Samenvatting Ontwikkeling & Voortplanting Fysiologie | KU Leuven | 2025/26

ONTWIKKELING & VOORTPLANTING:
FYSIOLOGIE
NOOR VAN MEERBERGEN


DE NIET ZWANGERE VROUW

GONADOTROPINEN

 Hormonen die gonaden stimuleren & vrouw vruchtbaar maken
 LH & FSH zijn gonadotropinen
 Worden vrijgezet in de adenohypofyse oiv het GnRH (gonadotroop releasing hormoon)


GONADOTROOP RELEASE HORMOON
 GnRH wordt vrijgezet in de hypothalamus
 Via de poortader naar de adeno (=paracrien signaal) hypofyse
die 2 soorten cellen bevat:
1. Gonadotrope cellen: LH & FSH
2. Lactotrope cellen: borstvoeding


FSH & LH
FSH = follikelstimulerend hormoon

- Stimuleert groei primaire follikels
- Ontwikkeling finale follikels

LH = luteïniserend hormoon

- Ontwikkeling finale follikels
- Ovulatie: vrijzetting eicel
 Onder invloed van deze hormonen worden oestrogeen & progesteron vrijgezet.


SCHEMA




HEEL BELANGRIJK SCHEMA! (van buiten kennen
voor het examen)

,REGULATIE GNRH SECRETIE

KNDY-NEURONEN
 = pulsatief
 KNDy-neuronen = kisspeptine dynorphine neurokinine B
hormoon
 Hebben samen synapsen met de GnRH-neuronen
- Kisspeptine: stimuleert vrijzetting GnRH (vrijzetting GnRH
gebeurt pulsatiel)
- Dynorphine: endogeen opioid peptide, bindt aan opioid
receptor op KDNy neuron
 negatief effect op frequentie Kiss secretie (inhibeert GnRH)
- Neurokenine B (NKB): chykinin peptide, bindt aan NK3 receptor op KDNy neuron (=
autoregulatie)
 positief effect op frequentie Kiss secretie

GnRH gesecreteerd uit GnRH neuronen is pulsatiel  LH & FSH-secretie ook pulsatiel: de frequentie
waarmee GnRH wordt vrijgezet bevat de code voor vrijzetting LH of FSH.

- LH: hoge frequentie GnRH (1puls/uur)
- FSH: lage frequentie GnRH (1 puls/ 4 uur)

OVARIA
GnRH secretie fel onder invloed van ovariële
hormonen. (E = oestrogeen & P = progesteron)

De basale oestrogeenwaarde zal KNDy neuronen
altijd deels onderdrukken.

Oestrogeen inhibeert FSH-secretie uit
gonadotrope cellen & heeft een positieve
stimulatie op GnRH-secretie als er wordt voldaan
aan 2 voorwaarden:

1. E concentratie voldoende hoog
2. Conc hoog gedurende lange tijd
(<50uur)  rond periode vd ovulatie

Progesteron: stimuleert secretie van Dyn, waardoor de Kiss & dus GnRH geremd wordt.

EXTERNE FACTOREN
 Stress: zorgt vr rechtstreekse inhibitie GnRH neuronen + neg feedback op KNDy neuronen
(minder secretie kiss)
Verschillende soorten stress: negatieve energiebalans (bv topsporters), anorexia, psychische
stress (ovulatie kan uitblijven)…
 Borstvoeding: inhibeert kiss & GnRH neuron
 Verstoorde BMI = grootste oorzaak van onvruchtbaarheid

,FOLLIKELS


FOLLICULOGENESE
Follikel is een eicel omgeven door verschillende lagen.

Folliculogenese = rijping van de follikels doorheen verschillende stadia. In de ovaria vind je verschillende
follikels in verschillende stadia terug. Je kan het opsplitsen in 2 grote fasen: gonadotropine-
onafhankelijke preantrale follikelgroei gonadotropine-afhankelijke antrale follikelgroei.

Follikelvorming gebeurt reeds embryonaal, zo’n 5 weken na de bevruchting. Kenmerken vd in utero
ontwikkeling zijn:

- Vorming van gonadale ribbels
- Vorming primordiale stamcellen (in gonadale ribbels)
- Universele ontwikkeling tot gonaden

GONADOTROPINE – ONAFHANKELIJKE PREANTRALE FOLLIKELGROEI
Primordiale stamcel groeit uit tot primordiale follikel: eicel
omringd door 1 laag pre-granulosa cellen.

 Wanneer: embryonaal (20 weken na bevruchting) 
onveranderd gedurende 30-40 jaar
 Functie pre-granulosa cellen:
- Ondersteuning eicelgroei
- Vorming basale lamina

Primaire pre-antrale follikel:

 Samenstelling:
- Eicel
- Zona pellucida: gevormd door glycoproteïnen die de eicel
secreteert. Beschermt het genetisch materiaal en slechts
heel selectief doorlaatbaar voor bepaalde proteïnen.
- Granulosa cellen (1L)

Secundaire pre-antrale follikel:

 Samenstelling:
- Eicel  zona pellucida vormt
- Granulosa cellen (MEERlagig)
- Thecacellen (MEERlagig)
- Vascularisatie tot lamina basalis

Lamina basalis (functies)

- Structurele ondersteuning van de follikel
- Selectieve barrière tussen granulosa en theca cellen: zorgt dat de verschillende soorten cellen bij
migratie niet door elkaar kunnen migreren.
- Bevordering van gezonde follikelgroei
- Rol in selectie van dominante follikel

, Pre-antrale follikel groeit verder uit:

 Samenstelling:
- Eicel  zona pellucida
- Granulosa cellen  secretie follikelvocht tvv het antrum
- Thecacellen  TWEElagig
- Vascularisatie tot lamina basalis
- Expressie FSH-receptoren
o + FSH  folliculogenese
o – FSH  atresie

GONADOTROPINE – AFHANKELIJKE ANTRALE FOLLIKELGROEI
Voor de puberteit: NPY-neuron inhibeert GnRH- neuronen  geen vrijzetting van GnRH

Puberteit: vetweefsel secreteert leptine  inhibeert NPY-neuron  geen inhibitie GnRH-neuron  GnRH-
secretie  LH & FSH-secretie bij binding GnRH op receptor in gonadotrope cellen.

‘spontane golven van eicelgroei’: niet alle follikels bevinden zich in hetzelfde stadium, door deze
spontane golven die vanaf de puberteit ontstaan binnen cohorten van follikels. Ze hebben geen invloed op
ovariële cycli.

Antraal follikel: ovariële cylus, + FSH: recrutering

 Antrum = holte met follikelvocht
- Voedings- en afvalstoffen
- Facilitatie loskomen eicel bij ovulatie

Pre-ovulatoire/Graafse follikel:

2 soorten granulosa cellen:

1. Cumulus granulosa cellen
- Geen LH-receptor
- Geen synthese steroidhormonen
2. Antrale granulosa cellen
- LH-receptor
- Synthese steroidhormonen (oestrogeen & progesteron) (omdat ze
gevoelig zijn voor LH)

 Net voor de ovulatie, onder invloed van LH-piek wordt meiose 1
afgewerkt en wordt het eerste poollichaampje zichtbaar

ATRESIE
= het stukgaan van de follikels & eicel tijdens de ontwikkeling. Oorzaak is de FSH-concentratie die
constant blijft of zal dalen. Meeste follikels zijn voorgeprogrammeerd om af te sterven.

 Granulosa cellen  apoptose
 Thecacellen  fibroblastcellen
 Antrum zal collapsen