OG10 oncologie in ZS + endometriose + sterilisatie
24/10/2025
Oncologie tijdens zwangerschap
Behandeling: chirurgie, radiotherapie en chemotherapie
Chirurgie
Invloed op zwangerschap: operatie zelf beïnvloedt zwangerschap nauwelijks
Timing: bij voorkeur 2e of 3e trimester => minimale risico’s voor moeder en kind
Risico’s eerste trimester: licht verhoogd risico op miskraam
Laparoscopie: veilig in ervaren handen
Fysiologische aanpassingen:
o ↓ fibrinolytische activiteit => ↑ stollingsneiging => compressiekousen +
perioperatief anticoagulans
o Risico hypotensie/hypoxie uteroplacentaire eenheid => rugligging in linker laterale
decubitus om vena cava-compressie te vermijden
Risico’s op vroegtijdige baring: operatie zelf niet verhoogd; manipulaties van uterus,
infecties, peritoneale prikkeling kunnen invloed hebben
Profylactische weeënremming: niet zinvol
Radiotherapie
Foetale gevoeligheid: hoogst tijdens organogenese.
Dosisafhankelijk: vooral relevant bij directe dosis >10 cGy; geen veilige ondergrens
Klassieke bovenlichaamsbestraling: drempeldosis 10 cGy niet bereikt => kan veilig in
eerste 26 weken bij:
o Hersentumoren
o Schildkliercarcinomen
o Hodgkin (lymfeklierkanker)
o Borstkanker
3e trimester: baarmoeder dicht bij bestralingsveld => foetale dosis te hoog
Gevolgen foetus bij >10 cGy: groeiachterstand, teratogene effecten, foetale/neonatale
sterfte
Leukemierisico: licht verhoogd onafhankelijk van dosis
Radiologisch onderzoek: echografie of MRI bij voorkeur; botscintigrafie en
sentinelklierprocedure kunnen ook uitgevoerd worden
Chemotherapie
Werkingsprincipe: cytostatica remmen celproliferatie => kunnen foetale groei en
ontwikkeling beïnvloeden
Placenta: houdt meeste, maar niet alle cytostatica tegen => fractie bereikt foetus
Effecten per zwangerschapsperiode:
Eerste 10 dagen na conceptie: miskraam of normaal embryo
Dag 10 – week 10: verhoogd risico (tot 20%) op congenitale afwijkingen
Tweede en derde trimester: geen verhoogd risico op congenitale afwijkingen, maar risico
op:
o IUGR (intrauteriene groeirestrictie) + vroeggeboorte
Laatste 3 weken voor bevalling: risico op anemie, neutropenie, trombopenie bij moeder en
kind
Lange termijn risico’s:
Neurocognitieve ontwikkelingsproblemen, verminderde vruchtbaarheid, secundaire
kankerontwikkeling
Beschikbare studies voorlopig geruststellend, maar langere opvolging nodig
Wat met zwangerschap na kanker?
Behandeling met chemotherapie of bestraling kan negatieve invloed hebben op de
vruchtbaarheid. Deze behandelingen hebben het doel om kankercellen te vernietigen of de
groei ervan te stoppen. Ook andere cellen kunnen hierdoor worden getroffen. Omdat eicellen
erg gevoelige cellen zijn kan dit een directe impact hebben op de vrouwelijke vruchtbaarheid.
, OG10 oncologie in ZS + endometriose + sterilisatie
24/10/2025
Dit effect kan bestaan uit het verminderen van de uitrijping van eicellen en/of de aantasting
van de voorraad eicellen.
Dit effect kan tijdelijk en omkeerbaar zijn, zoals het uitblijven van menstruaties tijdens chemo
en kort nadien. De cyclus kan spontaan opnieuw starten maanden of jaren na de
chemotherapie.
Het is ook mogelijk dat er een blijvend negatief effect is, met ofwel definitief uitblijven van
menstruatie (vroegtijdige menopauze) of verminderde functie en reserve van eierstokken
zonder uitblijven van menstruatie.
Of het effect tijdelijk of definitief is, is afhankelijk van meerdere factoren zoals het type
chemotherapie, dosis en leeftijd vrouw. Rechtstreekse bestraling op eierstokken heeft
nagenoeg altijd blijvende schade tot gevolg.
Voor start van behandeling
Arts bespreekt of er een risico is op verminderde vruchtbaarheid door geplande behandeling.
Als dat het geval is, verwijst hij door naar fertiliteitscentrum (LUFC)
Bespreken van mogelijkheden om kans op onvruchtbaarheid te proberen verminderen:
Invriezen eicellen
Invriezen eierstokweefsel
Operatie om eierstok te verplaatsen buiten bestralingsveld
Hormonale onderdrukking van eierstokfunctie
Na behandeling
Het is moeilijk vruchtbaarheid na kankerbehandeling te voorspellen.
Een spontane zwangerschap kan optreden als de natuurlijke cyclus herstelt. Dit kan enkele
maanden tot soms een jaar duren na de laatste behandeling.
Met bloedafnames en echografie kan de werking van de eierstok en de eicelvoorraad worden
onderzocht en beoordeeld. Het wordt aangeraden dit ten vroegste 6 maanden na laatste
behandeling te doen.
Verband tussen NIPT test en kankerscreening?
NIPT detecteert circulerend DNA, waardoor het niet alleen chromosoomafwijkingen bij
foetussen opspoort, maar ook kankers in het bloed bij de testpersoon, waardoor de test
potentieel gebruikt kan worden voor vroege kankerscreening.
Aandachtspunten van verloskundig beleid
1. Diagnose en begin zwangerschap
Correcte datering van de zwangerschap is essentieel.
Uitsluiten van vooraf bestaande afwijkingen bij de foetus.
2. Zwangerschapsopvolging
Belangrijkste aandachtspunten:
o Foetale groei
o Structurele ontwikkeling
o Risico op vroeggeboorte
Streven naar à terme partus
Interval van ≥3 weken tussen laatste chemotherapietoediening en bevalling
3. Modus partus
Bepaling door obstetrische indicaties
Vaginale bevalling is voorkeur
Uitzonderingen voor keizersnede:
o Invasief cervix- of vulvacarcinoom
o Botmetastasen in pelvis
o CZS-metastasen met verhoogde intracraniële druk
4. Postpartum
Anatomopathologisch onderzoek placenta aanbevolen => mogelijke placentaire/foetale
metastasen
24/10/2025
Oncologie tijdens zwangerschap
Behandeling: chirurgie, radiotherapie en chemotherapie
Chirurgie
Invloed op zwangerschap: operatie zelf beïnvloedt zwangerschap nauwelijks
Timing: bij voorkeur 2e of 3e trimester => minimale risico’s voor moeder en kind
Risico’s eerste trimester: licht verhoogd risico op miskraam
Laparoscopie: veilig in ervaren handen
Fysiologische aanpassingen:
o ↓ fibrinolytische activiteit => ↑ stollingsneiging => compressiekousen +
perioperatief anticoagulans
o Risico hypotensie/hypoxie uteroplacentaire eenheid => rugligging in linker laterale
decubitus om vena cava-compressie te vermijden
Risico’s op vroegtijdige baring: operatie zelf niet verhoogd; manipulaties van uterus,
infecties, peritoneale prikkeling kunnen invloed hebben
Profylactische weeënremming: niet zinvol
Radiotherapie
Foetale gevoeligheid: hoogst tijdens organogenese.
Dosisafhankelijk: vooral relevant bij directe dosis >10 cGy; geen veilige ondergrens
Klassieke bovenlichaamsbestraling: drempeldosis 10 cGy niet bereikt => kan veilig in
eerste 26 weken bij:
o Hersentumoren
o Schildkliercarcinomen
o Hodgkin (lymfeklierkanker)
o Borstkanker
3e trimester: baarmoeder dicht bij bestralingsveld => foetale dosis te hoog
Gevolgen foetus bij >10 cGy: groeiachterstand, teratogene effecten, foetale/neonatale
sterfte
Leukemierisico: licht verhoogd onafhankelijk van dosis
Radiologisch onderzoek: echografie of MRI bij voorkeur; botscintigrafie en
sentinelklierprocedure kunnen ook uitgevoerd worden
Chemotherapie
Werkingsprincipe: cytostatica remmen celproliferatie => kunnen foetale groei en
ontwikkeling beïnvloeden
Placenta: houdt meeste, maar niet alle cytostatica tegen => fractie bereikt foetus
Effecten per zwangerschapsperiode:
Eerste 10 dagen na conceptie: miskraam of normaal embryo
Dag 10 – week 10: verhoogd risico (tot 20%) op congenitale afwijkingen
Tweede en derde trimester: geen verhoogd risico op congenitale afwijkingen, maar risico
op:
o IUGR (intrauteriene groeirestrictie) + vroeggeboorte
Laatste 3 weken voor bevalling: risico op anemie, neutropenie, trombopenie bij moeder en
kind
Lange termijn risico’s:
Neurocognitieve ontwikkelingsproblemen, verminderde vruchtbaarheid, secundaire
kankerontwikkeling
Beschikbare studies voorlopig geruststellend, maar langere opvolging nodig
Wat met zwangerschap na kanker?
Behandeling met chemotherapie of bestraling kan negatieve invloed hebben op de
vruchtbaarheid. Deze behandelingen hebben het doel om kankercellen te vernietigen of de
groei ervan te stoppen. Ook andere cellen kunnen hierdoor worden getroffen. Omdat eicellen
erg gevoelige cellen zijn kan dit een directe impact hebben op de vrouwelijke vruchtbaarheid.
, OG10 oncologie in ZS + endometriose + sterilisatie
24/10/2025
Dit effect kan bestaan uit het verminderen van de uitrijping van eicellen en/of de aantasting
van de voorraad eicellen.
Dit effect kan tijdelijk en omkeerbaar zijn, zoals het uitblijven van menstruaties tijdens chemo
en kort nadien. De cyclus kan spontaan opnieuw starten maanden of jaren na de
chemotherapie.
Het is ook mogelijk dat er een blijvend negatief effect is, met ofwel definitief uitblijven van
menstruatie (vroegtijdige menopauze) of verminderde functie en reserve van eierstokken
zonder uitblijven van menstruatie.
Of het effect tijdelijk of definitief is, is afhankelijk van meerdere factoren zoals het type
chemotherapie, dosis en leeftijd vrouw. Rechtstreekse bestraling op eierstokken heeft
nagenoeg altijd blijvende schade tot gevolg.
Voor start van behandeling
Arts bespreekt of er een risico is op verminderde vruchtbaarheid door geplande behandeling.
Als dat het geval is, verwijst hij door naar fertiliteitscentrum (LUFC)
Bespreken van mogelijkheden om kans op onvruchtbaarheid te proberen verminderen:
Invriezen eicellen
Invriezen eierstokweefsel
Operatie om eierstok te verplaatsen buiten bestralingsveld
Hormonale onderdrukking van eierstokfunctie
Na behandeling
Het is moeilijk vruchtbaarheid na kankerbehandeling te voorspellen.
Een spontane zwangerschap kan optreden als de natuurlijke cyclus herstelt. Dit kan enkele
maanden tot soms een jaar duren na de laatste behandeling.
Met bloedafnames en echografie kan de werking van de eierstok en de eicelvoorraad worden
onderzocht en beoordeeld. Het wordt aangeraden dit ten vroegste 6 maanden na laatste
behandeling te doen.
Verband tussen NIPT test en kankerscreening?
NIPT detecteert circulerend DNA, waardoor het niet alleen chromosoomafwijkingen bij
foetussen opspoort, maar ook kankers in het bloed bij de testpersoon, waardoor de test
potentieel gebruikt kan worden voor vroege kankerscreening.
Aandachtspunten van verloskundig beleid
1. Diagnose en begin zwangerschap
Correcte datering van de zwangerschap is essentieel.
Uitsluiten van vooraf bestaande afwijkingen bij de foetus.
2. Zwangerschapsopvolging
Belangrijkste aandachtspunten:
o Foetale groei
o Structurele ontwikkeling
o Risico op vroeggeboorte
Streven naar à terme partus
Interval van ≥3 weken tussen laatste chemotherapietoediening en bevalling
3. Modus partus
Bepaling door obstetrische indicaties
Vaginale bevalling is voorkeur
Uitzonderingen voor keizersnede:
o Invasief cervix- of vulvacarcinoom
o Botmetastasen in pelvis
o CZS-metastasen met verhoogde intracraniële druk
4. Postpartum
Anatomopathologisch onderzoek placenta aanbevolen => mogelijke placentaire/foetale
metastasen
