi;eve
verplich;ngen. Daarbij wordt van de overheid verwacht dat zij ac;ef
maatregelen neemt om mensenrechten daadwerkelijk te waarborgen.
VOORBEELD: dit kan betekenen dat zij investeert in bepaalde voorzieningen of
beschermingsmechanismen uitwerkt.
VOORBEELD: Ook bij het verbod op foltering beperkt de verplich*ng zich niet tot
het nalaten van foltering door de staat zelf; er moeten eveneens maatregelen
worden genomen om te voorkomen dat dergelijke prak*jken plaatsvinden.
o Ar;kel 2 van het BUPO-verdrag illustreert deze dubbele dimensie. Staten die par;j zijn bij
het verdrag verbinden zich ertoe de in het verdrag opgenomen rechten te eerbiedigen en
te verzekeren.
o Het ‘eerbiedigen’ verwijst naar de ver;cale verplich;ng van de staat om zelf geen
schendingen te begaan.
o Het ‘verzekeren’ houdt in dat de staat maatregelen moet nemen om te
garanderen dat personen onder zijn rechtsmacht de mensenrechten ook
onderling respecteren. Dit impliceert een verplich;ng om te investeren in en op
te treden ter bescherming van mensenrechten, zelfs wanneer de staat niet zelf
de directe schender is.
o PRINCIPE: mensenrechten hebben een ver;cale werking. Het zijn in de eerste plaats
staten die gebonden zijn door mensenrechteninstrumenten, terwijl individuen de dragers
van rechten zijn.
o Wanneer een mensenrecht wordt geschonden, wordt in het interna;onale
toezichtssysteem steeds de staat aangesproken.
Gemaakt door: Vanderick Elien 3
, o Een zaak wordt al;jd aanhangig gemaakt tegen een staat, ook wanneer de
schending voortvloeit uit het feit dat de overheid heeO nagelaten voldoende
maatregelen te nemen om burgers tegen elkaar te beschermen.
o Het toezichtmechanisme is dus geënt op deze ver;cale verhouding.
o In sommige meer recente mensenrechtensystemen, zoals het Afrikaanse
mensenrechtensysteem, bestaan er ook bepalingen die uitdrukkelijk verplich;ngen
creëren tussen individuen onderling, bijvoorbeeld van kinderen tegenover ouders of
omgekeerd. Dergelijke horizontale verplich;ngen zijn minder kenmerkend voor klassieke
Europese mensenrechtenverdragen zoals het EVRM of het BUPO-verdrag. Bovendien
kunnen enkel staten voor interna;onale toezichtsorganen worden gedaagd, wat de
handhaving van louter horizontale verplich;ngen bemoeilijkt.
o Menselijke natuur: de klassieke, voornamelijk westerse benadering, vertrekt van individuele
rechten die elke persoon bezit op basis van de menselijke natuur. Die menselijke natuur vormt de
filosofische grondslag van mensenrechten.
o De menselijke natuur ligt ook aan de basis van het verbod op discrimina;e:
mensenrechten worden beschouwd als inherent, universeel en onvervreemdbaar.
o PRINCIPE: vanuit juridisch perspec;ef is vereist dat staten deze rechten erkennen en
verankeren in wetgeving, waardoor precies die actoren die rechten kunnen schenden ook
het norma;eve kader en het toezichtssysteem creëren. Dit verklaart mede waarom die
systemen soms beperkingen vertonen.
o UITZONDERING: een uitzondering hierop vormen regels van ius cogens, dwingende
normen van interna;onaal recht waarvan geen afwijking is toegestaan.
o Naast individuele rechten bestaan er ook collec;eve rechten.
o Groepsrechten = rechten die individueel kunnen worden uitgeoefend omdat men deel
uitmaakt van een bepaalde groep, zoals bepaald in ar;kel 27 van het BUPO-verdrag.
o Daarnaast zijn er collec;eve rechten die toekomen aan de groep als zodanig, zoals het
recht op zeleeschikking van volkeren.
o Bovendien kunnen in bepaalde gevallen ook rechtspersonen, zoals vennootschappen of
organisa;es, zich beroepen op mensenrechten.
2.3. Geen defini3e van mensenrechten
Er bestaat dus GEEN enkel mensenrechteninstrument dat een algemene defini;e geeO van wat
mensenrechten precies zijn.
ð Mensenrechtenverdragen bevafen wel opsommingen van rechten, maar GEEN sluitende
omschrijving van het begrip “mensenrechten” zelf.
Ä Dit is GEEN toevalligheid, maar houdt verband met het evolu;eve karakter van
mensenrechten.
DOEL: het centrale doel van mensenrechten is het waarborgen van een menswaardig leven. Wat als
menswaardig wordt beschouwd, is GEEN vaststaand gegeven. Het begrip is onderworpen aan ;jd en
ruimte: wat vandaag als menswaardig wordt gezien, werd dat 100 jaar geleden niet noodzakelijk en kan
over 100 jaar opnieuw anders worden ingevuld.
ð Het concept van een menswaardig leven is dus veranderlijk en contextgebonden. Hierdoor is het
moeilijk om mensenrechten in een vaste en ;jdloze defini;e te vafen.
Mensenrechten worden geacht voort te vloeien uit de menselijke natuur. Het loutere feit mens te zijn,
volstaat om over mensenrechten te beschikken. Vanuit deze gedachte is ook het verbod op discrimina;e
te begrijpen: alle mensen zijn gelijk omdat zij dezelfde menselijke natuur delen en beschikken daarom
Gemaakt door: Vanderick Elien 4
