Samenvatting - Strafrecht (B001424B)

Strafrecht
Hoofdstuk 1: Juridische situering
1. Een begripsomschrijving

Juristen zien strafrecht al een geheel van rechtsregels over misdrijf, dader en straf.
Specifiek kan strafrecht gedefinieerd worden als het geheel van rechtsregels dat bepaalt:
 onder welke voorwaarden gedragingen misdrijven zijn en welke gedragingen
misdrijven zijn;
 wie dader van een misdrijf is en strafrechtelijke verantwoordelijkheid draagt;
 welke straffen bestaan en welke straffen op de misdrijven worden gesteld;
 onder welke voorwaarden straffen aan daders kunnen worden opgelegd en
uitgevoerd;
 hoe de bevoegde instanties oordelen over misdrijf, dader en straf.


Bevoegde instanties die moeten oordelen:
 Politierechtbank, correctionele rechtbank, Hof van Assisen (behoort ook tot strafrecht,
maar meer tot strafprocesrecht)


Misdrijf
 Afwijking van de norm die een reactie in de vorm van een straf verantwoordt. Wat
een misdrijf is, verschilt in tijd en ruimte. Wat is een misdrijf (algemeen) en welke
gedragingen zijn een misdrijf (bijzonder)?
 Strafrecht is op 2 manieren bezig met misdrijven:
 Onder welke voorwaarden kunnen gedragingen, misdrijven zijn?
 Welke gedragingen zijn er misdrijven?
Dader
 Wie wordt als pleger(s) van een misdrijf aanzien en wie draagt voor dat misdrijf
strafrechtelijke verantwoordelijkheid?
 Minderjarigen kunnen niet gestraft worden want ze zijn schuldonbekwaam


Straf
 Wettelijk bepaalde vorm van leed door de rechter opgelegd als sanctie voor een
misdrijf. Wat is een straf (algemeen) en met welke straf wordt een bepaald misdrijf
bestraft (bijzonder)?
 Strafrecht behandelt:
 Welke straffen bestaan er
 Onder welke voorwaarden kunnen straffen aan daders worden opgelegd?
1

,  Als de dader die gedragingen stelt en de norm overschrijdt, heeft maatschappij het
recht leed op te dragen: rechter legt het op ( vroeger burgers zelf)


Beveiligingsmaatregelen
 Beveiligingsmaatregelen zijn geen straffen (maar vallen wel binnen het strafrecht) en
beogen geen leed maar wel een ‘veiligstelling’ (die nadelige gevolgen kan hebben)
naar aanleiding van het plegen van een misdrijf
 bv. bij drugs in verkeer ben je medisch ongeschikt om nog met de auto te rijden: dus
voor onbepaalde duur niet meer met auto rijden: bedoeling is om maatschappij
veiliger te maken


Procedureregels
 Formele regels over hoe de bevoegde instanties over misdrijf, straf en dader
oordelen


2. Strafrecht als publiek recht

Strafrecht = publiek recht
 Geen privaat recht: het plegen van een misdrijf brengt een verticale rechtsverhouding
tot stand tussen dader en de staat. Het recht om strafbaar te stellen en om te straffen
is voorbehouden aan de staat.
 De (private) belangen van en geschillen tussen burgers zijn hier vreemd aan.
 Afhankelijk van de omstandigheden (en nagestreefde belangen) kan een geschil een
privaat dan wel publiek (strafbaar) karakter krijgen:
 Familieverlating (art. 676 N.Sw.) vs. invorderen achterstallen
 Privaatrechtelijk: als iemand zijn alimentatie of onderhoudsgeld niet
betaalt, kan de andere partij dit geld via burgerlijke weg invorderen
(gerechtelijk bevel, beslag, …).
 Strafrechtelijk: als het niet-betalen zó ernstig is dat het wordt gezien
als “familieverlating” (bewust nalaten de familieleden te onderhouden
die recht hebben op levensonderhoud), kan dit een strafbaar feit
opleveren volgens art. 676 N.Sw.
 Misbruik van vertrouwen – bedrog (art. 475 N.Sw.) vs. niet terugbetalen lening
 Privaatrechtelijk: als iemand een lening niet terugbetaalt, gaat het in
principe om een burgerlijk geschil. De schuldeiser kan dan naar de
rechtbank stappen om de schuld terug te vorderen.
 Strafrechtelijk: als iemand vanaf het begin met bedrieglijk opzet het
geld leent (bijvoorbeeld met valse beloften, of het geld verduistert dat
hij enkel mocht beheren), dan kan dit gekwalificeerd worden als
misbruik van vertrouwen of bedrog (art. 475 N.Sw.). In dat geval treedt
het strafrecht in werking.
Openbare orde

2

,  Strafwetten zijn van dwingend recht.
 Burgers kunnen geen afspraken maken over de inhoud, reikwijdte en toepassing van
de strafwet.
 Toestemming is geen rechtvaardiging (maar kan in wettelijk bepaalde gevallen wel
beletten dat er sprake is van een misdrijf, vb. seksuele handelingen). Wel kan een
‘overeenkomst’ bepalen dat er geen openbaarheid gegeven wordt aan een strafbare
gedraging. Verder zijn overeenkomsten (dading) mogelijk over de burgerrechtelijke
gevolgen van een misdrijf.
 Ze kunnen wel afspraken maken over al dan niet aangeven van een misdrijf
 Bv. iem die bedrogen is, neemt advocaat. Advocaat overlegt met dader / met
advocaat van dader . Dan onderhandelingen die leiden tot akkoord: zolang
dader beloftes nakomt, dan kan de tegenpartij als ‘bedanking’ geen klacht
indienen
Slachtoffers
 Slachtoffers hebben geen recht om te straffen en zijn ook niet nodig om te straffen
(geen klachtmisdrijven meer).
 Kunnen wel deelnemen aan de strafprocedure en daarin via burgerlijke partijstelling
privaatrechtelijk belang nastreven (schadevergoeding bekomen).
 Onder bepaalde voorwaarden kunnen slachtoffers de strafprocedure zelfs opstarten
(om een misdrijf bewezen te doen verklaren en schadevergoeding voor de
strafrechter te bekomen)
 Geen recht om de strafvordering uit te oefenen en (mee) te beslissen over straf en
strafuitvoering.
 Wel geleidelijk meer aandacht voor slachtofferrechten (o.m. inzage,
onderzoekshandelingen, gehoord en geïnformeerd worden….).
 Hoe slachtoffers vergoed worden : volgt regels van burgerlijk recht


3. Materieel en formeel strafrecht

Materieel strafrecht
 Rechtsregels die betrekking hebben op de omschrijving van strafbare gedragingen,
daderschap, straffen en voorwaarden om straffen op te leggen en uit te voeren.
 Wat zijn misdrijven? Wat zijn daders, wie zijn daders? Wat zijn straffen?


Formeel strafrecht (= strafprocesrecht of strafvordering)
 Procedureregels over de toepassing van het materieel strafrecht.
 Wettelijk bepaald voor elke fase van de strafrechtspleging: door wie en op welke
manier worden misdrijven vastgesteld of opgespoord (vooronderzoek), vervolgd,
bewezen en berecht (onderzoek ten gronde), en uitgevoerd.


Strafuitvoeringsrecht
3

,  Recht die strafuitvoering regelt is het materieel of formeel strafrecht


Enkel materieel strafrecht
 Materieel strafrecht heeft formeel strafrecht nodig om toepassing en afdwinging te
krijgen
 Aflijning tussen formeel en materieel strafrecht niet helder


4. Nationaal en internationaal strafrecht
4.1 Nationaal strafrecht


Strafrecht = nationaal recht
 Straffen worden nationaal bepaald
 Strafrecht is een materie die veel te maken heeft met de soevereiniteit van de staat
Belgisch of federaal strafrecht
 Strafrecht = nationaal recht, maar betekent niet dat alle strafrecht Belgisch of federaal
is
 Er zijn ook andere strafwetgevers dan het federaal parlement
 Wetgevers hebben op gemeenschappelijk en gewestelijk vlak meer bevoegdheden
gekregen om decreten uit te vaardigen waarin gedragingen strafbaar worden gesteld
en straffen worden bepaald
Strafrecht is hoofdzakelijk nationaal recht. Er is federaal strafrecht, maar ook strafrecht van
gemeenschappen, gewesten, provincies en gemeenten.


4.2 Internationaal recht


Internationaal recht
 Internationaal strafrecht: sinds eind 2e WO is het veel belangrijker
 Vandaag kunnen veel dingen ongestraft gebeuren, waar gaat het internationaal
strafrecht dan nog? → dekt veel
 Bv. samenwerkingsakkoorden tss. vss. landen bv. raad van Europa,…
 Hybride rechtstak tussen internationaal recht (tussen staten) en strafrecht (tussen
staat en personen), met verschillende componenten:
Nationaal materieel strafrecht met internationale achtergrond
 Internationale organisaties en samenwerkingsverbanden stimuleren staten om
misdrijven en straffen op elkaar af te stemmen. Vooral bij transnationale en complexe
fenomenen (terrorisme, mensenhandel, drugs,…). Blijft in essentie nationaal
(bijzonder) strafrecht.
Internationale strafbaarstellingen



4