Lifestyle
Inhoud
Spierwerking ,jdens inspanning ............................................................................................................. 4
1. Energiebronnen ........................................................................................................................... 4
1.1 Overzicht energiebronnen ......................................................................................................... 4
1.2 Voorraad reservestoffen en energievoorraad .................................................................... 7
1.3 Eigenschappen van de brandstoAronnen ......................................................................... 7
2. Energieuitwisseling ...................................................................................................................... 8
2.1 De 3 basisenergiesystemen ....................................................................................................... 8
2.2 Volgorde van de 3 energiesystemen .................................................................................. 9
Anaerobe aAraak van glucose .................................................................................................. 10
Aerobe aAraak van Glucose ...................................................................................................... 12
Ademhalingsketen/Elektronentransportketen .......................................................................... 13
Aerobe aAraak van vetzuur ...................................................................................................... 14
2.3 Interac,e van de 3 energiesystemen ....................................................................................... 14
3. Spiervezeltypen ......................................................................................................................... 16
3.1 Indeling van spiervezeltypen ........................................................................................... 16
3.2 Voorkomen van spiervezeltypen...................................................................................... 19
3.2.1 Gene,ca ...................................................................................................................... 19
3.2.2 Training ........................................................................................................................ 19
Energieverbruik en energiebalans ......................................................................................................... 23
1. De energiebalans ....................................................................................................................... 23
1.1 Energie-inname................................................................................................................ 23
1.2 Energieverbruik ............................................................................................................... 24
1.2.1 Basaal metabolisme/rustmetabolisme........................................................................ 24
1.2.2 Thermogeen effect van voeding .................................................................................. 25
1.2.3 Metabolisme door spierwerking ................................................................................. 25
1.2.4 Faculta,eve thermogenese ......................................................................................... 26
2. Meten van energieverbruik ....................................................................................................... 27
2.1 Directe calorimetrie ......................................................................................................... 27
2.2 Indirecte calorimetrie ...................................................................................................... 28
2.3 Doubly labeled water....................................................................................................... 29
2.4 HarVrequen,e ................................................................................................................. 30
2.5 Beweging ......................................................................................................................... 30
1
, 2.6 Besluit .............................................................................................................................. 31
Lichaamssamenstelling.......................................................................................................................... 33
1. Modellen voor lichaamssamenstelling ...................................................................................... 33
2. Een eerste indica,e ................................................................................................................... 34
2.1 Body Mass Index (BMI) of Quetelet Index (QI) ................................................................ 34
2.2 Middelomtrek .................................................................................................................. 36
3. Bepalen van de lichaamssamenstelling ..................................................................................... 36
3.1 Laboratoriumtechnieken ................................................................................................. 38
3.2 Veldtechnieken ................................................................................................................ 41
4. Besluit ........................................................................................................................................ 43
Beweging en sedentair gedrag .............................................................................................................. 45
1. Beweging en sedentair gedrag bij Belgen.................................................................................. 45
2. Aanbevelingen ........................................................................................................................... 45
2.1 Lichaamsbeweging........................................................................................................... 46
2.1.1 Intensiteit van beweging ............................................................................................. 46
2.1.2 Aanbeveling lichaamsbeweging (‘OF’)......................................................................... 47
2.1.3 Aanbevelingen per lee`ijdsgroep ............................................................................... 47
2.2 Sedentair gedrag .............................................................................................................. 48
2.2.1 Gezondheidsrisico’s ..................................................................................................... 48
2.2.2 Aanbevelingen sedentair gedrag ................................................................................. 49
3. 10.000 stappen Vlaanderen ...................................................................................................... 49
4. Gezondheidsvoordelen van lichaamsbeweging......................................................................... 51
4.1 Obesitas ........................................................................................................................... 52
4.2 Diabetes type 2 ................................................................................................................ 53
4.3 Cardiovasculaire aandoeningen ....................................................................................... 55
4.4 Musculoskeletale gezondheid.......................................................................................... 56
4.5 Kanker .............................................................................................................................. 57
4.6 Psychologisch welzijn ....................................................................................................... 58
4.7 Cogni,eve func,es .......................................................................................................... 58
Toekoms,ge overheidsini,a,even ........................................................................................................ 60
1. Gezondheidstaks ....................................................................................................................... 60
2. Obesogene omgeving ................................................................................................................ 63
3. Nudging ..................................................................................................................................... 65
4. Nutri-score................................................................................................................................. 68
eHealth en mHealth .............................................................................................................................. 72
2
,1. Defini,e ..................................................................................................................................... 72
2. Voordelen .................................................................................................................................. 73
3. mHealth in België: van uitdagingen naar kansen ...................................................................... 73
4. Huidige stand van zaken in België ............................................................................................. 74
4.1 De personal health viewer ............................................................................................... 74
4.2 Het elektronisch geneesmiddelenvoorschri` .................................................................. 75
4.3 E-ahestering .................................................................................................................... 75
4.4 Het Elektronisch Medisch Dossier ................................................................................... 75
4.5 Vitalink ............................................................................................................................. 76
4.6 Het Collabora,ef ZorgplaVorm (CoZo) ............................................................................ 76
4.7 Mijn Gezondheid ............................................................................................................. 76
4.8 De Valida,epiramide ....................................................................................................... 77
3
, Spierwerking +jdens inspanning
1. Energiebronnen
1.1 Overzicht energiebronnen
De hoeveelheid ATP die voor een bep spierkracht nodig is,
hangt af van de aard van de contrac,e (duur & intensiteit). Dit
bepaalt of we vetreserves aanspreken of glycogeen-reserves.
De spier voorziet in zijn energiehoe`e door oxida,e
(verbranding in de cel) van voornamelijk koolhydraten en
vehen. Eiwihen, of eigenlijk de aminozuren die de eiwihen
vormen, kunnen ook w ingezet. De duur en intensiteit van de
fysieke inspanning zijn bepalend voor de type reservevoorraad die aangesproken wordt. Aminozuren
kunnen via de gluconeogenese omgezet w tot glucose of tot een intermediair van het oxida,ef
metabolisme (zoals pyruvaat of acetylCoA). De directe aAraak van aminozuren draagt bij een gezond
persoon normaal gezien niet meer dan 5% bij tot de ATP produc,e van de spier
Spier hee` glycogeen maar kunnen ook glucose uit het bloed halen. Dit kan door voeding of glucose
vrijgezet uit leverglycogeen.
Energiebronnen (zie tabel p16)
Koolhydraten - Glucose komt in de spiercel normaal enkel voor onder de
vorm van zijn polymeer glycogeen => glucose kan uit
glycogeen w vrijgezet
- Glycogeenvoorraad aanzienlijk kleiner dan vetvoorraad
(90min intensief sporten)
- Bloedglucose gezond persoon: 5-6 mmol/l
- Lever zet glucose vrij in het bloed
o Helpt bloedglucoseconcentra,e op peil te houden
(p15)
o Vnl voor ondersteunen werking centraal
zenuwstelsel (kan niet leven van vetzuren)
o Gluconeogenese: lever kan ook glucose secreteren
via nieuwvorming (niet aooms,g van glycogeen)
o Glucose kan id lever gesynthe,seerd w vanuit
melkzuur, glycerol en verschillende aminozuren
Vehen - Grootste energievoorraad in het lichaam
- Vrije vetzuren (free fahy acids – FFA) à brandstoAron
voor spieren ,jdens inspanning
o Opgeslagen als triglyceriden in vetcellen en
tussen/in spiervezels
o Gem vetpercentage westen: 16-17% voor mannen
(95k kcal) en 24-25% voor vrouwen (120k kcal)
o Beschikbaar stellen van vetzuren is een traag
proces à concentra,e FFA daalt het 1e kwar,er
aangezien ac,eve spiervezels sneller vetzuren
4
Inhoud
Spierwerking ,jdens inspanning ............................................................................................................. 4
1. Energiebronnen ........................................................................................................................... 4
1.1 Overzicht energiebronnen ......................................................................................................... 4
1.2 Voorraad reservestoffen en energievoorraad .................................................................... 7
1.3 Eigenschappen van de brandstoAronnen ......................................................................... 7
2. Energieuitwisseling ...................................................................................................................... 8
2.1 De 3 basisenergiesystemen ....................................................................................................... 8
2.2 Volgorde van de 3 energiesystemen .................................................................................. 9
Anaerobe aAraak van glucose .................................................................................................. 10
Aerobe aAraak van Glucose ...................................................................................................... 12
Ademhalingsketen/Elektronentransportketen .......................................................................... 13
Aerobe aAraak van vetzuur ...................................................................................................... 14
2.3 Interac,e van de 3 energiesystemen ....................................................................................... 14
3. Spiervezeltypen ......................................................................................................................... 16
3.1 Indeling van spiervezeltypen ........................................................................................... 16
3.2 Voorkomen van spiervezeltypen...................................................................................... 19
3.2.1 Gene,ca ...................................................................................................................... 19
3.2.2 Training ........................................................................................................................ 19
Energieverbruik en energiebalans ......................................................................................................... 23
1. De energiebalans ....................................................................................................................... 23
1.1 Energie-inname................................................................................................................ 23
1.2 Energieverbruik ............................................................................................................... 24
1.2.1 Basaal metabolisme/rustmetabolisme........................................................................ 24
1.2.2 Thermogeen effect van voeding .................................................................................. 25
1.2.3 Metabolisme door spierwerking ................................................................................. 25
1.2.4 Faculta,eve thermogenese ......................................................................................... 26
2. Meten van energieverbruik ....................................................................................................... 27
2.1 Directe calorimetrie ......................................................................................................... 27
2.2 Indirecte calorimetrie ...................................................................................................... 28
2.3 Doubly labeled water....................................................................................................... 29
2.4 HarVrequen,e ................................................................................................................. 30
2.5 Beweging ......................................................................................................................... 30
1
, 2.6 Besluit .............................................................................................................................. 31
Lichaamssamenstelling.......................................................................................................................... 33
1. Modellen voor lichaamssamenstelling ...................................................................................... 33
2. Een eerste indica,e ................................................................................................................... 34
2.1 Body Mass Index (BMI) of Quetelet Index (QI) ................................................................ 34
2.2 Middelomtrek .................................................................................................................. 36
3. Bepalen van de lichaamssamenstelling ..................................................................................... 36
3.1 Laboratoriumtechnieken ................................................................................................. 38
3.2 Veldtechnieken ................................................................................................................ 41
4. Besluit ........................................................................................................................................ 43
Beweging en sedentair gedrag .............................................................................................................. 45
1. Beweging en sedentair gedrag bij Belgen.................................................................................. 45
2. Aanbevelingen ........................................................................................................................... 45
2.1 Lichaamsbeweging........................................................................................................... 46
2.1.1 Intensiteit van beweging ............................................................................................. 46
2.1.2 Aanbeveling lichaamsbeweging (‘OF’)......................................................................... 47
2.1.3 Aanbevelingen per lee`ijdsgroep ............................................................................... 47
2.2 Sedentair gedrag .............................................................................................................. 48
2.2.1 Gezondheidsrisico’s ..................................................................................................... 48
2.2.2 Aanbevelingen sedentair gedrag ................................................................................. 49
3. 10.000 stappen Vlaanderen ...................................................................................................... 49
4. Gezondheidsvoordelen van lichaamsbeweging......................................................................... 51
4.1 Obesitas ........................................................................................................................... 52
4.2 Diabetes type 2 ................................................................................................................ 53
4.3 Cardiovasculaire aandoeningen ....................................................................................... 55
4.4 Musculoskeletale gezondheid.......................................................................................... 56
4.5 Kanker .............................................................................................................................. 57
4.6 Psychologisch welzijn ....................................................................................................... 58
4.7 Cogni,eve func,es .......................................................................................................... 58
Toekoms,ge overheidsini,a,even ........................................................................................................ 60
1. Gezondheidstaks ....................................................................................................................... 60
2. Obesogene omgeving ................................................................................................................ 63
3. Nudging ..................................................................................................................................... 65
4. Nutri-score................................................................................................................................. 68
eHealth en mHealth .............................................................................................................................. 72
2
,1. Defini,e ..................................................................................................................................... 72
2. Voordelen .................................................................................................................................. 73
3. mHealth in België: van uitdagingen naar kansen ...................................................................... 73
4. Huidige stand van zaken in België ............................................................................................. 74
4.1 De personal health viewer ............................................................................................... 74
4.2 Het elektronisch geneesmiddelenvoorschri` .................................................................. 75
4.3 E-ahestering .................................................................................................................... 75
4.4 Het Elektronisch Medisch Dossier ................................................................................... 75
4.5 Vitalink ............................................................................................................................. 76
4.6 Het Collabora,ef ZorgplaVorm (CoZo) ............................................................................ 76
4.7 Mijn Gezondheid ............................................................................................................. 76
4.8 De Valida,epiramide ....................................................................................................... 77
3
, Spierwerking +jdens inspanning
1. Energiebronnen
1.1 Overzicht energiebronnen
De hoeveelheid ATP die voor een bep spierkracht nodig is,
hangt af van de aard van de contrac,e (duur & intensiteit). Dit
bepaalt of we vetreserves aanspreken of glycogeen-reserves.
De spier voorziet in zijn energiehoe`e door oxida,e
(verbranding in de cel) van voornamelijk koolhydraten en
vehen. Eiwihen, of eigenlijk de aminozuren die de eiwihen
vormen, kunnen ook w ingezet. De duur en intensiteit van de
fysieke inspanning zijn bepalend voor de type reservevoorraad die aangesproken wordt. Aminozuren
kunnen via de gluconeogenese omgezet w tot glucose of tot een intermediair van het oxida,ef
metabolisme (zoals pyruvaat of acetylCoA). De directe aAraak van aminozuren draagt bij een gezond
persoon normaal gezien niet meer dan 5% bij tot de ATP produc,e van de spier
Spier hee` glycogeen maar kunnen ook glucose uit het bloed halen. Dit kan door voeding of glucose
vrijgezet uit leverglycogeen.
Energiebronnen (zie tabel p16)
Koolhydraten - Glucose komt in de spiercel normaal enkel voor onder de
vorm van zijn polymeer glycogeen => glucose kan uit
glycogeen w vrijgezet
- Glycogeenvoorraad aanzienlijk kleiner dan vetvoorraad
(90min intensief sporten)
- Bloedglucose gezond persoon: 5-6 mmol/l
- Lever zet glucose vrij in het bloed
o Helpt bloedglucoseconcentra,e op peil te houden
(p15)
o Vnl voor ondersteunen werking centraal
zenuwstelsel (kan niet leven van vetzuren)
o Gluconeogenese: lever kan ook glucose secreteren
via nieuwvorming (niet aooms,g van glycogeen)
o Glucose kan id lever gesynthe,seerd w vanuit
melkzuur, glycerol en verschillende aminozuren
Vehen - Grootste energievoorraad in het lichaam
- Vrije vetzuren (free fahy acids – FFA) à brandstoAron
voor spieren ,jdens inspanning
o Opgeslagen als triglyceriden in vetcellen en
tussen/in spiervezels
o Gem vetpercentage westen: 16-17% voor mannen
(95k kcal) en 24-25% voor vrouwen (120k kcal)
o Beschikbaar stellen van vetzuren is een traag
proces à concentra,e FFA daalt het 1e kwar,er
aangezien ac,eve spiervezels sneller vetzuren
4
