Samenvatting Sociologie van de stad.
INLEIDING
Centrale doelstelling vak
o Inzicht geven in stad & stedelijkheid
o Reflectiestof voor 4 uitdagingen voor steden in 21ste eeuw
=> superdiversiteit, ruimtelijke ongelijkheid en gentrificatie, klimaatopwarming en
duurzame steden & rol en belang van publieke ruimte in de stad.
HOOFDSTUK 1: STAD EN STEDELIJKHEID
Definitie stad
Er zijn 3 kernelementen die terugkomen in alle definities van het woord stad:
o Plaats waar veel mensen wonen
o Beperkte oppervlakte
o Grote densiteit of dichtheid
Functies stad
Boven op de woonfunctie bestaan er vele andere functies in de stad.
Economische functie
De stad is een plek waar veel mensen werken.
=> belangrijk deel bruto nationaal product hier geproduceerd.
=> winkels deel van economische functie.
Bestuurlijke functie
De stad huisvest instellingen zoals het parlement, regering, etc.
Culturele functie
De stad bestaat vaak uit cultuur-historische binnensteden.
=> stedenbouwkundig erfgoed, musea, operahuizen, theaters, etc.
1
,Sociale functie
De stad is een plek van ontmoeting en heeft een uitgebreid netwerk aan sociale
voorzieningen.
Centrumfunctie
Alle functies komen in grotere hoeveelheden samen in de stad dan op het platteland.
Overige
o Vrijplaatsen voor denkers, politieke activisten, onderzoekers, etc.
o Toevluchtsoorden
o Aankomstplaatsen voor migranten
o Emancipatiemachines
o …
Definitie stedelijkheid
Stedelijkheid is een samenkomst van openstaande houding tegenover andere
stedelingen (diversiteit), vrijheid om eigen levensstijlen te ontwikkelen en omgaan met
prikkels.
Bv. op platteland is er de verwachting dat men elkaar groet, in de stad wordt dat als raar
gezien
=> stedelijkheid stopt niet bij administratieve grens van stad.
=> te maken met hoe (voormalige) stedelingen stedelijke levensstijl hanteren.
Stadslucht maakt vrij
Stadslucht maakt vrij is een middeleeuws gezegde dat refereert naar de vrijheden en
mogelijke verandering in de samenleving die een stad met zich meebrengt.
=> ‘slechte’ aspecten stad: arbeiderswijken, vreemdelingen, zedeloosheid, anonimiteit,
prostitutie, etc.
=> conservatief Vlaanderen worstelt hiermee.
Anti-stedelijkheid en stadsvlucht
Vlaanderen ziet succes als het verlaten van de stad en daarbuiten iets te bouwen met het
gespaarde geld van de carrière in de stad.
2
,=> stadsvlucht gelinkt aan te dure prijzen steden en drukte.
=> gevolg stadsvlucht is gentrificatie.
=> 50 jaar daling van aantal stedelingen.
=> stijgt weer door aantrekking jongeren en jonge gezinnen, toename migratie en
verjonging en verkleuring van steden.
=> huidige aantal Antwerpenaren: ± 565 000.
=> stijging sinds 2000.
=> door natuurlijke groei, binnenlandse & internationale migratie.
Mechanismen stadsvlucht
o Suburbia trekt aan, stad stoot af
o Stad fysiek en psychisch vol
o Zoektocht groen & ruimte voor kinderen
o Veilige verkeerssituaties
o Migratie (voornamelijk witte-stadsvlucht)
o Drugs & criminaliteit
HOOFDSTUK 2: BASISINZICHTEN VANUIT EEN EEUW STADSSOCIOLOGIE
Steden vroeger & nu
Wereldwijze urbanisering is 250 jaar bezig.
=> onderdeel van moderniteit.
=> sinds 21ste eeuw meer dan helft van wereldbevolking in steden.
Oudheid
In de oudheid zag een doorsnee stad er ommuurd uit, met centrumfunctie voor religie,
bestuur, publiek plein en handel.
=> steden: Babylon, Athene, Rome, etc.
=> elite woonde centraal.
=> beperkte invloed op samenleving buiten stad.
Industrialisering
Midden 18de eeuw leidt de industrialisering tot urbaniseringsgolf.
3
, => groei aan arbeiders vraagt naar groei in huisvesting dichtbij industriële werkplekken.
Heden
Urbanisering blijft groeien.
=> 1950: 30%.
=> 21ste eeuw: 50%.
=> 2030: minstens 60%.
=> 2050: 80%.
Moderne stad volgens Giddens
o Grote bevolking en hoge densiteit
o Arbeidsmarktspecialisatie
=> vaak gegroepeerd in wijken.
o Permanente markten
o Onpersoonlijke & rationele omgang tussen bewoners
o Diversiteit qua demografie, sociale en psychologische kenmerken
o Zonder ommuring
Global cities
Global cities zijn kernsteden voor financiële markten, technologische bedrijven en
consultancy.
Bv. New York, London, Tokyo, etc.
=> hoofdzetel van grote transnationale bedrijven.
=> basis voor productie en innovatie van nieuwe industrieën (media, ICT, games, etc.) en
markten.
=> koeriers, nachtwinkel eigenaars, etc. maakten levensstijl mogelijk.
Stadssociologische theorieën over stedelijkheid
Urbanisatie vs urbanisme/stedelijkheid
Urbanisatie
Urbanisatie is het proces waarin steden ontstaan.
4
INLEIDING
Centrale doelstelling vak
o Inzicht geven in stad & stedelijkheid
o Reflectiestof voor 4 uitdagingen voor steden in 21ste eeuw
=> superdiversiteit, ruimtelijke ongelijkheid en gentrificatie, klimaatopwarming en
duurzame steden & rol en belang van publieke ruimte in de stad.
HOOFDSTUK 1: STAD EN STEDELIJKHEID
Definitie stad
Er zijn 3 kernelementen die terugkomen in alle definities van het woord stad:
o Plaats waar veel mensen wonen
o Beperkte oppervlakte
o Grote densiteit of dichtheid
Functies stad
Boven op de woonfunctie bestaan er vele andere functies in de stad.
Economische functie
De stad is een plek waar veel mensen werken.
=> belangrijk deel bruto nationaal product hier geproduceerd.
=> winkels deel van economische functie.
Bestuurlijke functie
De stad huisvest instellingen zoals het parlement, regering, etc.
Culturele functie
De stad bestaat vaak uit cultuur-historische binnensteden.
=> stedenbouwkundig erfgoed, musea, operahuizen, theaters, etc.
1
,Sociale functie
De stad is een plek van ontmoeting en heeft een uitgebreid netwerk aan sociale
voorzieningen.
Centrumfunctie
Alle functies komen in grotere hoeveelheden samen in de stad dan op het platteland.
Overige
o Vrijplaatsen voor denkers, politieke activisten, onderzoekers, etc.
o Toevluchtsoorden
o Aankomstplaatsen voor migranten
o Emancipatiemachines
o …
Definitie stedelijkheid
Stedelijkheid is een samenkomst van openstaande houding tegenover andere
stedelingen (diversiteit), vrijheid om eigen levensstijlen te ontwikkelen en omgaan met
prikkels.
Bv. op platteland is er de verwachting dat men elkaar groet, in de stad wordt dat als raar
gezien
=> stedelijkheid stopt niet bij administratieve grens van stad.
=> te maken met hoe (voormalige) stedelingen stedelijke levensstijl hanteren.
Stadslucht maakt vrij
Stadslucht maakt vrij is een middeleeuws gezegde dat refereert naar de vrijheden en
mogelijke verandering in de samenleving die een stad met zich meebrengt.
=> ‘slechte’ aspecten stad: arbeiderswijken, vreemdelingen, zedeloosheid, anonimiteit,
prostitutie, etc.
=> conservatief Vlaanderen worstelt hiermee.
Anti-stedelijkheid en stadsvlucht
Vlaanderen ziet succes als het verlaten van de stad en daarbuiten iets te bouwen met het
gespaarde geld van de carrière in de stad.
2
,=> stadsvlucht gelinkt aan te dure prijzen steden en drukte.
=> gevolg stadsvlucht is gentrificatie.
=> 50 jaar daling van aantal stedelingen.
=> stijgt weer door aantrekking jongeren en jonge gezinnen, toename migratie en
verjonging en verkleuring van steden.
=> huidige aantal Antwerpenaren: ± 565 000.
=> stijging sinds 2000.
=> door natuurlijke groei, binnenlandse & internationale migratie.
Mechanismen stadsvlucht
o Suburbia trekt aan, stad stoot af
o Stad fysiek en psychisch vol
o Zoektocht groen & ruimte voor kinderen
o Veilige verkeerssituaties
o Migratie (voornamelijk witte-stadsvlucht)
o Drugs & criminaliteit
HOOFDSTUK 2: BASISINZICHTEN VANUIT EEN EEUW STADSSOCIOLOGIE
Steden vroeger & nu
Wereldwijze urbanisering is 250 jaar bezig.
=> onderdeel van moderniteit.
=> sinds 21ste eeuw meer dan helft van wereldbevolking in steden.
Oudheid
In de oudheid zag een doorsnee stad er ommuurd uit, met centrumfunctie voor religie,
bestuur, publiek plein en handel.
=> steden: Babylon, Athene, Rome, etc.
=> elite woonde centraal.
=> beperkte invloed op samenleving buiten stad.
Industrialisering
Midden 18de eeuw leidt de industrialisering tot urbaniseringsgolf.
3
, => groei aan arbeiders vraagt naar groei in huisvesting dichtbij industriële werkplekken.
Heden
Urbanisering blijft groeien.
=> 1950: 30%.
=> 21ste eeuw: 50%.
=> 2030: minstens 60%.
=> 2050: 80%.
Moderne stad volgens Giddens
o Grote bevolking en hoge densiteit
o Arbeidsmarktspecialisatie
=> vaak gegroepeerd in wijken.
o Permanente markten
o Onpersoonlijke & rationele omgang tussen bewoners
o Diversiteit qua demografie, sociale en psychologische kenmerken
o Zonder ommuring
Global cities
Global cities zijn kernsteden voor financiële markten, technologische bedrijven en
consultancy.
Bv. New York, London, Tokyo, etc.
=> hoofdzetel van grote transnationale bedrijven.
=> basis voor productie en innovatie van nieuwe industrieën (media, ICT, games, etc.) en
markten.
=> koeriers, nachtwinkel eigenaars, etc. maakten levensstijl mogelijk.
Stadssociologische theorieën over stedelijkheid
Urbanisatie vs urbanisme/stedelijkheid
Urbanisatie
Urbanisatie is het proces waarin steden ontstaan.
4
