Deel V Burgerlijk recht
Inhoudsopgave
1. Rechtshandelingen .................................................................................................................................3
1.1 Rechtshandeling vs. rechtsfeit ................................................................................................................3
1.1.1 Indeling van rechtshandelingen naar de auteur ervan ......................................................................3
1.1.2 Indeling van rechtshandelingen naar hun invloed op het vermogen ................................................3
1.2 Geldigheid van rechtshandelingen .........................................................................................................3
1.3 Nietigheid van rechtshandelingen ..........................................................................................................6
2. Personen ................................................................................................................................................7
2.1 Natuurlijke personen ..............................................................................................................................7
2.1.1 Bestaan van personen ............................................................................................................................7
2.1.2 Bekwaamheid ....................................................................................................................................7
2.1.3 Naam ..................................................................................................................................................8
2.1.4 Woonplaats ........................................................................................................................................8
2.1.5 Nationaliteit .......................................................................................................................................9
2.1.6 Burgerlijke stand ................................................................................................................................9
2.1.7 Bescherming van de persoonlijke levenssfeer ...................................................................................9
2.2 Rechtspersonen ....................................................................................................................................10
2.2.1 Soorten rechtspersonen ..................................................................................................................10
2.2.2 Gevolgen van de rechtspersoonlijkheid ...........................................................................................11
2.2.3 Einde van de rechtspersoon ............................................................................................................11
3. Goederen en zekerheden ...................................................................................................................... 11
3.1 Indeling van de goederen .....................................................................................................................12
3.1.1 Lichamelijke en onlichamelijke goederen ........................................................................................12
3.1.2 Onroerende en roerende goederen ................................................................................................12
3.1.3 Gebruiks- en verbruiksgoederen .....................................................................................................12
3.1.4 Vervangbare en niet-vervangbare goederen ...................................................................................13
3.1.5 Zakelijke rechten tegenover vorderingsrechten ..............................................................................13
3.2 Zelfstandige zakelijke rechten ..............................................................................................................13
3.2.1 Eigendom .........................................................................................................................................14
3.2.2 Vruchtgebruik ..................................................................................................................................17
3.2.3 Erfdienstbaarheden .........................................................................................................................18
3.3 Intellectuele rechten .............................................................................................................................18
3.3.1 Auteursrecht ....................................................................................................................................18
3.3.2 Octrooi (=patent) .............................................................................................................................18
3.3.3 Merkenrecht ....................................................................................................................................19
3.3.4 Tekeningen en modellen..................................................................................................................19
3.3.5 Kwekersrecht ...................................................................................................................................20
3.4 Zekerheden ...........................................................................................................................................20
3.4.1 Zakelijke zekerheden .......................................................................................................................20
3.4.2 Persoonlijke zekerheden ..................................................................................................................22
4. Verbintenissen...................................................................................................................................... 23
4.1 Soorten verbintenissen .........................................................................................................................24
1
, 4.1.1 Voorwaardelijke verbintenissen ......................................................................................................24
4.1.2 Verbintenissen met tijdsbepaling ....................................................................................................24
4.1.3 Persoonsgebonden en prestatiegebonden verbintenissen .............................................................25
4.1.4 Splitsbare verbintenissen .................................................................................................................25
4.1.5 Hoofdelijke verbintenissen ..............................................................................................................25
4.1.6 Resultaats- en inspanningsverbintenissen .......................................................................................26
4.2 Overeenkomst ......................................................................................................................................26
4.2.1 Omschrijving ....................................................................................................................................26
4.2.2 Soorten overeenkomsten ................................................................................................................26
4.2.3 Totstandkoming van overeenkomsten ............................................................................................27
4.2.4 Interpretatie van overeenkomsten ..................................................................................................27
4.2.5 Gevolgen van overeenkomst ...........................................................................................................28
3.2.6 Tenietgaan van overeenkomsten.........................................................................................................31
4.3 Onrechtmatige daad ............................................................................................................................31
4.3.1 Kenmerken van foutaansprakelijkheid ............................................................................................32
4.3.2 Aansprakelijkheid voor eigen fout ...................................................................................................33
4.3.3 Aansprakelijkheid voor andermans fout ..........................................................................................35
4.3.4 Aansprakelijkheid voor zaken ..........................................................................................................36
4.4 Tenietgaan van verbintenissen.............................................................................................................38
4.5 Bijzondere overeenkomsten .................................................................................................................40
4.5.1 Koop .................................................................................................................................................40
5. Familie en gezin .................................................................................................................................... 45
5.1 Gezinsvermogen ...................................................................................................................................45
5.1.1 Het wettelijk stelsel .........................................................................................................................45
5.1.2 Andere stelsels .................................................................................................................................46
5.2 Ongehuwd samenwonen ......................................................................................................................46
6. Erven .................................................................................................................................................... 47
7. Bewijs ................................................................................................................................................... 47
7.1 Bewijslast .............................................................................................................................................47
7.2 Bewijsmiddelen ....................................................................................................................................47
2
,1. Rechtshandelingen
1.1 Rechtshandeling vs. rechtsfeit
Een rechtsfeit is elk feit (een gebeurtenis, toestand of handeling) waaraan het
objectief recht rechtsgevolgen koppelt. Deze rechtsgevolgen zijnn iets anders
dan het tot stand brengen, wijzigen, overdragen of laten verdwijnen van
subjectieve rechten.
- Vb: autoongeval, geboorte, juridisch volledig handelingsbekwaam vanaf
18e verjaardag
Een rechtshandeling is elke handeling die bewust gesteld wordt om de
rechtsgevolgen te bereiken die het objectief recht aan die handeling heeft
verbonden.
1.1.1 Indeling van rechtshandelingen naar de auteur ervan
Indeling aan de hand van de aard van de auteurs
- Publiekrechtelijke rechtshandelingen
- Privaatrechtelijke rechtshandelingen
Indeling aan de hand van aantal betrokken partijen: kijken naar de wilsuiting
- Eenzijdige rechtshandelingen
- Meerzijdige rechtshanelingen
1.1.2 Indeling van rechtshandelingen naar hun invloed op het vermogen
- Daden van gebruik of daden van genot: minst verregaande
rechtshandelingen
o Passief genieten van het vermogen (vb. bewonen, huurgelden
ontvangen,..)
- Daden van beheer (daden van behoud en bewaring): rechtshandelingen
die beheer van het vermogen beogen
o Zorgen dat de goederen in de toekomst ook nog vruchten blijven
opleveren (vb. beleggen van een geldsom, verhuren, voeren van
een proceduren…)
- Daden van beschikking: rechtshandelingen die tot gevolg hebben dat
goederen hetzij definitief, hetzij voor lange tijd het vermogen verlaten
o Rechtshandeling met de grootste invloed op het vermogen
o Vb: verkoop, vernietiging, verhuur > 9 jaar
3
, 1.2 Geldigheid van rechtshandelingen
Bestaansvoorwaarden van de rechtshandeling:
- Wilsuiting
- Voorwerp
- Oorzaam
- Bekwaamheid
- Overeenstemming met het imperatief recht
Sanctie als de rechtshandeling niet geldig is
- RH is vernietigbaar
- Relatieve / absolute nietigheid
- Herstel in oorspronkelijke toestand
Wilsuiting
Wil moet reëel zijn: een vrije, bewuste en ernstige wil van een normale mens
- Geesteszieken, zwaar mentaal gehandicapten, dronken personen: kunnen
geen volwaardige rechtshandelingen stellen.
- Wil mag evenmin tot stand komen obv
o Psychisch of fysiek geweld (dwang)
o Opzettelijke misleiding (bedrog)
o Onopzettelijke misleiding (dwaling)
Voorwaarden volwaardige wilsuiting:
- Bewuste toestemming
- Ernstige toestemming
- Vrije toestemming: vrij van wilsgebreken (dwang, bedrog en dwaling)
Sanctie: relatieve nietigheid
Dwaling
Vergissing over essentieel onderdeel RH
- Dwaling omtrent de (zelfstandigheid van de) zaak
- Dwaling omtrent de persoon
Voorwaarden
- Doorslaggevend: zonder de dwaling zou de RH niet gesteld zijn
- Verschoonbaar
o Criterium: “redelijk en zorgvuldig persoon”
o Geen lichtzinnige fouten slordigheid, onvoorzichtigheid,…
4
Inhoudsopgave
1. Rechtshandelingen .................................................................................................................................3
1.1 Rechtshandeling vs. rechtsfeit ................................................................................................................3
1.1.1 Indeling van rechtshandelingen naar de auteur ervan ......................................................................3
1.1.2 Indeling van rechtshandelingen naar hun invloed op het vermogen ................................................3
1.2 Geldigheid van rechtshandelingen .........................................................................................................3
1.3 Nietigheid van rechtshandelingen ..........................................................................................................6
2. Personen ................................................................................................................................................7
2.1 Natuurlijke personen ..............................................................................................................................7
2.1.1 Bestaan van personen ............................................................................................................................7
2.1.2 Bekwaamheid ....................................................................................................................................7
2.1.3 Naam ..................................................................................................................................................8
2.1.4 Woonplaats ........................................................................................................................................8
2.1.5 Nationaliteit .......................................................................................................................................9
2.1.6 Burgerlijke stand ................................................................................................................................9
2.1.7 Bescherming van de persoonlijke levenssfeer ...................................................................................9
2.2 Rechtspersonen ....................................................................................................................................10
2.2.1 Soorten rechtspersonen ..................................................................................................................10
2.2.2 Gevolgen van de rechtspersoonlijkheid ...........................................................................................11
2.2.3 Einde van de rechtspersoon ............................................................................................................11
3. Goederen en zekerheden ...................................................................................................................... 11
3.1 Indeling van de goederen .....................................................................................................................12
3.1.1 Lichamelijke en onlichamelijke goederen ........................................................................................12
3.1.2 Onroerende en roerende goederen ................................................................................................12
3.1.3 Gebruiks- en verbruiksgoederen .....................................................................................................12
3.1.4 Vervangbare en niet-vervangbare goederen ...................................................................................13
3.1.5 Zakelijke rechten tegenover vorderingsrechten ..............................................................................13
3.2 Zelfstandige zakelijke rechten ..............................................................................................................13
3.2.1 Eigendom .........................................................................................................................................14
3.2.2 Vruchtgebruik ..................................................................................................................................17
3.2.3 Erfdienstbaarheden .........................................................................................................................18
3.3 Intellectuele rechten .............................................................................................................................18
3.3.1 Auteursrecht ....................................................................................................................................18
3.3.2 Octrooi (=patent) .............................................................................................................................18
3.3.3 Merkenrecht ....................................................................................................................................19
3.3.4 Tekeningen en modellen..................................................................................................................19
3.3.5 Kwekersrecht ...................................................................................................................................20
3.4 Zekerheden ...........................................................................................................................................20
3.4.1 Zakelijke zekerheden .......................................................................................................................20
3.4.2 Persoonlijke zekerheden ..................................................................................................................22
4. Verbintenissen...................................................................................................................................... 23
4.1 Soorten verbintenissen .........................................................................................................................24
1
, 4.1.1 Voorwaardelijke verbintenissen ......................................................................................................24
4.1.2 Verbintenissen met tijdsbepaling ....................................................................................................24
4.1.3 Persoonsgebonden en prestatiegebonden verbintenissen .............................................................25
4.1.4 Splitsbare verbintenissen .................................................................................................................25
4.1.5 Hoofdelijke verbintenissen ..............................................................................................................25
4.1.6 Resultaats- en inspanningsverbintenissen .......................................................................................26
4.2 Overeenkomst ......................................................................................................................................26
4.2.1 Omschrijving ....................................................................................................................................26
4.2.2 Soorten overeenkomsten ................................................................................................................26
4.2.3 Totstandkoming van overeenkomsten ............................................................................................27
4.2.4 Interpretatie van overeenkomsten ..................................................................................................27
4.2.5 Gevolgen van overeenkomst ...........................................................................................................28
3.2.6 Tenietgaan van overeenkomsten.........................................................................................................31
4.3 Onrechtmatige daad ............................................................................................................................31
4.3.1 Kenmerken van foutaansprakelijkheid ............................................................................................32
4.3.2 Aansprakelijkheid voor eigen fout ...................................................................................................33
4.3.3 Aansprakelijkheid voor andermans fout ..........................................................................................35
4.3.4 Aansprakelijkheid voor zaken ..........................................................................................................36
4.4 Tenietgaan van verbintenissen.............................................................................................................38
4.5 Bijzondere overeenkomsten .................................................................................................................40
4.5.1 Koop .................................................................................................................................................40
5. Familie en gezin .................................................................................................................................... 45
5.1 Gezinsvermogen ...................................................................................................................................45
5.1.1 Het wettelijk stelsel .........................................................................................................................45
5.1.2 Andere stelsels .................................................................................................................................46
5.2 Ongehuwd samenwonen ......................................................................................................................46
6. Erven .................................................................................................................................................... 47
7. Bewijs ................................................................................................................................................... 47
7.1 Bewijslast .............................................................................................................................................47
7.2 Bewijsmiddelen ....................................................................................................................................47
2
,1. Rechtshandelingen
1.1 Rechtshandeling vs. rechtsfeit
Een rechtsfeit is elk feit (een gebeurtenis, toestand of handeling) waaraan het
objectief recht rechtsgevolgen koppelt. Deze rechtsgevolgen zijnn iets anders
dan het tot stand brengen, wijzigen, overdragen of laten verdwijnen van
subjectieve rechten.
- Vb: autoongeval, geboorte, juridisch volledig handelingsbekwaam vanaf
18e verjaardag
Een rechtshandeling is elke handeling die bewust gesteld wordt om de
rechtsgevolgen te bereiken die het objectief recht aan die handeling heeft
verbonden.
1.1.1 Indeling van rechtshandelingen naar de auteur ervan
Indeling aan de hand van de aard van de auteurs
- Publiekrechtelijke rechtshandelingen
- Privaatrechtelijke rechtshandelingen
Indeling aan de hand van aantal betrokken partijen: kijken naar de wilsuiting
- Eenzijdige rechtshandelingen
- Meerzijdige rechtshanelingen
1.1.2 Indeling van rechtshandelingen naar hun invloed op het vermogen
- Daden van gebruik of daden van genot: minst verregaande
rechtshandelingen
o Passief genieten van het vermogen (vb. bewonen, huurgelden
ontvangen,..)
- Daden van beheer (daden van behoud en bewaring): rechtshandelingen
die beheer van het vermogen beogen
o Zorgen dat de goederen in de toekomst ook nog vruchten blijven
opleveren (vb. beleggen van een geldsom, verhuren, voeren van
een proceduren…)
- Daden van beschikking: rechtshandelingen die tot gevolg hebben dat
goederen hetzij definitief, hetzij voor lange tijd het vermogen verlaten
o Rechtshandeling met de grootste invloed op het vermogen
o Vb: verkoop, vernietiging, verhuur > 9 jaar
3
, 1.2 Geldigheid van rechtshandelingen
Bestaansvoorwaarden van de rechtshandeling:
- Wilsuiting
- Voorwerp
- Oorzaam
- Bekwaamheid
- Overeenstemming met het imperatief recht
Sanctie als de rechtshandeling niet geldig is
- RH is vernietigbaar
- Relatieve / absolute nietigheid
- Herstel in oorspronkelijke toestand
Wilsuiting
Wil moet reëel zijn: een vrije, bewuste en ernstige wil van een normale mens
- Geesteszieken, zwaar mentaal gehandicapten, dronken personen: kunnen
geen volwaardige rechtshandelingen stellen.
- Wil mag evenmin tot stand komen obv
o Psychisch of fysiek geweld (dwang)
o Opzettelijke misleiding (bedrog)
o Onopzettelijke misleiding (dwaling)
Voorwaarden volwaardige wilsuiting:
- Bewuste toestemming
- Ernstige toestemming
- Vrije toestemming: vrij van wilsgebreken (dwang, bedrog en dwaling)
Sanctie: relatieve nietigheid
Dwaling
Vergissing over essentieel onderdeel RH
- Dwaling omtrent de (zelfstandigheid van de) zaak
- Dwaling omtrent de persoon
Voorwaarden
- Doorslaggevend: zonder de dwaling zou de RH niet gesteld zijn
- Verschoonbaar
o Criterium: “redelijk en zorgvuldig persoon”
o Geen lichtzinnige fouten slordigheid, onvoorzichtigheid,…
4
