Levenslooppsychologie
Leerdoelen
- De evolutie in het ontwikkelingspsychologisch denken in eigen woorden uitleggen (I)
- De belangrijkste factoren die een invloed hebben op de ontwikkeling toelichten en hun
onderlinge samenhang toelichten (I)
- De belangrijkste ontwikkelingspsychologische theorieën in eigen woorden uitleggen (bv.,
Piaget, Erikson, Bowlby…) (I)
- De motorisch-lichamelijke ontwikkeling doorheen de levensloop in eigen woorden
uitleggen
- De cognitieve ontwikkeling en haar deelaspecten doorheen de levensloop in eigen
woorden uitleggen.
- De sociale en persoonlijkheidsontwikkeling doorheen de levensloop in eigen woorden
uitleggen.
- Op basis van de verschillende ontwikkelingsdomeinen (bv. Sociale ontwikkeling,
taalontwikkeling,… ) een casus interpreteren (II)
Lesinhouden
- Terreinverkenning
- De prenatale ontwikkeling
- De babytijd
- De peuterjaren
- De kleuterjaren
- De schoolperiode
- De adolscentie
- De volwassenheid
- De ouderdom
1
, Terreinverkenning
- 1.1. Een korte historiek (zie ook leerpad op digitap)
- 1.2. De indeling in fasen
➔ Tekst op sofia: Methodes om de ontwikkeling wetenschappelijk tebestuderen
- 1.3. factoren die de ontwikkeling sturen
- 1.4 Enkele algemene ontwikkelingstheorieën
Inleiding
Wat is levenslooppsychologie?
De ontwikkelingspsychologie bestudeert hoe het gedrag in al zijn aspecten evolueert in de loop
van het leven. (gedrag is ruimer dan enkel het zichtbare)
- Ontdekken van patronen
In de manier waarop het gedrag van mensen door de verschillende levensfase heen evolueert.
- Nauwkeurig in kaart brengen hoe de evolutie verloopt
Overeenkomsten vinden in het denken, sociaal-emotioneel functioneren en onze motorische
vaardigheden.
- Zoeken naar mechanismen die een rol spelen (welke factoren hebben op welke manier een
invloed op de ontwikkeling)
➔ via de cognitieve, psycho-analytische en sociale bril naar gedrag kijken om dit in kaart te brengen.
1.1. Een korte historiek (te kennen leerstof: zie leerpad op digitap)
- 1.1.1. De verre voorgeschiedenis
- 1.1.2. Start van de genetische psychologie
- 1.1.3. Omvorming tot een ontwikkelingspsychologie
- 1.1.4. Uitgroei tot een volwaardige levenslooppsychologie
1.1.1. De verre voorgeschiedenis
Voedingsbodem voor de wetenschap
➔ spontane vragen en de flarden inzichten die bij mensen opkomen tijdens hun alledaagse
bezigheden
Op basis van ervaringen ontstaan denkbeelden over:
- Hoe de wereld in elkaar zit
- Hoe bepaalde gebeurtenissen komen en gaan
- Hoe het leven verloopt van aan de geboorte tot de dood
- Vastgelegd in de taal in de vorm van mythen en zegswijzen ‘de appel valt niet ver van de
boom’
Voorwetenschappelijke of intuïtieve ontwikkelingspsychologie
2
,Filosofen
Filosofen denken na over welke elementen invloed hebben op de ontwikkeling. Vragen over de wereld om
hen heen, de plaats binnen dierenrijk, de zin van het leven…
- Voorbeeld Cicero
- Factoren die van invloed zijn op de ontwikkeling (vanuit een theoretische interesse):
o Nativisten (Jean – Jacques Rousseau)
Wie we worden en wat we zijn wordt volledig bepaald door onze erfelijke basis.
o Emperisten (Locke)
We worden geboren als een tabula rasa (onbeschreven blad), en wie we worden of wat
we zijn wordt bepaald door de ervaringen die we opdoen.
- Opvattingen missen de kritische toets van het wetenschappelijk onderzoek.
1.1.2. Start van de genetische psychologie
Babybiografieën:
Aantekeningen over de vorderingen in het gedrag van hun eigen kinderen, door gedrag nauwkeurig te
observeren.
- 18de en 19de eeuw
- Observatie
➔ Niet meer louter nadenken over hoe de mens zich ontwikkelt maar nu rechtstreeks
observeren.
➔ Vooral gerichte observatie van eigen kinderen. (ging over een beperkt aantal kinderen)
Begin van de wetenschappelijke theorie vorming:
- Geïnspireerd door de evolutietheorie van Darwin
Nagedacht over hoe het nu juist zit met de ontwikkeling, het geleidelijk aanpassen aan de
omgeving.
- Recapitulatietheorie
De ontwikkeling die we doormaken in de baarmoeder, hier maken we mee wat een soort heeft
meegemaakt doorheen de jaren
Genetische psychologie:
- Uitsluitend kinderpsychologie (na de kindertijd werd de ontwikkeling niet verder bestudeerd),
- Ontwikkeling opgevat als een proces dat bijna uitsluitend genetisch gestuurd is.
Dus onze erfelijkheid bepaald wie dat we zijn.
3
, 1.1.3. Omvorming tot een ontwikkelingspsychologie.
Als de opvoeding louter genetisch bepaald is wat is dan nog het belang van de opvoeding?
Nieuwe onderzoekstechnieken ➔ opbouw objectieve wetenschap
- Statistische methoden (Stanley Hall – 1906, Willem Stern - 1911, Alfred Binet - 1903)
Verzamelde gegevens beter ordenen, verantwoorde conclusies + enquetes
Methode om gegevens van grote groepen te verwerken.
Nieuwe impulsen voor theorievorming
- Meer nadruk op de opvoeding (vanuit pedagogische interesse)
- Invloed van de ervaringen (behaviorisme – Watson in Amerika, een persoon was een tabula
rasa, de ervaringen werden belangrijk)
=> ontwikkelingspsychologie
1.1.4. Uitgroei tot een volwaardige levenslooppsychologie
Tot halfweg de twintigste eeuw enkel aandacht voor kinderen:
- Men leek er van overtuigd dat de evolutie nadien stilviel.
Volwassenen veranderde niet meer, en als het ging over volwassenen was dit de algemene
psychologie
- Puberteit betekende het definitieve afscheid van de kindertijd en het binnenstappen in
het volwassen leven.
Geleidelijk verruiming van de gebiedsomschrijving: Ontwikkeling als een levenslang
veranderingsproces (impulsen vanuit verschillende wetenschappen)
- Sociologie: de puberteit/adolescentie
Jongeren konden langer naar school (verder studeren), dus aparte groep met eigen
gedragskenmerken en soms ook moeilijkheden. Opkomst van subculturen zoals
jeugdbewegingen en studentenverenigingen. Aandacht puberteit en adolscentie.
- Medische wereld: problemen van de ouderdom
Toenemende kwaaltjes die te maken hebben met veroudering waar je op een andere manier mee
moest omgaan.
- Periode van de volwassenheid
Bleef lang buiten beeld door opvatting dat volwassenen nauwelijke evolueren. Niet makkelijk om
hier dingen over te schrijven. Je kan het niet in een kader steken, want er komen geen dingen voor
op dezelfde manier bij alle volwassenen. Invloeden op ontwikkeling, gelden niet voor iedereen.
Poging tot integratie: levenslooppsychologie
- Integratie nog lang niet voltooid
4
Leerdoelen
- De evolutie in het ontwikkelingspsychologisch denken in eigen woorden uitleggen (I)
- De belangrijkste factoren die een invloed hebben op de ontwikkeling toelichten en hun
onderlinge samenhang toelichten (I)
- De belangrijkste ontwikkelingspsychologische theorieën in eigen woorden uitleggen (bv.,
Piaget, Erikson, Bowlby…) (I)
- De motorisch-lichamelijke ontwikkeling doorheen de levensloop in eigen woorden
uitleggen
- De cognitieve ontwikkeling en haar deelaspecten doorheen de levensloop in eigen
woorden uitleggen.
- De sociale en persoonlijkheidsontwikkeling doorheen de levensloop in eigen woorden
uitleggen.
- Op basis van de verschillende ontwikkelingsdomeinen (bv. Sociale ontwikkeling,
taalontwikkeling,… ) een casus interpreteren (II)
Lesinhouden
- Terreinverkenning
- De prenatale ontwikkeling
- De babytijd
- De peuterjaren
- De kleuterjaren
- De schoolperiode
- De adolscentie
- De volwassenheid
- De ouderdom
1
, Terreinverkenning
- 1.1. Een korte historiek (zie ook leerpad op digitap)
- 1.2. De indeling in fasen
➔ Tekst op sofia: Methodes om de ontwikkeling wetenschappelijk tebestuderen
- 1.3. factoren die de ontwikkeling sturen
- 1.4 Enkele algemene ontwikkelingstheorieën
Inleiding
Wat is levenslooppsychologie?
De ontwikkelingspsychologie bestudeert hoe het gedrag in al zijn aspecten evolueert in de loop
van het leven. (gedrag is ruimer dan enkel het zichtbare)
- Ontdekken van patronen
In de manier waarop het gedrag van mensen door de verschillende levensfase heen evolueert.
- Nauwkeurig in kaart brengen hoe de evolutie verloopt
Overeenkomsten vinden in het denken, sociaal-emotioneel functioneren en onze motorische
vaardigheden.
- Zoeken naar mechanismen die een rol spelen (welke factoren hebben op welke manier een
invloed op de ontwikkeling)
➔ via de cognitieve, psycho-analytische en sociale bril naar gedrag kijken om dit in kaart te brengen.
1.1. Een korte historiek (te kennen leerstof: zie leerpad op digitap)
- 1.1.1. De verre voorgeschiedenis
- 1.1.2. Start van de genetische psychologie
- 1.1.3. Omvorming tot een ontwikkelingspsychologie
- 1.1.4. Uitgroei tot een volwaardige levenslooppsychologie
1.1.1. De verre voorgeschiedenis
Voedingsbodem voor de wetenschap
➔ spontane vragen en de flarden inzichten die bij mensen opkomen tijdens hun alledaagse
bezigheden
Op basis van ervaringen ontstaan denkbeelden over:
- Hoe de wereld in elkaar zit
- Hoe bepaalde gebeurtenissen komen en gaan
- Hoe het leven verloopt van aan de geboorte tot de dood
- Vastgelegd in de taal in de vorm van mythen en zegswijzen ‘de appel valt niet ver van de
boom’
Voorwetenschappelijke of intuïtieve ontwikkelingspsychologie
2
,Filosofen
Filosofen denken na over welke elementen invloed hebben op de ontwikkeling. Vragen over de wereld om
hen heen, de plaats binnen dierenrijk, de zin van het leven…
- Voorbeeld Cicero
- Factoren die van invloed zijn op de ontwikkeling (vanuit een theoretische interesse):
o Nativisten (Jean – Jacques Rousseau)
Wie we worden en wat we zijn wordt volledig bepaald door onze erfelijke basis.
o Emperisten (Locke)
We worden geboren als een tabula rasa (onbeschreven blad), en wie we worden of wat
we zijn wordt bepaald door de ervaringen die we opdoen.
- Opvattingen missen de kritische toets van het wetenschappelijk onderzoek.
1.1.2. Start van de genetische psychologie
Babybiografieën:
Aantekeningen over de vorderingen in het gedrag van hun eigen kinderen, door gedrag nauwkeurig te
observeren.
- 18de en 19de eeuw
- Observatie
➔ Niet meer louter nadenken over hoe de mens zich ontwikkelt maar nu rechtstreeks
observeren.
➔ Vooral gerichte observatie van eigen kinderen. (ging over een beperkt aantal kinderen)
Begin van de wetenschappelijke theorie vorming:
- Geïnspireerd door de evolutietheorie van Darwin
Nagedacht over hoe het nu juist zit met de ontwikkeling, het geleidelijk aanpassen aan de
omgeving.
- Recapitulatietheorie
De ontwikkeling die we doormaken in de baarmoeder, hier maken we mee wat een soort heeft
meegemaakt doorheen de jaren
Genetische psychologie:
- Uitsluitend kinderpsychologie (na de kindertijd werd de ontwikkeling niet verder bestudeerd),
- Ontwikkeling opgevat als een proces dat bijna uitsluitend genetisch gestuurd is.
Dus onze erfelijkheid bepaald wie dat we zijn.
3
, 1.1.3. Omvorming tot een ontwikkelingspsychologie.
Als de opvoeding louter genetisch bepaald is wat is dan nog het belang van de opvoeding?
Nieuwe onderzoekstechnieken ➔ opbouw objectieve wetenschap
- Statistische methoden (Stanley Hall – 1906, Willem Stern - 1911, Alfred Binet - 1903)
Verzamelde gegevens beter ordenen, verantwoorde conclusies + enquetes
Methode om gegevens van grote groepen te verwerken.
Nieuwe impulsen voor theorievorming
- Meer nadruk op de opvoeding (vanuit pedagogische interesse)
- Invloed van de ervaringen (behaviorisme – Watson in Amerika, een persoon was een tabula
rasa, de ervaringen werden belangrijk)
=> ontwikkelingspsychologie
1.1.4. Uitgroei tot een volwaardige levenslooppsychologie
Tot halfweg de twintigste eeuw enkel aandacht voor kinderen:
- Men leek er van overtuigd dat de evolutie nadien stilviel.
Volwassenen veranderde niet meer, en als het ging over volwassenen was dit de algemene
psychologie
- Puberteit betekende het definitieve afscheid van de kindertijd en het binnenstappen in
het volwassen leven.
Geleidelijk verruiming van de gebiedsomschrijving: Ontwikkeling als een levenslang
veranderingsproces (impulsen vanuit verschillende wetenschappen)
- Sociologie: de puberteit/adolescentie
Jongeren konden langer naar school (verder studeren), dus aparte groep met eigen
gedragskenmerken en soms ook moeilijkheden. Opkomst van subculturen zoals
jeugdbewegingen en studentenverenigingen. Aandacht puberteit en adolscentie.
- Medische wereld: problemen van de ouderdom
Toenemende kwaaltjes die te maken hebben met veroudering waar je op een andere manier mee
moest omgaan.
- Periode van de volwassenheid
Bleef lang buiten beeld door opvatting dat volwassenen nauwelijke evolueren. Niet makkelijk om
hier dingen over te schrijven. Je kan het niet in een kader steken, want er komen geen dingen voor
op dezelfde manier bij alle volwassenen. Invloeden op ontwikkeling, gelden niet voor iedereen.
Poging tot integratie: levenslooppsychologie
- Integratie nog lang niet voltooid
4
