OG 9 Gynaecologische oncologie
21/10/2025
Wat is kanker?
Kanker is een verzamelnaam voor meer dan honderd verschillende ziekten, die allemaal 1
gemeenschappelijk kenmerk hebben: een ongeremde deling van lichaamscellen.
Soms kan er iets misgaan bij celdeling, door toeval of schadelijke invloeden zoals roken of
overmatig zonlicht. Wanneer de genen die celdeling regelen beschadigd raken en lichaam die
fouten niet kan herstellen, kan cel zich ongecontroleerd gaan delen. Hierdoor ontstaat gezwel
of tumor.
Goedaardige gezwellen groeien niet door andere weefsels heen en verspreiden zich niet
Kwaadaardige gezwellen (kankers) groeien ongecontroleerd, dringen omliggende weefsels
binnen en kunnen zich via bloed of lymfesysteem verspreiden naar andere delen van
lichaam (uitzaaiingen)
Lymfesysteem bestaat uit lymfevaten en lymfeklieren en speelt een belangrijke rol in de
afweer van het lichaam en kan ook een route zijn waarlangs kankercellen zich verplaatsen
Hoe wordt diagnose gesteld voor kanker?
Radiografie
M.b.v. röntgenstralen of X-stralen wordt een inwendige foto van het lichaam gemaakt.
Echografie
Er worden ultrasone geluidsgolven gebruikt om anatomische structuren in beeld te brengen.
Bij kankerpatiënten kan echografie laten zien of er uitzaaiingen in de lever, nieren of
lymfeklieren aanwezig zijn.
PET-scan
Spoort afwijkingen in het lichaam op met een kleine hoeveelheid licht radioactieve stof,
waardoor tumoren en uitzaaiingen zichtbaar worden. In combinatie met een CT-scan kunnen
fusiebeelden worden gemaakt, waardoor afwijkingen nauwkeurig gelokaliseerd kunnen
worden.
CT-scan
Elk lichaamsdeel kan gedetailleerd in kaart gebracht worden met röntgenstraling. Voor beter
zicht op inwendige structuren kan voor of tijdens het onderzoek contrastvloeistof worden
gebruikt => CT-angiografie.
MRI-scan
Maakt gebruik van sterke magneetvelden en radiogolven om organen en weefsels
gedetailleerd in beeld te brengen. Ook hier kan contrastvloeistof gebruikt worden voor beter
zicht op structuren => MR-angiografie.
Biopsie
Onder plaatselijke of algemene verdoving wordt een stukje verdacht weefsel chirurgisch
verwijderd. Dit wordt vervolgens in het laboratorium onderzocht.
Bloedonderzoek
Geeft algemene informatie over de gezondheidstoestand, maar niet over de aard van een
tumor of de progressie ervan. Kan gebruikt worden om biomarkers te registreren, dat zijn
indicatoren van bepaalde biologische toestanden of functies van het lichaam of
geneesmiddelen.
Tumormarkers: Stoffen (meestal eiwitten) die door het lichaam als reactie op kanker worden
aangemaakt, of door de kanker zelf. Ze kunnen gemeten worden in bloed, urine, hersenvocht
of weefsel. Kleine hoeveelheden kunnen ook bij gezonde mensen voorkomen. Tumormarkers
ondersteunen diagnose alleen in combinatie met andere onderzoeken, zoals biopsie of
beeldvorming. Vooral gebruikt in de nazorg en opvolging van kanker, bijvoorbeeld om te zien
of een behandeling aanslaat of kanker terugkeert.
Belangrijkste: CA 125= eierstokkanker, CA15-3 = borstkanker en HCG = kanker bij
placenta/soort teelbalkanker
, OG 9 Gynaecologische oncologie
21/10/2025
Wat betekent een genetisch/erfelijk risico?
Een erfelijk risico betekent dat meerdere personen uit dezelfde tak van een familie zijn
getroffen door minstens een bepaalde vorm van kanker. Bv.: bij de moeder, een zus en een
tante langs moederszijde is borstkanker en/of eierstokkanker vastgesteld. In deze situaties is
het raadzaam om met huisarts te overleggen of er genetisch onderzoek nodig is om erfelijke
risico te bepalen. Het tijdig opsporen van een verhoogd risico kan helpen om preventieve
maatregelen te nemen of om vroegtijdige opsporing mogelijk te maken.
Erfelijke kankers:
Borst- en eierstokkanker
Darmkanker (bij erfelijke ziekten zoals HNPCC of PAF),
Melanoom (een vorm van huidkanker),
Bepaalde prostaat-, maag- en nierkankers,
Retinoblastoom, een zeldzame tumor in het netvlies bij jonge kinderen,
Zeldzame syndromen zoals het NEM-syndroom (multipele endocriene neoplasie) en het
von Hippel-Lindau-syndroom, waarbij zowel goedaardige als kwaadaardige tumoren
kunnen ontstaan.
Wat zijn alarmtekens die wijzen op een kwaadaardig proces?
Om significant te zijn moeten de alarmsignalen meer dan 2 weken duren of herhaaldelijk
voorkomen
Heesheid of aanhoudende hoest (vooral bij rokers en ex-rokers)
Moeite met slikken (meestal bij rokers die overmatig alcohol gebruiken)
Chronische wijziging van de darmtransit (constipatie, diarree of de afwisseling van beide)
Problemen met plassen (vooral bij mannen)
Abnormaal bloedverlies (vaginale afscheiding, buiten de menstruatie of na de
menopauze)
Bloed in de urine, ontlasting en sputum (opgehoest slijm)
Spontane verschijning van bloeduitstortingen
Knobbeltje of zwelling, op eender welke plek van het lichaam (zaadbal, borst,
onderhuid…)
Plotse verandering in de borst (intrekking van de huid, afscheiding, roodheid…)
Verandering of verschijning van een pigmentvlek op de huid
Wond in de mond of op de huid die niet geneest
Gewichtsverlies, vermoeidheid of aanhoudende koorts zonder specifieke oorzaak
Oudere leeftijd zorgt voor groter risico op kanker
Welke maatregelen zijn er ter preventie van kanker?
1/3 mannen (prostaat) + 1/4 vrouwen (borst) krijgt kanker voor 75 jaar => leeftijd,
immuunsysteem, genetisch…
Vervuiling: straling (UV, elektromagnetische), luchtvervuiling (2-4% meer kans), asbest,
pesticiden
12 aanbevelingen om risico op kanker te verlagen
Niet roken: geen enkele vorm van tabak
Maak woning rookvrij
Gezond lichaamsgewicht
Fysieke activiteit: zorg voor lichaamsbeweging in alledaagse leven. Beperk tijd die je
zittend doorbrengt
Eet gezond: geef voorkeur aan volkorenproducten, peulvruchten, fruit en groenten.
Vermijd gesuikerde frisdranken en bewerkt vlees (rood vlees = meer kans op colonkanker)
Beperk hoeveelheid alcohol
21/10/2025
Wat is kanker?
Kanker is een verzamelnaam voor meer dan honderd verschillende ziekten, die allemaal 1
gemeenschappelijk kenmerk hebben: een ongeremde deling van lichaamscellen.
Soms kan er iets misgaan bij celdeling, door toeval of schadelijke invloeden zoals roken of
overmatig zonlicht. Wanneer de genen die celdeling regelen beschadigd raken en lichaam die
fouten niet kan herstellen, kan cel zich ongecontroleerd gaan delen. Hierdoor ontstaat gezwel
of tumor.
Goedaardige gezwellen groeien niet door andere weefsels heen en verspreiden zich niet
Kwaadaardige gezwellen (kankers) groeien ongecontroleerd, dringen omliggende weefsels
binnen en kunnen zich via bloed of lymfesysteem verspreiden naar andere delen van
lichaam (uitzaaiingen)
Lymfesysteem bestaat uit lymfevaten en lymfeklieren en speelt een belangrijke rol in de
afweer van het lichaam en kan ook een route zijn waarlangs kankercellen zich verplaatsen
Hoe wordt diagnose gesteld voor kanker?
Radiografie
M.b.v. röntgenstralen of X-stralen wordt een inwendige foto van het lichaam gemaakt.
Echografie
Er worden ultrasone geluidsgolven gebruikt om anatomische structuren in beeld te brengen.
Bij kankerpatiënten kan echografie laten zien of er uitzaaiingen in de lever, nieren of
lymfeklieren aanwezig zijn.
PET-scan
Spoort afwijkingen in het lichaam op met een kleine hoeveelheid licht radioactieve stof,
waardoor tumoren en uitzaaiingen zichtbaar worden. In combinatie met een CT-scan kunnen
fusiebeelden worden gemaakt, waardoor afwijkingen nauwkeurig gelokaliseerd kunnen
worden.
CT-scan
Elk lichaamsdeel kan gedetailleerd in kaart gebracht worden met röntgenstraling. Voor beter
zicht op inwendige structuren kan voor of tijdens het onderzoek contrastvloeistof worden
gebruikt => CT-angiografie.
MRI-scan
Maakt gebruik van sterke magneetvelden en radiogolven om organen en weefsels
gedetailleerd in beeld te brengen. Ook hier kan contrastvloeistof gebruikt worden voor beter
zicht op structuren => MR-angiografie.
Biopsie
Onder plaatselijke of algemene verdoving wordt een stukje verdacht weefsel chirurgisch
verwijderd. Dit wordt vervolgens in het laboratorium onderzocht.
Bloedonderzoek
Geeft algemene informatie over de gezondheidstoestand, maar niet over de aard van een
tumor of de progressie ervan. Kan gebruikt worden om biomarkers te registreren, dat zijn
indicatoren van bepaalde biologische toestanden of functies van het lichaam of
geneesmiddelen.
Tumormarkers: Stoffen (meestal eiwitten) die door het lichaam als reactie op kanker worden
aangemaakt, of door de kanker zelf. Ze kunnen gemeten worden in bloed, urine, hersenvocht
of weefsel. Kleine hoeveelheden kunnen ook bij gezonde mensen voorkomen. Tumormarkers
ondersteunen diagnose alleen in combinatie met andere onderzoeken, zoals biopsie of
beeldvorming. Vooral gebruikt in de nazorg en opvolging van kanker, bijvoorbeeld om te zien
of een behandeling aanslaat of kanker terugkeert.
Belangrijkste: CA 125= eierstokkanker, CA15-3 = borstkanker en HCG = kanker bij
placenta/soort teelbalkanker
, OG 9 Gynaecologische oncologie
21/10/2025
Wat betekent een genetisch/erfelijk risico?
Een erfelijk risico betekent dat meerdere personen uit dezelfde tak van een familie zijn
getroffen door minstens een bepaalde vorm van kanker. Bv.: bij de moeder, een zus en een
tante langs moederszijde is borstkanker en/of eierstokkanker vastgesteld. In deze situaties is
het raadzaam om met huisarts te overleggen of er genetisch onderzoek nodig is om erfelijke
risico te bepalen. Het tijdig opsporen van een verhoogd risico kan helpen om preventieve
maatregelen te nemen of om vroegtijdige opsporing mogelijk te maken.
Erfelijke kankers:
Borst- en eierstokkanker
Darmkanker (bij erfelijke ziekten zoals HNPCC of PAF),
Melanoom (een vorm van huidkanker),
Bepaalde prostaat-, maag- en nierkankers,
Retinoblastoom, een zeldzame tumor in het netvlies bij jonge kinderen,
Zeldzame syndromen zoals het NEM-syndroom (multipele endocriene neoplasie) en het
von Hippel-Lindau-syndroom, waarbij zowel goedaardige als kwaadaardige tumoren
kunnen ontstaan.
Wat zijn alarmtekens die wijzen op een kwaadaardig proces?
Om significant te zijn moeten de alarmsignalen meer dan 2 weken duren of herhaaldelijk
voorkomen
Heesheid of aanhoudende hoest (vooral bij rokers en ex-rokers)
Moeite met slikken (meestal bij rokers die overmatig alcohol gebruiken)
Chronische wijziging van de darmtransit (constipatie, diarree of de afwisseling van beide)
Problemen met plassen (vooral bij mannen)
Abnormaal bloedverlies (vaginale afscheiding, buiten de menstruatie of na de
menopauze)
Bloed in de urine, ontlasting en sputum (opgehoest slijm)
Spontane verschijning van bloeduitstortingen
Knobbeltje of zwelling, op eender welke plek van het lichaam (zaadbal, borst,
onderhuid…)
Plotse verandering in de borst (intrekking van de huid, afscheiding, roodheid…)
Verandering of verschijning van een pigmentvlek op de huid
Wond in de mond of op de huid die niet geneest
Gewichtsverlies, vermoeidheid of aanhoudende koorts zonder specifieke oorzaak
Oudere leeftijd zorgt voor groter risico op kanker
Welke maatregelen zijn er ter preventie van kanker?
1/3 mannen (prostaat) + 1/4 vrouwen (borst) krijgt kanker voor 75 jaar => leeftijd,
immuunsysteem, genetisch…
Vervuiling: straling (UV, elektromagnetische), luchtvervuiling (2-4% meer kans), asbest,
pesticiden
12 aanbevelingen om risico op kanker te verlagen
Niet roken: geen enkele vorm van tabak
Maak woning rookvrij
Gezond lichaamsgewicht
Fysieke activiteit: zorg voor lichaamsbeweging in alledaagse leven. Beperk tijd die je
zittend doorbrengt
Eet gezond: geef voorkeur aan volkorenproducten, peulvruchten, fruit en groenten.
Vermijd gesuikerde frisdranken en bewerkt vlees (rood vlees = meer kans op colonkanker)
Beperk hoeveelheid alcohol
