Focus Breed
Inhoudstafel
Inleiding
1. De relatie tussen persoonlijke en professionele identiteit
Identiteit in diversiteit
1. Het begrip identiteit
2. Ons referentiekader en multiperspectiviteit
3. Meervoudige identiteiten en maatschappelijke machtsverhoudingen
4. Beeldvorming, stereotypen en vooroordelen
- Kritisch omgaan met (sociale) media
Belangrijke identiteitsassen in de superdiverse samenleving (sociologische en
historische verbreding)
1. Gender
2. Klasse
3. Kleur
Inzoomen op de identiteitsas van levensbeschouwing (filosofische en
theologische verbreding)
1. Levensbeschouwing: tussen persoonlijke kijk en gedeelde overtuiging
2. Geloofsstijlen (PKG)
3. Religieuze diversiteit in de hedendaagse samenleving
Inzoomen op onze persoonlijkheid (psychologische verbreding)
1. De drie componenten van het zelfbeeld (cognitief, affectief, gedrag)
2. Hoe we met anderen communiceren
3. Veerkracht en stress
Inleiding
1 De relatie tussen persoonlijke en professionele identiteit
1.1 Leraar met hart en ziel
Leraar vanuit je hart:
Leraar ben je met je hart (wat je hart je ingeeft, het hart op de juiste plek).
Het laat je voelen en begrijpen wat iets met je doet (als een kompas).
Leraar vanuit je ziel:
Leraar zijn doe je niet alleen met je hart, maar ook met je ziel (de kern)
van wie je bent. Je ziel staat voor je identiteit, je echtheid en je inspiratie.
Inspiratie laat je volledig gaan voor iets, en kan van binnenuit komen of
van buitenaf.
Voorbeeld: door een verhaal, persoon of ervaring.
Wanneer je met je ziel lesgeeft, straal je dat uit en inspireer je anderen. Zo
kunnen zij op hun beurt ontdekken wat hen inspireert.
1
,Het is belangrijk dat je weet wat jouw levensbeschouwing is, zodat je met je hart
en ziel les kan geven. Jouw persoonlijke levensbeschouwing is jouw kijk op het
leven en wat jij waardevol vindt. Je levensbeschouwing ontwikkelt zich door
ervaringen en wat jou inspireert.
1.2 Persoonlijke levensbeschouwing
Een persoonlijke levensbeschouwing is de manier waarop jij naar de wereld kijkt:
jouw eigen bril. Ze ontstaat uit wat jij belangrijk vindt en uit de ervaringen die jou
gevormd hebben. Je levensverhaal beïnvloedt hoe je naar het leen kijkt en hoe je
naar de toekomst kijkt.
1.3 Een leerkracht met bagage
Als leerkracht ben je nooit neutraal:
Je draagt niet alleen kennis voer, maar ook jouw interpretatie en
levensvisie
Door je manier van lesgeven beïnvloed je hoe leerlingen hun eigen verhaal
vormen.
Belang van levensbeschouwing:
Jouw levensbeschouwing beïnvloedt (vaak onbewust) je doen en laten als
leerkracht.
Reflecteren op je eigen levensbeschouwing helpt je bewuster handelen.
Persoonlijke vs. Professionele identiteit:
Persoonlijke identiteit = wie jij bent en waar je voor staat.
Professionele identiteit = hoe jouw persoonlijkheid en visie terugkomen in
je leraarschap.
Deze identiteiten beïnvloeden elkaar continu en blijven zich ontwikkelen.
1.4 De identiteitsdriehoek (katholiek
onderwijs)
De 3 identiteiten beïnvloeden elkaar
voortdurend. Bewust nadenken over je
identiteit helpt je groeien als leraar. Een goede
match tussen persoonlijke, professionele en
institutionele identiteit zorgt voor meer
voldoening in je werk.
Component Omschrijving Vragen
Persoonlijke identiteit Waarden, levensvisie, Wie ben ik? Wat is mijn
levensbeschouwing. verhaal?
Professionele identiteit Identiteit als leraar; Welke leraar wil ik zijn?
meer dan kennis. Hoe ga ik om met
diversiteit?
Institutionele identiteit Identiteit van de school / Wat verwacht de school
instelling. van mij?
2
, Identiteit in diversiteit: basisbegrippen
1 Het begrip identiteit
1.1 Wat is identiteit?
Identiteit is het geheel van cognitieve (denken), affectieve (voelen) en
gedragsmatige (handelen) aspecten van wie je bent. Het ontstaat in interactie
met de omgeving: identiteit is rationeel.
Beloning (erbij horen) is een basisbehoefte van de mens. Het geeft betekenis aan
je bestaan.
Persoonlijke identiteit:
- Hoe je jezelf definieert op basis van persoonlijke eigenschappen.
- Zowel biologisch (bv. Vrouw – zijn) als psychologisch (je vrouw voelen)
Sociale identiteit:
- Ontstaat in relatie tot groepen (gezin, school, cultuur, religie…)
- Geeft gevoel van verbondenheid en plaats in de wereld
Onderzoek toont: verbondenheid op school verhoogt motivatie en welbevinden.
Identiteit is geen vast gegeven, maar een voortdurend proces tussen ‘jezelf zijn’
en ‘ergens bij horen’.
1.2 Identiteitsontwikkeling
Het is een blijvend proces, nooit ‘af’.
Vormt de kern van wie je bent: waarden, overtuigingen, gedrag
Identiteit is dynamisch, niet statisch
Belangrijke vragen (vooral bij jongeren):
- Wie ben ik? Wie wil ik zijn?
- Hoe zien anderen mij?
Erikson (1968)
- 8 levensfasen van psychologische ontwikkeling
- Adolescentie = cruciale fase voor identiteitsvorming
- Jongeren experimenteren met rollen, waarden en doelen
In de schoolcontext:
- Jongeren zoeken hun plaats en willen erbij horen
- Sommigen passen zich aan, anderen benadrukken hun uniekheid
- Identiteitsvorming = proces van vallen en opstaan
1.3 Fluïditeit van identiteiten
Identiteit blijft veranderlijk en afhankelijk van de context
- Voorbeeld: vrouwelijkheid anders ervaren op werk dan met vriendinnen
Biculturele identiteiten (2 culturen) zijn voortdurend in beweging.
3
, Context beïnvloedt identiteitsbeleving (bv. Religieus, cultureel)
- Voorbeeld: moslimjongeren ervaren spanning tussen steun van
gemeenschap en maatschappelijke beeldvorming.
- Beloning hangt samen met het gevoel van aanvaarding in de samenleving
Kernidee: identiteit = voortdurend evenwicht tussen jezelf zijn en erbij horen
1.4 Identiteit kan zowel insluiten als uitsluiten
Identiteit kan positieve verbondenheid creëren, maar ook leiden tot uitsluiting
Brewer (2001) onderscheidt 4 fases:
1. Sociale categorisatie: ordenen zonder oordeel (‘wij’ en ‘zij’ bestaan, maar
zonder waardeoordeel)
2. In – group categorisatie: je identificeert met een groep – neutrale houding
tegenover anderen
3. Sociale vergelijking: je groep krijgt meer waarde dan andere groepen
4. Out – group vijandigheid: negatieve gevoelens of uitsluiting van anderen
Jongeren zijn kwetsbaar voor uitsluiting door hun zoektocht naar identiteit
Uitsluiting schaadt geestelijke gezondheid en welbevinden
Identiteitsvorming kan dus:
Positief werken: verbondenheid, steun, geborgenheid
Negatief werken: uitsluiting, afwijzing, discriminatie
Macht en maatschappelijke verhoudingen beïnvloeden dit proces sterk.
2 Ons referentiekader en multiperspectiviteit
2.1 Ons referentiekader
2.1.1 Wat is je referentiekader?
Je referentiekader = de bril waardoor je naar de wereld kijkt.
Bestaat uit ideeën, overtuigingen en ervaringen die bepalen wat je ‘normaal’ of
‘vreemd’ vindt
Ontstaat door o.a.: opvoeding, cultuur, gezin, opleiding, media, religie, gender,
sociale omgeving…
Wordt beïnvloed door je identiteitsassen (zoals sociaaleconomische klasse,
cultuur, geloof…)
Je referentiekader bepaalt hoe je situaties waarneemt en beoordeelt, vaak
onbewust
Iedereen heeft een ander referentiekader (geen 2 zijn identiek).
2.1.2 Een belangrijk gevolg: alle ‘normaal’ is relatief
Wat jij ‘normaal’ vindt, is niet universeel of absoluut
Normen verschillen per gezin, cultuur of land
4
Inhoudstafel
Inleiding
1. De relatie tussen persoonlijke en professionele identiteit
Identiteit in diversiteit
1. Het begrip identiteit
2. Ons referentiekader en multiperspectiviteit
3. Meervoudige identiteiten en maatschappelijke machtsverhoudingen
4. Beeldvorming, stereotypen en vooroordelen
- Kritisch omgaan met (sociale) media
Belangrijke identiteitsassen in de superdiverse samenleving (sociologische en
historische verbreding)
1. Gender
2. Klasse
3. Kleur
Inzoomen op de identiteitsas van levensbeschouwing (filosofische en
theologische verbreding)
1. Levensbeschouwing: tussen persoonlijke kijk en gedeelde overtuiging
2. Geloofsstijlen (PKG)
3. Religieuze diversiteit in de hedendaagse samenleving
Inzoomen op onze persoonlijkheid (psychologische verbreding)
1. De drie componenten van het zelfbeeld (cognitief, affectief, gedrag)
2. Hoe we met anderen communiceren
3. Veerkracht en stress
Inleiding
1 De relatie tussen persoonlijke en professionele identiteit
1.1 Leraar met hart en ziel
Leraar vanuit je hart:
Leraar ben je met je hart (wat je hart je ingeeft, het hart op de juiste plek).
Het laat je voelen en begrijpen wat iets met je doet (als een kompas).
Leraar vanuit je ziel:
Leraar zijn doe je niet alleen met je hart, maar ook met je ziel (de kern)
van wie je bent. Je ziel staat voor je identiteit, je echtheid en je inspiratie.
Inspiratie laat je volledig gaan voor iets, en kan van binnenuit komen of
van buitenaf.
Voorbeeld: door een verhaal, persoon of ervaring.
Wanneer je met je ziel lesgeeft, straal je dat uit en inspireer je anderen. Zo
kunnen zij op hun beurt ontdekken wat hen inspireert.
1
,Het is belangrijk dat je weet wat jouw levensbeschouwing is, zodat je met je hart
en ziel les kan geven. Jouw persoonlijke levensbeschouwing is jouw kijk op het
leven en wat jij waardevol vindt. Je levensbeschouwing ontwikkelt zich door
ervaringen en wat jou inspireert.
1.2 Persoonlijke levensbeschouwing
Een persoonlijke levensbeschouwing is de manier waarop jij naar de wereld kijkt:
jouw eigen bril. Ze ontstaat uit wat jij belangrijk vindt en uit de ervaringen die jou
gevormd hebben. Je levensverhaal beïnvloedt hoe je naar het leen kijkt en hoe je
naar de toekomst kijkt.
1.3 Een leerkracht met bagage
Als leerkracht ben je nooit neutraal:
Je draagt niet alleen kennis voer, maar ook jouw interpretatie en
levensvisie
Door je manier van lesgeven beïnvloed je hoe leerlingen hun eigen verhaal
vormen.
Belang van levensbeschouwing:
Jouw levensbeschouwing beïnvloedt (vaak onbewust) je doen en laten als
leerkracht.
Reflecteren op je eigen levensbeschouwing helpt je bewuster handelen.
Persoonlijke vs. Professionele identiteit:
Persoonlijke identiteit = wie jij bent en waar je voor staat.
Professionele identiteit = hoe jouw persoonlijkheid en visie terugkomen in
je leraarschap.
Deze identiteiten beïnvloeden elkaar continu en blijven zich ontwikkelen.
1.4 De identiteitsdriehoek (katholiek
onderwijs)
De 3 identiteiten beïnvloeden elkaar
voortdurend. Bewust nadenken over je
identiteit helpt je groeien als leraar. Een goede
match tussen persoonlijke, professionele en
institutionele identiteit zorgt voor meer
voldoening in je werk.
Component Omschrijving Vragen
Persoonlijke identiteit Waarden, levensvisie, Wie ben ik? Wat is mijn
levensbeschouwing. verhaal?
Professionele identiteit Identiteit als leraar; Welke leraar wil ik zijn?
meer dan kennis. Hoe ga ik om met
diversiteit?
Institutionele identiteit Identiteit van de school / Wat verwacht de school
instelling. van mij?
2
, Identiteit in diversiteit: basisbegrippen
1 Het begrip identiteit
1.1 Wat is identiteit?
Identiteit is het geheel van cognitieve (denken), affectieve (voelen) en
gedragsmatige (handelen) aspecten van wie je bent. Het ontstaat in interactie
met de omgeving: identiteit is rationeel.
Beloning (erbij horen) is een basisbehoefte van de mens. Het geeft betekenis aan
je bestaan.
Persoonlijke identiteit:
- Hoe je jezelf definieert op basis van persoonlijke eigenschappen.
- Zowel biologisch (bv. Vrouw – zijn) als psychologisch (je vrouw voelen)
Sociale identiteit:
- Ontstaat in relatie tot groepen (gezin, school, cultuur, religie…)
- Geeft gevoel van verbondenheid en plaats in de wereld
Onderzoek toont: verbondenheid op school verhoogt motivatie en welbevinden.
Identiteit is geen vast gegeven, maar een voortdurend proces tussen ‘jezelf zijn’
en ‘ergens bij horen’.
1.2 Identiteitsontwikkeling
Het is een blijvend proces, nooit ‘af’.
Vormt de kern van wie je bent: waarden, overtuigingen, gedrag
Identiteit is dynamisch, niet statisch
Belangrijke vragen (vooral bij jongeren):
- Wie ben ik? Wie wil ik zijn?
- Hoe zien anderen mij?
Erikson (1968)
- 8 levensfasen van psychologische ontwikkeling
- Adolescentie = cruciale fase voor identiteitsvorming
- Jongeren experimenteren met rollen, waarden en doelen
In de schoolcontext:
- Jongeren zoeken hun plaats en willen erbij horen
- Sommigen passen zich aan, anderen benadrukken hun uniekheid
- Identiteitsvorming = proces van vallen en opstaan
1.3 Fluïditeit van identiteiten
Identiteit blijft veranderlijk en afhankelijk van de context
- Voorbeeld: vrouwelijkheid anders ervaren op werk dan met vriendinnen
Biculturele identiteiten (2 culturen) zijn voortdurend in beweging.
3
, Context beïnvloedt identiteitsbeleving (bv. Religieus, cultureel)
- Voorbeeld: moslimjongeren ervaren spanning tussen steun van
gemeenschap en maatschappelijke beeldvorming.
- Beloning hangt samen met het gevoel van aanvaarding in de samenleving
Kernidee: identiteit = voortdurend evenwicht tussen jezelf zijn en erbij horen
1.4 Identiteit kan zowel insluiten als uitsluiten
Identiteit kan positieve verbondenheid creëren, maar ook leiden tot uitsluiting
Brewer (2001) onderscheidt 4 fases:
1. Sociale categorisatie: ordenen zonder oordeel (‘wij’ en ‘zij’ bestaan, maar
zonder waardeoordeel)
2. In – group categorisatie: je identificeert met een groep – neutrale houding
tegenover anderen
3. Sociale vergelijking: je groep krijgt meer waarde dan andere groepen
4. Out – group vijandigheid: negatieve gevoelens of uitsluiting van anderen
Jongeren zijn kwetsbaar voor uitsluiting door hun zoektocht naar identiteit
Uitsluiting schaadt geestelijke gezondheid en welbevinden
Identiteitsvorming kan dus:
Positief werken: verbondenheid, steun, geborgenheid
Negatief werken: uitsluiting, afwijzing, discriminatie
Macht en maatschappelijke verhoudingen beïnvloeden dit proces sterk.
2 Ons referentiekader en multiperspectiviteit
2.1 Ons referentiekader
2.1.1 Wat is je referentiekader?
Je referentiekader = de bril waardoor je naar de wereld kijkt.
Bestaat uit ideeën, overtuigingen en ervaringen die bepalen wat je ‘normaal’ of
‘vreemd’ vindt
Ontstaat door o.a.: opvoeding, cultuur, gezin, opleiding, media, religie, gender,
sociale omgeving…
Wordt beïnvloed door je identiteitsassen (zoals sociaaleconomische klasse,
cultuur, geloof…)
Je referentiekader bepaalt hoe je situaties waarneemt en beoordeelt, vaak
onbewust
Iedereen heeft een ander referentiekader (geen 2 zijn identiek).
2.1.2 Een belangrijk gevolg: alle ‘normaal’ is relatief
Wat jij ‘normaal’ vindt, is niet universeel of absoluut
Normen verschillen per gezin, cultuur of land
4
