Algemene psychologie
Hoofdstuk 1
Wat is psychologie?
Definitie
- Psyche (ψυχή) = geest
- Logie < logos (λόγος: woord, gedachte, rede) = gebied van studie
- Psychologie: studie/wetenschap van onze geest
Wat is het NIET?
Lekenpsychologie:
Iemand zonder psychologische opleiding (leek, man in straat dat zijn gezond verstand gebruikt) dat je
psychologisch bijstaat (geen academische psychologie)
Volkspsychologie (mens heeft gedeelde ervaringen, we weten hoe de mens in elkaar zit) “iedereen weet
toch dat …”
Gezond verstand, intuïtie, ervaring …
Speculeren over de menselijke aard
Pseudopsychologie:
- Iemand die beweert op basis van psychologisch onderzoek tewerk te gaan, maar dat is niet het
geval
- Doen alsof men wetenschappelijk bezig is, maar de theorie en modellen die men gebruikt om
activiteiten door te voeren zijn van zeer twijfelachtige aard en niet gebaseerd op wetenschappelijk
onderzoek
- Niet-onderbouwde psychologische aannamen die zich als wetenschappelijke waarheid voordoen
Grafologie (pseudowetenschap/psychologie)
- Op basis van het schrijven (karakteristieken (bv. Scheef, recht, ...) Kunnen we afleiden hoe de
persoonlijkheid is (niet echt waar → pseudo)
Voorbeelden:
- Leesbare handtekening: veronderstelt een persoon met veel zelfvertrouwen die goed in zijn vel zit.
- Onleesbare handtekening: wijst op een persoon die veel belang hecht aan privacy en moeilijk te
doorgronden is.
,Kleurenprofielen (pseudopsychologie)
- Disc-model
- Onze persoonlijkheid kan gereduceerd
worden tot één van de vier kleuren.
- Niet gebaseerd op wetenschappelijk
onderzoek.
- Geen wetenschappelijk model
Wat is het dan wel?
Psychologie is de wetenschap van het gedrag en de mentale processen onderliggend aan dat gedrag.
- Het externe gedrag wordt bestudeerd (wetenschappelijk vaststellen, observeren)
- De gedragsevidentie wordt gebruikt om de mentale of interne (inwendige) processen te begrijpen
die aan dat gedrag ten grondslag liggen (die we niet kunnen observeren)
- We bestuderen het externe gedrag om iets meer te weten over de interne mentale processen
Bv. Intelligentie: we kunnen het niet als mentaal proces meten, we kunnen wel op basis van
gedragsevidentie een aanname doen over de intelligentie als mentaal proces (intelligent gedrag of IQ
meten)
Iets meetbaar (extern) afleiden (gedrag, IQ) om iets te zeggen over het onmeetbaar (intern) mentaal
proces.
Ontwikkelingen die de psychologie mogelijk gemaakt hebben
Filosofie & Evolutietheorie
Geschiedenis
“Psychologie heeft een lang verleden maar een korte geschiedenis” – Ebbinghaus (19de eeuw)
Lang verleden: Er werden al veel vragen gesteld door filosofen “wie zijn wij als mens? Hoe zit onze geest in
elkaar?” Wortels in filosofie (lang verleden, oude wetenschap)
Korte geschiedenis: Startdatum psychologie als academische discipline: 1879
(1ste onderzoek experimenten (onderzoek naar menselijke psyche) in 1ste psychologisch laboratorium
Wudnt)
Waarom zo laat?
Wetenschappelijke studie van de menselijke geest vereiste verandering in mensbeeld.
Filosoof (stereotype) mijmert over hoe de mens in elkaar zit, niet gebaseerd op onderzoek, gewoon
theorieën)
Mens moest klaar zijn om immateriële ziel (menselijke geest) als studieobject te zien.
Filosofisch nadenken over de werking van de geest → wetenschappelijk onderzoek van de geest
,Ontwikkelingen in de filosofie
Oud-Griekse filosofen 500-400 v.C.
Dualisme Plato: Opsplitsing tussen geest (mentaal) en lichaam (fysiek) → 2 entiteiten
Geocentrisme: De aarde staat centraal en al de rest draait errond (ook zon)
Universum geschapen voor mens: mens = goddelijk dier met immateriële (heilig) geest dat losstaat van
het materiële, speciaal, wereld voor ons geschapen, we hebben intelligentie en rede gekregen die ons
instaat stelt om na te denken over onszelf en onze positie → mensbeeld van toen
- Mens = enig wezen dat universum en rol van mens in het universum kan begrijpen via rede (=
nadenken)
- Kennis = product van rede, goddelijke ingeving, intuïtie, resultaat van ons nadenkwerk →
theorieën opstellen over wereld rondom ons en over de mens
T.e.m. 15e eeuw
Vertaling van Griekse geschriften door theologen, Grieken hadden wijsheid in macht
Kennis = vanuit het geloof de mens proberen te begrijpen (“Wie zijn wij als mens? Wat is onze plaats? We
moeten gehoorzaam zijn aan God. Wij zijn wezens geschapen door god en moeten zijn geloofswijze
volgen.” → Positie van de mens tot en met 15e eeuw) via de rede
Kerk kreeg een belangrijkere positie in onze maatschappij (Christenen zagen we als een sekte, genadeloos
vervolgd) maar na een tijdje kregen kerk (het geloof) dominante positie in maatschappij → Kennis
overgedragen via de kerk, kerk stuurt de kennis
Universiteiten → productie van kennis op basis van ideeën oude Griekse filosofen maar met een religieus
kleedje
Het idee van God heeft de waarheid Bijbel = waarheid) gecombineerd met inzichten van de filosofen
Wetenschappelijke revolutie 16e eeuw
Oude wijsheden blijken niet noodzakelijk correct …
Katalysator: COPERNICUS ’ Heliocentrisme: De zon staat centraal (planeten draaien errond) in universum
→ Zonnestelsel
Observaties aan de hand van de sterren zag hij dat geocentrisme niet kon kloppen
➔ Aanleiding tot wetenschappelijke revolutie
Klimaat uit donkere middeleeuwen → Nu nieuwe kennis (gegenereerd & gedeeld): reformatie (religieus,
protestantisme), boekdrukkunst (kennis uitwisselen), ontdekkingsreizen, contact met Islamitische en
Chinese geleerden, …
- Modern wetenschappelijk denken: in plaats van nadenken echt onderzoek doen met observaties
& experimenten
- Kennis = product van wetenschappelijk onderzoek (observatie en experimenten)
- Niet in het domein: menselijke wetenschap (eerder fysica, sterrenkunde…)
, Rationalisme17e eeuw
RENÉ DESCARTES:
Kennis is aangeboren en daarna ga je verder met je rede
Waarheid kan enkel achterhaald worden d.m.v. rede
“Cogito ergo sum” “Je pens donc je suis » « Ik denk dus ik ben”
Je kan aan alles twijfelen maar je kan niet twijfelen aan het feit dat je aan het twijfelen bent, zo zie je dat je
bestaat
Nativisme
Bepaalde kennis (& vaardigheden) is deels aangeboren (bv: taalproductie)
Dualisme (Principe van Plato)
Lichaam: machine dat je wetenschappelijk kan onderzoeken, maar de immateriële geest valt niet te
onderzoeken (alleen redeneren)
Kennis = product van aangeboren ideeën en via rede afgeleide inzichten
The mind-body problem
! onopgelost !
➔ We weten niet waar onze geest (ons bewustzijn) zit
De twee entiteiten beïnvloeden elkaar ook al is een van de twee ontastbaar
Cognitieve neurowetenschap: Hoe vertalen bepaalde breinprocessen zich?
Geest = resultaat van optelsom van bepaalde breinprocessen
Empirisme 17e-18e eeuw
HOBBES, JOHN LOCKE, H UME
Visie: als we geboren worden zijn we een onbeschreven blad
Kennis komt tot stand via zintuiglijke ervaringen (leerervaringen, associaties maken)
➔ Aangeleerde kennis
Geest = tabula rasa
Kennis door observatie => associaties
Wetenschappelijk onderzoek menselijke geest
Kennis = product van ervaring
Nature vs. Nurture
Rationalisme vs. Empirisme
- In welke mate zijn bepaalde aspecten aangeleerd of aangeboren?
Eigenschappen bepaald door aanleg (nature) of omgevingsfactoren (nurture)?
Hoofdstuk 1
Wat is psychologie?
Definitie
- Psyche (ψυχή) = geest
- Logie < logos (λόγος: woord, gedachte, rede) = gebied van studie
- Psychologie: studie/wetenschap van onze geest
Wat is het NIET?
Lekenpsychologie:
Iemand zonder psychologische opleiding (leek, man in straat dat zijn gezond verstand gebruikt) dat je
psychologisch bijstaat (geen academische psychologie)
Volkspsychologie (mens heeft gedeelde ervaringen, we weten hoe de mens in elkaar zit) “iedereen weet
toch dat …”
Gezond verstand, intuïtie, ervaring …
Speculeren over de menselijke aard
Pseudopsychologie:
- Iemand die beweert op basis van psychologisch onderzoek tewerk te gaan, maar dat is niet het
geval
- Doen alsof men wetenschappelijk bezig is, maar de theorie en modellen die men gebruikt om
activiteiten door te voeren zijn van zeer twijfelachtige aard en niet gebaseerd op wetenschappelijk
onderzoek
- Niet-onderbouwde psychologische aannamen die zich als wetenschappelijke waarheid voordoen
Grafologie (pseudowetenschap/psychologie)
- Op basis van het schrijven (karakteristieken (bv. Scheef, recht, ...) Kunnen we afleiden hoe de
persoonlijkheid is (niet echt waar → pseudo)
Voorbeelden:
- Leesbare handtekening: veronderstelt een persoon met veel zelfvertrouwen die goed in zijn vel zit.
- Onleesbare handtekening: wijst op een persoon die veel belang hecht aan privacy en moeilijk te
doorgronden is.
,Kleurenprofielen (pseudopsychologie)
- Disc-model
- Onze persoonlijkheid kan gereduceerd
worden tot één van de vier kleuren.
- Niet gebaseerd op wetenschappelijk
onderzoek.
- Geen wetenschappelijk model
Wat is het dan wel?
Psychologie is de wetenschap van het gedrag en de mentale processen onderliggend aan dat gedrag.
- Het externe gedrag wordt bestudeerd (wetenschappelijk vaststellen, observeren)
- De gedragsevidentie wordt gebruikt om de mentale of interne (inwendige) processen te begrijpen
die aan dat gedrag ten grondslag liggen (die we niet kunnen observeren)
- We bestuderen het externe gedrag om iets meer te weten over de interne mentale processen
Bv. Intelligentie: we kunnen het niet als mentaal proces meten, we kunnen wel op basis van
gedragsevidentie een aanname doen over de intelligentie als mentaal proces (intelligent gedrag of IQ
meten)
Iets meetbaar (extern) afleiden (gedrag, IQ) om iets te zeggen over het onmeetbaar (intern) mentaal
proces.
Ontwikkelingen die de psychologie mogelijk gemaakt hebben
Filosofie & Evolutietheorie
Geschiedenis
“Psychologie heeft een lang verleden maar een korte geschiedenis” – Ebbinghaus (19de eeuw)
Lang verleden: Er werden al veel vragen gesteld door filosofen “wie zijn wij als mens? Hoe zit onze geest in
elkaar?” Wortels in filosofie (lang verleden, oude wetenschap)
Korte geschiedenis: Startdatum psychologie als academische discipline: 1879
(1ste onderzoek experimenten (onderzoek naar menselijke psyche) in 1ste psychologisch laboratorium
Wudnt)
Waarom zo laat?
Wetenschappelijke studie van de menselijke geest vereiste verandering in mensbeeld.
Filosoof (stereotype) mijmert over hoe de mens in elkaar zit, niet gebaseerd op onderzoek, gewoon
theorieën)
Mens moest klaar zijn om immateriële ziel (menselijke geest) als studieobject te zien.
Filosofisch nadenken over de werking van de geest → wetenschappelijk onderzoek van de geest
,Ontwikkelingen in de filosofie
Oud-Griekse filosofen 500-400 v.C.
Dualisme Plato: Opsplitsing tussen geest (mentaal) en lichaam (fysiek) → 2 entiteiten
Geocentrisme: De aarde staat centraal en al de rest draait errond (ook zon)
Universum geschapen voor mens: mens = goddelijk dier met immateriële (heilig) geest dat losstaat van
het materiële, speciaal, wereld voor ons geschapen, we hebben intelligentie en rede gekregen die ons
instaat stelt om na te denken over onszelf en onze positie → mensbeeld van toen
- Mens = enig wezen dat universum en rol van mens in het universum kan begrijpen via rede (=
nadenken)
- Kennis = product van rede, goddelijke ingeving, intuïtie, resultaat van ons nadenkwerk →
theorieën opstellen over wereld rondom ons en over de mens
T.e.m. 15e eeuw
Vertaling van Griekse geschriften door theologen, Grieken hadden wijsheid in macht
Kennis = vanuit het geloof de mens proberen te begrijpen (“Wie zijn wij als mens? Wat is onze plaats? We
moeten gehoorzaam zijn aan God. Wij zijn wezens geschapen door god en moeten zijn geloofswijze
volgen.” → Positie van de mens tot en met 15e eeuw) via de rede
Kerk kreeg een belangrijkere positie in onze maatschappij (Christenen zagen we als een sekte, genadeloos
vervolgd) maar na een tijdje kregen kerk (het geloof) dominante positie in maatschappij → Kennis
overgedragen via de kerk, kerk stuurt de kennis
Universiteiten → productie van kennis op basis van ideeën oude Griekse filosofen maar met een religieus
kleedje
Het idee van God heeft de waarheid Bijbel = waarheid) gecombineerd met inzichten van de filosofen
Wetenschappelijke revolutie 16e eeuw
Oude wijsheden blijken niet noodzakelijk correct …
Katalysator: COPERNICUS ’ Heliocentrisme: De zon staat centraal (planeten draaien errond) in universum
→ Zonnestelsel
Observaties aan de hand van de sterren zag hij dat geocentrisme niet kon kloppen
➔ Aanleiding tot wetenschappelijke revolutie
Klimaat uit donkere middeleeuwen → Nu nieuwe kennis (gegenereerd & gedeeld): reformatie (religieus,
protestantisme), boekdrukkunst (kennis uitwisselen), ontdekkingsreizen, contact met Islamitische en
Chinese geleerden, …
- Modern wetenschappelijk denken: in plaats van nadenken echt onderzoek doen met observaties
& experimenten
- Kennis = product van wetenschappelijk onderzoek (observatie en experimenten)
- Niet in het domein: menselijke wetenschap (eerder fysica, sterrenkunde…)
, Rationalisme17e eeuw
RENÉ DESCARTES:
Kennis is aangeboren en daarna ga je verder met je rede
Waarheid kan enkel achterhaald worden d.m.v. rede
“Cogito ergo sum” “Je pens donc je suis » « Ik denk dus ik ben”
Je kan aan alles twijfelen maar je kan niet twijfelen aan het feit dat je aan het twijfelen bent, zo zie je dat je
bestaat
Nativisme
Bepaalde kennis (& vaardigheden) is deels aangeboren (bv: taalproductie)
Dualisme (Principe van Plato)
Lichaam: machine dat je wetenschappelijk kan onderzoeken, maar de immateriële geest valt niet te
onderzoeken (alleen redeneren)
Kennis = product van aangeboren ideeën en via rede afgeleide inzichten
The mind-body problem
! onopgelost !
➔ We weten niet waar onze geest (ons bewustzijn) zit
De twee entiteiten beïnvloeden elkaar ook al is een van de twee ontastbaar
Cognitieve neurowetenschap: Hoe vertalen bepaalde breinprocessen zich?
Geest = resultaat van optelsom van bepaalde breinprocessen
Empirisme 17e-18e eeuw
HOBBES, JOHN LOCKE, H UME
Visie: als we geboren worden zijn we een onbeschreven blad
Kennis komt tot stand via zintuiglijke ervaringen (leerervaringen, associaties maken)
➔ Aangeleerde kennis
Geest = tabula rasa
Kennis door observatie => associaties
Wetenschappelijk onderzoek menselijke geest
Kennis = product van ervaring
Nature vs. Nurture
Rationalisme vs. Empirisme
- In welke mate zijn bepaalde aspecten aangeleerd of aangeboren?
Eigenschappen bepaald door aanleg (nature) of omgevingsfactoren (nurture)?
