Samenvatting literatuur van Juridische en gedragswetenschappelijke aspecten van politie |Prof. Van Daele en Tersago | KU Leuven | 2025/26 | Literatuur

Inhoud
Een kleine geschiedenis van de huidige organisatie van het Belgische politiewezen.......................................................................8
1. Het rapport van de bende-commisie..................................................................................................................................................8
1.1. De bevindingen van de comisie....................................................................................................................................................8
1.2. De voorstellen van de commissie.................................................................................................................................................9
2. De reactie van de toenmalige regering: de pinksterplannen I en II..................................................................................................10
2.1. Het pinksterplan I.......................................................................................................................................................................10
2.2. Het pinksterplan II......................................................................................................................................................................15
3. Het politiebeleid van Dehaene ii.......................................................................................................................................................15
Tussen wens en werkelijkheid uitdagingen voor een ‘geïntegreerde’ politie ~ H8: lokale politie...................................................17
Inleiding.................................................................................................................................................................................................17
1. Aanloop naar de politiehervorming..................................................................................................................................................17
2. Analyse van het succes van de politiehervorming............................................................................................................................17
3. Wijzigingen sinds de politiehervormingen........................................................................................................................................19
4. Structuur en gezagsoverheden.........................................................................................................................................................19
5. Huidige discussiepunten....................................................................................................................................................................20
6. Mogelijke denkpistes (oplossingen)..................................................................................................................................................21
7. Conclusie...........................................................................................................................................................................................22
De organisatorische metamorfose van het algemene politiewezen: een overzicht met commentaar............................................23
1. Inleiding.............................................................................................................................................................................................23
2. De algemene structuur van het nieuwe politiewezne......................................................................................................................23
2.1. Een geïntegreerde politiedienst, althans in naam.....................................................................................................................23
2.2. twee adviesraden en een adviescommissie: niet 1 te veel?......................................................................................................23
2.3. Wel 1 inspectie voor de federale en de lokale politiekorpsen...................................................................................................23
2.4. Herstructuering van het comité p..............................................................................................................................................24
2.5. De herziening voor de bestaande (politie) wetgeving)..............................................................................................................25
2.6. De herziening van de gemeentewet..........................................................................................................................................25
2.7. De herziening van de wet op de gerechtelijke politie................................................................................................................25
2.8. De opheffing van de wet op de rijkswacht.................................................................................................................................25
2.9. De herziening vna het wetboek van strafvordering...................................................................................................................25
2.10. De aanpassing van de provinciewet.........................................................................................................................................25
3. De structuur van de lokale politie en federale politie.......................................................................................................................25
3.1. De structuur van de lokale politie..............................................................................................................................................26
Politiemodellen of politiemodel.................................................................................................................................................. 26
Inleiding.................................................................................................................................................................................................26
1. Modellen in de wetenschap..............................................................................................................................................................26
1.1. Politiewetenschap en politiemodellen.......................................................................................................................................26
1.2. Van politieonderzoek naar politiemodellen...............................................................................................................................26

, 2. Het proffessionele misdaadbestrijdingsmodel.................................................................................................................................27
2.1. Historiek.....................................................................................................................................................................................27
2.2. Kenmerken van het model.........................................................................................................................................................27
2.3. Verdere ontwikkelingen.............................................................................................................................................................28
3. Community policing...........................................................................................................................................................................28
3.1. Historiek.....................................................................................................................................................................................28
3.2. Kenmerken van het model.........................................................................................................................................................29
3.3. Verdere ontwikkelingen.............................................................................................................................................................29
3.4. in belgië......................................................................................................................................................................................30
4. Wat volgt na beide modellen?..........................................................................................................................................................30
4.1. COP vs. POP................................................................................................................................................................................31
4.2. Probleemgerichte modellen.......................................................................................................................................................31
4.2.2. CompStat – zero tolerance......................................................................................................................................................31
4.2.3. Nultolerantie in beligië............................................................................................................................................................31
4.2.4. Militarisering van politie.........................................................................................................................................................32
4.2.5. Ilp.............................................................................................................................................................................................32
4.2.6. Big data policing......................................................................................................................................................................32
4.2.7. abstract police?.......................................................................................................................................................................32
4.3. Bevolkingsgerichte modellen.........................................................................................................................................................32
4.4. Defund the police...........................................................................................................................................................................32
5. Conclusie...........................................................................................................................................................................................33
De bestuurlijke aanpak van georganiseerde criminaliteit (1)........................................................................................................ 34
De gemeenten en de handhaving van de openbare orde....................................................................................................................34
Algemene vs. bijzondere bestuurlijke politie....................................................................................................................................34
De algemene politietaak van de gemeenten....................................................................................................................................35
De materiële openbare orde, morele openbare orde en openbare overlast...................................................................................35
dE UITHOLLING VAN DE PROACTIEVE RECHERCHE (2)................................................................................................................... 36
1. iNLEIDING..........................................................................................................................................................................................36
2. De proactieve fase of de proactieve methode?................................................................................................................................36
2.1. De proactieve fase......................................................................................................................................................................37
2.2. De proactieve methode..............................................................................................................................................................37
2.3. Een eerste tussentijds besluit....................................................................................................................................................38
3. De proactieve recherche wettelijk geregeld.....................................................................................................................................38
3.1. De definitie.................................................................................................................................................................................38
3.2. De toepassingsvoorwaarden......................................................................................................................................................39
3.3. Een tweede tussentijds besluit..................................................................................................................................................40
4. De proactieve recherche in de rechtspraak......................................................................................................................................40
4.1. De eerste arresten......................................................................................................................................................................40
4.2. Het cassatiearrest van 4 juni 2002.............................................................................................................................................41
4.3. Het cassatiearrest van 2 oktober 2007......................................................................................................................................42

, 4.4. Een derde tussentijds besluit.....................................................................................................................................................42
5. Algemeen besluit...............................................................................................................................................................................42
5.1. De keuze voor een formele definitie..........................................................................................................................................43
5.2. Het beginpunt van de proactieve recherche..............................................................................................................................43
5.3. Het eindpunt van de proactieve recherche...............................................................................................................................43
De bestuurlijke sluiting van inrichtingen in geval van terroristische activiteiten: een analyse van het nieuwe artikel 134septies van
de nieuwe gemeentewet (3)........................................................................................................................................................ 45
1. Inleiding.............................................................................................................................................................................................45
2. Het toepassingsgebied ratione materiae van art. 134septies van de nieuwe gemeentewet..........................................................45
2.1. Een maatregel van bestuurlijke politie......................................................................................................................................45
2.2. Inrichtingen................................................................................................................................................................................46
2.3. Terroristisch misdrijf..................................................................................................................................................................46
2.4. Ernstige aanwijzingen.................................................................................................................................................................46
3. De informatiepositie van de burgemeester......................................................................................................................................47
3.1. Het uitgangspunt........................................................................................................................................................................47
3.2. Informatie van gerechtelijke politie en gegevens uit het strafdossier......................................................................................47
3.3. Informatie m.b.t. strafrechtelijke veroordeling.........................................................................................................................47
3.4. De lokale integrale veiligheidscellen..........................................................................................................................................47
4. De bij de beslissing tot sluiting in acht te nemen producere............................................................................................................48
4.1. Het overleg met de gerechtelijk instanties................................................................................................................................48
4.2. De hoorplicht..............................................................................................................................................................................48
4.3. De motivering van het sluitingsbesluit.......................................................................................................................................49
4.4. De bekreachtiging van het sluitingsbesluit................................................................................................................................49
4.5. De duur van de sluitng...............................................................................................................................................................49
4.6. De verzegeling van de inrichting................................................................................................................................................50
4.7. De rechterlijketoetsing van de beslissing tot sluiting................................................................................................................50
5. Besluit................................................................................................................................................................................................50
De wet gemeentelijke bestuurlijke handhaving: een complexe en delicate evenwichtsoefening (4)..............................................51
1. Inleiding.............................................................................................................................................................................................51
2. De wet gemeentelijke bestuurlijke handhaving als sluitstuk van een kwarteeuwen beleidsmatige ontwikkelingen.....................51
2.1. Een dubbelstrategie...................................................................................................................................................................51
2.2. De versterking van de gemeentelijke bevoegdheden................................................................................................................51
2.3. De gegevensuitwisseling als blinde vlek.....................................................................................................................................52
3. De focus van de wetgever op het voorkomen van ondermijnende criminaliteit.............................................................................52
3.1. Ondermijnende criminaliteit: een compex en moeilijk hanteerbaar begrip.............................................................................52
3.2. De nationale risicoanalyse inzake ondermijnende criminaliteit................................................................................................53
4. Het geementelijk integriteitsonderzoek ter voorkoming van ondermijnende criminaliteit............................................................53
4.1. Een opt-insysteem......................................................................................................................................................................53
4.2. De onderzoeksplicht...................................................................................................................................................................54
4.3. Het toepassingsgebied ratione personae van het integriteitsonderzoek..................................................................................54

, 4.4. Het verloop van het integriteitsonderzoek...............................................................................................................................55
4.5. De gemeentelijke informatiepositie...........................................................................................................................................55
4.6. De adviesverlening door de DIOB..............................................................................................................................................56
4.6.3. Het gemotiveerd niet-bindend advies....................................................................................................................................57
4.7. de bestuurlijke beslissingen op grond van het integriteitsonderzoek...........................................................................................57
4.7.1. de mogelijke beslissingen........................................................................................................................................................57
4.7.2. de hoorplicht...........................................................................................................................................................................57
4.7.3. De motiveringsplicht...............................................................................................................................................................57
4.7.4. De mededeling van de beslissing............................................................................................................................................58
5. Epiloog: de impact van de Wet gemeentelijke bestuurlijke handhaving en de algemene bestuurlijke politietaak van de
gemeenten............................................................................................................................................................................................58
De politiefuncite: bindmiddel tussen verschillende veiligheidsactoren......................................................................................... 59
1. Inleiding.............................................................................................................................................................................................59
2. Het begrip ‘politiefunctie’: de huidige invulling................................................................................................................................59
2.1. Algemeen....................................................................................................................................................................................59
2.2. Taken van bestuurlijke en van gerechtelijke politie als constitutieve bestanddelen van de politiefunctie..............................60
2.3. Algemene slotsom voor het begrip ‘politiefunctie’...................................................................................................................61
3. De vervulling van de politiefunctie: nuttige bijdrage van diverse actoren.......................................................................................61
4. Besluit................................................................................................................................................................................................61
De impact van de Wet gemeentelijke bestuurlijke handhaving op de gemeentelijke handhaving van de openbare orde...............62
1. Inleidig...............................................................................................................................................................................................62
2. De ‘ondermijningsbeslissingen’ als maatregelen van bestuurlijke politie........................................................................................62
2.1. De beginselen.............................................................................................................................................................................62
2.2. de wet gemeentelijke bestuurlijke handhaving.........................................................................................................................62
2.3. Algemene vs. bijzondere bestuurlijke politie.............................................................................................................................63
3. De impact van de WGBH op de bevoegdheden van de burgemeester en de gemeenteraad..........................................................63
3.1. Eerste vraag: kan de burgemeester nog ‘ondermijnende’ inrichtingen sluiten?......................................................................63
3.2. Tweede vraag: kan een uitbatingsvergunning nog worden opgelegd in een gemeentelijk politiereglement..........................63
3.3. Derde vraag: hoe verhoudt de WGBH zich tot specifieke wetgeving........................................................................................64
3.3.3. De kansspelwetgeving.............................................................................................................................................................65
4. De overige wijzigingen op het vlak van het lokaal ordehandhavingsrecht.......................................................................................65
4.1. De wijzigingen inzake de bestuurlijke politiemaatregelen........................................................................................................65
4.2. de invoering van de bestuurlijke verzegeling en de bestuurlijke dwangsom............................................................................66
5. Slotbeschouwing...............................................................................................................................................................................67
Hoger beroep sterke arm (cass 12 oktober 2021)......................................................................................................................... 67
Beslissing van het hof............................................................................................................................................................................67
1. Politie en gerechtsdeurwaarders: een verplchte samenlevingsvorm...............................................................................................68
2. Feiten en voorgaanden.....................................................................................................................................................................68
3. Bespreking.........................................................................................................................................................................................68
3.1. Het lenen van de sterke arm in abstracto: duidelijkheid troef..................................................................................................69

, 3.2. Het lenen van de sterke arm in concreto: gezond verstand als bron van recht........................................................................69
3.3. Vaststelling van misdrijven tijdens het lenen van de sterke arm..............................................................................................69
4. Besluit................................................................................................................................................................................................70
RVS 2 april 2021: mensenhandel, bestuurlijke handhaving........................................................................................................... 70
Feiten.....................................................................................................................................................................................................70
Onderzoek van de middelen.................................................................................................................................................................70
Derde middel.....................................................................................................................................................................................70
eerste middel.....................................................................................................................................................................................71
Tweede middel..................................................................................................................................................................................71
1. Mensehandel als bijzondere bedreiging voor de openbare orde.....................................................................................................72
2. Een preventieve sluitingsmaatregel en het vermoeden van onschuld.............................................................................................72
3. Politionele en gerechtelijke informatie als grondslag voor een bestuurlijke politiemaatregel........................................................72
4. Besluit................................................................................................................................................................................................73
HB: proactieve recherche, autonoom politioneel onderzoek........................................................................................................ 74
Beslissing van het hof............................................................................................................................................................................74
Politionele vrijheid rondom de proactieve recherche..........................................................................................................................74
1. Summier eerste onderzoek is geen practieve recherche..................................................................................................................74
2. De lage bovengrens voor de proactieve recherche..........................................................................................................................75
3. Besluit................................................................................................................................................................................................75
5 samenhangende stellingen over de legaliteit van politioneel optreden en het bewaren ervan vanuit de antigoonrexhtspraak...76
1. Inleiding.............................................................................................................................................................................................76
2. Het legaliteitsbeginsel: een fundamenteel principe voor het politioneel optreden........................................................................76
3. De antigoonrechtspraak inzake het onrechtmatig verkregen bewijs in strafzaken: geen reden tot relativering van het
legaliteitsbeginsel..................................................................................................................................................................................77
4. Noodzakelijkheid van duidelijkheid voor de politie omtrent de legaliteit van haar optreden als resultante van de
antigoonrechtspraak: 5 stellingen ter vrijwaring hiervan.....................................................................................................................78
1ste stelling: “inzake het politioneel optreden dient de permissieve regel plaats te ruimen voor de prhibitieve regel”.................78
2de stelling: “ de wetgever dient te voorzien in een afdoende wettelijke basis voor de politionele
dwangmiddelen/bevoegdheden die noodzakelijk geacht worden voor de uitoefening van de politiefunctie”..............................78
3de stelling: “De rechtspraak dient de wettelijke basis voor politioneel optreden te interpreteren, niet tegen de ratio legis van
we wettelijke bepalingen in uit te breiden”......................................................................................................................................78
4de stelling: “in de politieopleiding moet duidelijk gewezen worden op het verschil tussen de onrechtmatigheid in de
bewijsvergaring en het gebruik van het onrechtmatig verkregen bewijs”.......................................................................................79
5de stelling: “De controleorganen inzake de politie dienen de politie constant te wijzen op het belang van het respecteren v/h
legaliteitsbeginsel..............................................................................................................................................................................79
5. Besluit................................................................................................................................................................................................79
Het politioneel legaliteitsbeginsel (art. 1 derde lid WPA): enkele tedensen gewikt en gewogen....................................................80
1. Inleiding.............................................................................................................................................................................................80
2. Het politielegaliteitsbeginsel ontleed...............................................................................................................................................80
2.1. het bereik van art. 1, derde lid WPA..........................................................................................................................................80
2.2. De ratio legis van art. 1, derde lid WPA.....................................................................................................................................81

, 2.3. Art. 1, derde lid WPA: zijn inhoud..............................................................................................................................................81
3. Enkele recente rendensen op het vlak van het politioneel legaliteitsbeginsel................................................................................82
3.1. Tendensen houdende herbevestiging en/of doortrekking van het legaliteitsbeginsel.............................................................82
3.2. Tendensen die politioneel het legaliteitsbeginsel desavoueren................................................................................................82
4. Globale beschouwingen bij de recente tendensen...........................................................................................................................83
5. Bij wize van besluit: een rechtsstatelijke bedenking........................................................................................................................84
Verbod op etnisch profileren en de noodzaak tot het vermijden van willekeurige ideniteitscontroles..........................................85
1. Inleiding: etnisch profileren als onderwerp van het maatschappelijk debat...................................................................................85
2. De veroordeling van etnisch profileren door het Europees Hof voor de rechten van de mens.......................................................85
2.1. De zaak-Muhammad tegen spanje............................................................................................................................................85
2.2. De zaak-basu tegen duitsland....................................................................................................................................................85
2.3. De zaak-Wa baile tegen Zwitserland..........................................................................................................................................86
2.4. de basisprincipes uit deze arresten gedestilleerd......................................................................................................................86
3. Gevolgen van deze rechtspraak voor het belgische (politie)recht...................................................................................................87
3.1. Een objectieve rechtvaardiging voor elke identiteitdscontrole.................................................................................................87
3.2. documenteren van (de reden van) identiteitscontroles?..........................................................................................................87
3.3. Een onafhankelijk en grondig onderzoek naar klachten over etnisch profileren......................................................................88
Afsluitende beschouwingen: biedt artificiële intelligentie soelaas?.....................................................................................................90
Het boeien aan banden gelegd. Een analyse van het nieuwe art. 37bis WPA................................................................................91
1. Probleemstelling................................................................................................................................................................................91
2. Analyse..............................................................................................................................................................................................91
2.1. Het boeien voor art. 37bis WPA.................................................................................................................................................91
2.2. Het boeien en het EVRM............................................................................................................................................................93
2.3. Het boeien onder art. 37bis WPA..............................................................................................................................................93
3. Uitleiding boeien in andere regelgeving...........................................................................................................................................99
Dodelijk politiegeweld en art. 2 EVRm....................................................................................................................................... 100
1. Inleiding: uit het art. 2 EVRM vloeien niet minder dan 4 plichten voort........................................................................................100
2. Nooit onrechtmatig dodelijk of risicovol politiegeweld (verdragsplicht 1)....................................................................................100
2.1. De McCan-principes.................................................................................................................................................................100
2.2. Bevestiging van de Mccan-principes in Nachova en ramsahai................................................................................................101
2.3. Recentere toeapssingen van de mccan-, nachova- en ramsahai-doctrine – toubache en chebab.........................................101
2.4. Dodelijk politiegeweld bij publieke manifestatie – giuliani als princiepszaak.........................................................................101
2.5. absolute noodzakelijkheid geldt ook bij antiterrorismeacties – finogenov en tagayeva........................................................102
3. zorg dat rechtsonderhorigen bij politieacties niet om het leven komen (verdragsplicht 2)..........................................................102
3.1. Jurirdisch en administratief kader rond gebruik geweld – training en selectie agenten (aspect 1)........................................102
3.2. Voldoende planning en controle van overheidsacties om risico op overlijden te minimaliseren (aspect 2)..........................103
3.3. Art. 2 evrm en gehanteerde arrestatietechnieken (aspect 3).................................................................................................103
4. Bescherm rechtsonderhorigen tegen geweld door anderen of zichzelf (verdragsplicht 3)...........................................................104
4.1. Verplichting individuen te beschermen tegen derden en zichzelf – kotilainen.......................................................................104
4.2. Ook bescherming v/h grote publiek, van getuigen en zorgbehoevende gearresteerden.......................................................104

, 5. Onderzoek aantijgen over inhoudelijke schendingen van art. 2 evrm...........................................................................................104
5.1. Verplichting tot het voeren van een effectief onderzoek naar dodelijk geweld.....................................................................104
5.2. Chebab en jablonska verduidelijkten recent deze onderzoeksplicht......................................................................................105
6. uitgekristaliseerde richtlijnen over art. 2 evrm)politieplichten (conclusie)....................................................................................105
Onderzoek in strafzaken – opsporingsonderzoek – opsporingshandelingen – doorzoeking van een voertuig (art 29 WPA) –
politioneel gekend zijn onvoldoende als verantwoording........................................................................................................... 106
1) Cass. 7 juni 2022, P.22.0230.N........................................................................................................................................................106
Beslissing van het hof......................................................................................................................................................................106
2) Brussel 20 januari 2022, nr. 99/2022..............................................................................................................................................107
Beoordeling.....................................................................................................................................................................................107
1. Ter inleiding.....................................................................................................................................................................................108
2. feiten en voorgaanden....................................................................................................................................................................108
3. art. 29 WPA......................................................................................................................................................................................108
3.1. Wettelijke bepaling en ratio legis.............................................................................................................................................108
3.2. Bespreking................................................................................................................................................................................108
4. Besluit..............................................................................................................................................................................................111
De arrestatie............................................................................................................................................................................. 112
1. Algemeen.........................................................................................................................................................................................112
2. Arrestatie in geval van heterdaad...................................................................................................................................................112
2.1. Wettelijke bepalingen..............................................................................................................................................................112
2.2. Commentaar.............................................................................................................................................................................112
3. Arrestatie buiten heterdaad............................................................................................................................................................117
3.1. Wettelijke bepalingen..............................................................................................................................................................117
3.2. Commentaar.............................................................................................................................................................................117
4. Gebruik van handboeienn...............................................................................................................................................................119
4.1. Wettelijke bepalingen..............................................................................................................................................................119
4.2. Commentaar.............................................................................................................................................................................119
5. De drieledige gerechtelijke identificatie.........................................................................................................................................119
6. De opsluiting....................................................................................................................................................................................120
7. Uitgestelde tussenkomst.................................................................................................................................................................120
7.1. Wettelijke bepalingen..............................................................................................................................................................120
7.2. Commentaar.............................................................................................................................................................................120
De wet van 4 februari 2020 inzake het gebruik van de polygraaf: een juridische en rechtspsychologische analyse......................121
1. Achtergrond.....................................................................................................................................................................................121
2. een analyse van de wet van 4 februari 2020..................................................................................................................................121
2.1. het toepassingsgebied..............................................................................................................................................................121
2.2. De informatieplicht en de toestemming..................................................................................................................................122
2.3. De bijstand door een advocaat................................................................................................................................................122
2.4. Het verloop van de polygraaftest.............................................................................................................................................122
2.5. De audiovisuele opname, het proces-verbaal en de bewijswaarde........................................................................................123

, 3. Een rechtspsychologische evaluatie van het gebruik van de polygraaf..........................................................................................123
3.1. De polygraaf als omstreden instrument..................................................................................................................................123
3.2. De tijdens de polygraaftest gehanteerde vraagrechniek.........................................................................................................123
3.3. Risico’s als gevolg van de kwetsbaarheid van verdachten.......................................................................................................125
3.4. Het compenserend effect van de in acht te nemen procedurele waarborgen.......................................................................125
3.5. De uitkomst en gevolgen van een polygraaftest......................................................................................................................126
4. besluit..............................................................................................................................................................................................126
Het recht op bijstand door een advocaat bij het verhoor als compensatie voor de kwetsbare positie van verdachten: een
dwarsdoorsnede van de europese en belgische rechtspraak...................................................................................................... 127
1. inleiding...........................................................................................................................................................................................127
2. De europese ontwikkeling inzake het recht op bijstand door een advocaat bij het verhoor........................................................127
2.1. De rechtspraak van het ehrm sinds het salduzarrest...............................................................................................................127
2.2. De europese richtlijn van 22 oktober 2013..............................................................................................................................128
3. De ontwikkelingen in belgië............................................................................................................................................................128
3.1. De intiële reactie op het salduzarrest......................................................................................................................................128
3.2. De rechtspraak voorafgaan aan de wet consultatie en bijstandsrechth van 13 augustus 2011.............................................128
3.3. De wet consultatie- en bijstandsrecht van 13 augustus 2011.................................................................................................129
3.4. De wet van 21 november 2016................................................................................................................................................130
4. Tot besluit: een terugblik en een vooruitblik..................................................................................................................................131




EEN KLEINE GESCHIEDENIS VAN DE HUIDIGE ORGANISATIE VAN HET BELGISCHE POLITIEWEZEN

1. HET RAPPORT VAN DE BENDE-COMMISIE


1.1. DE BEVINDINGEN VAN DE COMISIE

WAAROM BLEVEN DE MISDADEN VAN DE BENDE VAN NIJVEL ONOPGELOST?
 Ongewone, wellicht politieke, karakter van de bedoelde misdaden
 Groot wantrouwen tussen de onderzoekers onderling + tussen de onderzoekers en de magistraten
 De politiediensten + - inlichtingendiensten stelde hun eigen belang boven het algemeen belang
 Het gebrek aan de nodige middelen om weerwerk te kunnen bieden aan de georganiseerde misdaad
 Het onoordeelkundig gebruik van informanten
 Onbestaande communicatie binnen en tussen de politiediensten en de magistratuur als gevolg van hun uiteenlopende
bestuurlijke en interne organisatie

,  De gebrekkige leiding over het onderzoek
 In het arrondissement Nijvel werd de onderzoeksrechter (OR) sterk gedomineerd door de PDK zonder dat de hogere
gerechtelijke overheid ten gunste van hem ingreep
 Het lage peil en de geringe organisatie van de wetenschappelijke politie
 De anonieme bedreigingen van onderzoekers en hun gezin
 Zulke problemen als onvoldoende aandacht voor de democratische instelling van de politie
 De lacuneuze structurering van de bijzondere instanties en eenheden
 Het juridisch vacuüm waarin het opsporingswerk zich op het niveau van de politie bevindt
 De politiediensten zitten fundamenteel onevenwichtig in elkaar



DE ORGANISATIE EN WERKING VAN DE POLITIEDIENSTEN
 Geen samenhangend beleid gevoerd, voorgestelde maatregelen zijn vaak niet of half uitgevoerd
 Ongelijk verdeelde aandacht:
o de rijkswacht kreeg het volle pond, de GP werd mondjesmaat bedeeld en de gemeentepolitie kwam nauwelijks
aan haar trekken
 Op vlak van organisatie vertoonde de GP een gebrek aan samenhang
 Op vlak van bemanning en uitrusting was de GP ver achtergebleven bij de rijkswacht
 De hoofdcommissarissen van de GP hadden zeer veel macht over hun brigade en konden zich makkelijk onttrekken aan
externe controle
 De rijkswacht was een militair politiekorps en had een zeer grote onafhankelijkheid: controle op dit korps was onbestaande
 De rijkswacht beschikt met het centraal bureau voor de opsporingen (CBO) over een prima centraal geleid
informatiecentrum
 Structurele kant van het probleem: zeer uitlopende diensten die in zeer verschillende zeggenschapsverhoudingen verkeren
 Persoonlijke kant van het probleem: er heerst een belangentegenstelling
 Verhouding tussen rijkswacht en GP: het is verkeerd om de BOB los te haken uit de rijkswacht
 Rijkswacht wilde een onderscheid make tussen recherche + opsporing
 Uitvoering van gerechtelijk politiewerk: toenemende rechtspraak (wettelijke regeling met betrekking tot informatie en
 infiltratie)
 Vraagstuk van anonimiteit van informanten
 Technische en administratieve infrastructuur: kwaliteit ondermaats




DE ORGANISATIE EN WERKING VAN DE INLICHTINGSDIENSTEN

 Onderscheid tussen politiediensten en inlichtingendiensten was minder vanzelfsprekend dan de Commissie suggereerde:
vandaag de dag wordt er door politiediensten inlichtingenwerk gedaan + in democratie en rechtsstaat zijn er zowel
argumenten pro als contra voor het invoeren van deze splitsing
 Veiligheid houdt zich pas bezig met een zaak wanneer er sprake is van een extreemlinkse of extreem rechtste beweging
 Veiligheid heeft zich passief gedragen en had geen vruchtbare inbreng in het onderzoek naar de daders
 Veiligheid was niet gebonden aan een officiële code, laat staan aan strikte regels, de uitwisseling van gegevens was
mysterieus
 Bestuur van de Criminele Informatie (BCI) is in 1988 opgeheven



1.2. DE VOORSTELLEN VAN DE COMMISSIE
 De drie bestaande politiediensten moesten behouden worden, maar territoriaal georganiseerd op het niveau van
gerechtelijke arrondissementen
 Nationale politiediensten zijn geen superpolitie en vervullen in hoofdzaak een ondersteunende functie
 Administratieve taakuitoefening wordt geplaatst o.l.v. de arrondissementscommissaris, bijgestaan door

,  een politieprefect
 Gerechtelijke taakuitoefening wordt geplaatst o.l.v. de PDK bijgestaan door een politieprefect
 Arrondissementeel comité voor politiebestuur bestaande uit
o Arrondissementscommissaris
o PDK
o Politieprefect
o Districtscommandant van de rijkswacht
o Commissarissen van de gemeentepolitie
o Hoofdcommissaris v/d GP
 Per arrondissement werd er ook een veiligheidscomité opgericht dat fungeerde als gespreksforum tussen bevolking,
gerecht en politie
 Organisatie op civiele wijze: de verticaal hiërarchische en militaire structuur van de rijkswacht is disfunctioneel voor de
gerechtelijke opdrachten die zij dient uit te voeren
 Inlichtingendiensten kregen duidelijkere bevoegdheden, verder moest het parlement zelf ook controle kunnen uitoefenen
op de werking van deze dienst
 Bouw van een nationaal instituut van de criminalistiek: studiecentrum, nationaal laboratorium en recherche-
informatiecentrum
 Proactieve gerechtelijke politieoptreden structureren met strakke regelgeving voor de omgang met informanten, infiltratie
en afluisteren van telefoons
 Het moet mogelijk zijn om een nationaal magistraat aan te duiden die aan het hoofd staat van bijzondere nationale
politiediensten en verder om per geval een coördinerend magistraat te benoemen

 Pijnpunten:
o De integriteit van de politie- en inlichtingendiensten
o De zeggenschap over en de taak van de rijkswacht
o De verhouding tussen de magistratuur en de politiediensten
o De organisatie, uitrusting en opleiding van de magistratuur
o De interne organisatie en werking van de politiedepartementen
o De rol van de gemeentepolitie bij de bestrijding en beheersing van criminaliteit
 Problemen bij de coördinatie op het vlak v/d uitvoering v/d administratieve politietaak
o Arrondissementscommissaris niet bij machte om de taak adequaat uit te voeren
o Er is een zeer ingrijpende herschikking van de zeggenschapsverhoudingen over de twee diensten nodig
o Noch de verhouding van de arrondissementscommissaris tot de ministers van binnenlandse zaken en justitie werd
uitgewerkt, noch die tot de burgemeesters
o Splitsing van het politieapparaat in één opsporingsdienst en één dienst voor ordehandhaving
o Vraagstuk over de rijkswacht: ze hebben een te grote autonomie en er is niet de aangreep geweest om
constructieve voorstellen te doen over onder andere de interne demilitarisering en democratisering


2. DE REACTIE VAN DE TOENMALIGE REGERING: DE PINKSTERPLANNEN I EN II


2.1. HET PINKSTERPLAN I
Het Pinksterplan wordt een beleidsplan voor het politiewezen genoemd, het slaat op de (re)organisatie van het politieapparaat.
Een van de grootste problemen bleek namelijk de regeling en de realisering van de justitiële zeggenschap te zijn.




DE CONCRETE INHOUD VAN HET PLAN

 Officiële organisatie van vijfhoeksoverleg om op lokaal vlak afspraken te maken over politiebeleid en uitvoering ervan
 Opstelling van een wet op de politiefunctie
 Herwaardering van de functie van de gemeentepolitie
 Overheveling van het beheer van de rijkswacht van de minister van defensie naar de minister van binnenlandse zaken