DIAGNOSTIEK & RADIOLOGISCHE
ANATOMIE
Radiologie – De Wever .............................................................................................................................................................. 9
Deel 1: Röntgenstralen - Projec4eradiologie ................................................................................................................................. 9
1. Radiologische beeldvorming ........................................................................................................................................... 9
1.1 Radiologie .............................................................................................................................................................. 9
1.2 Radiologische anatomie ......................................................................................................................................... 9
1.3 Beeldvormingsmodaliteiten ................................................................................................................................... 9
2. Beeldvorming d.m.v. röntgenstralen ............................................................................................................................. 10
2.1 Röntgenbuis ......................................................................................................................................................... 10
2.2 Röntgenstralen ..................................................................................................................................................... 10
2.3 Röntgendetector .................................................................................................................................................. 12
2.4 Röntgenfoto ......................................................................................................................................................... 12
2.4.1 Thoraxfoto = RX thorax.................................................................................................................................... 13
2.4.2 Abdominale opname = RX abdomen .............................................................................................................. 13
2.4.3 ConvenEonele skeletradiologie = RX skelet..................................................................................................... 13
3. Uitdagingen in projecEeradiologie ................................................................................................................................ 14
4. ProjecEe- vs doorsnederadiologie ................................................................................................................................. 15
Deel 2: Röntgenstralen – Doorsnederadiologie ........................................................................................................................... 16
1. ConvenEonele tomografie ............................................................................................................................................. 16
2. Computertomografie/ computer-assisted tomografie (CT / CAT) ................................................................................. 16
2.1 Ontwikkelingen in CT-technologie ....................................................................................................................... 16
2.2 Hounsfield Units (HU) .......................................................................................................................................... 17
2.3 Venster en center (windowing) ............................................................................................................................ 18
2.4 Contraststoffen .................................................................................................................................................... 18
2.5 Post-processing toepassingen .............................................................................................................................. 19
2.6 CT-fluoroscopie .................................................................................................................................................... 19
Deel 3: Echografie (ultrasound, US) ............................................................................................................................................. 20
1. Principe.......................................................................................................................................................................... 20
2. Techniek......................................................................................................................................................................... 20
2.1 Eigenschappen van geluidsgolven ....................................................................................................................... 20
2.2 Transducer ........................................................................................................................................................... 21
2.3 InteracEe met weefsels ........................................................................................................................................ 21
2.4 BeeldresoluEe ...................................................................................................................................................... 22
2.5 WeefselpenetraEe ............................................................................................................................................... 22
2.6 Beeldvorming ....................................................................................................................................................... 22
2.6.1 Ultrageluidsmodi ............................................................................................................................................. 23
3. Beeldvorming dmv geluidsgolven.................................................................................................................................. 24
4. Artefacten ...................................................................................................................................................................... 25
Deel 4: MRI (Magne4sche resonan4e) ........................................................................................................................................ 26
1. MRI hardware ................................................................................................................................................................ 26
2. Werking ......................................................................................................................................................................... 26
3. T1- en T2-sequenEes ..................................................................................................................................................... 27
4. Beperkingen magneetveld............................................................................................................................................. 28
5. MRI vs CT ....................................................................................................................................................................... 28
Deel 5: Contraststoffen ................................................................................................................................................................ 29
1. Contrastmiddelen (CM) ................................................................................................................................................. 29
2. Röntgencontrastmiddelen ............................................................................................................................................. 29
2.1 PosiEeve contrastmiddelen.................................................................................................................................. 29
2.1.1 Barium ............................................................................................................................................................. 29
2.1.3 Jodiumhoudende CM ...................................................................................................................................... 29
2.2 NegaEeve contrastmiddelen ................................................................................................................................ 32
3. Contrastmiddelen voor echografie ................................................................................................................................ 32
1
, 4. Contrastmiddelen voor MRI .......................................................................................................................................... 32
Radiologische Anatomie – De Wever ....................................................................................................................................... 34
Deel 1: Radiologische anatomie van de thorax ........................................................................................................................... 34
1. Thoraxwand ................................................................................................................................................................... 34
1.1 Wekedelencomponenten..................................................................................................................................... 35
1.2 Botstructuren ....................................................................................................................................................... 35
1.3 Pleura ................................................................................................................................................................... 36
2. Diafragma ...................................................................................................................................................................... 37
2.1 Anatomie ............................................................................................................................................................. 37
2.2 Beeldvorming ....................................................................................................................................................... 38
2.2.1 Profielopname................................................................................................................................................. 38
2.2.2 Fluoroscopie van het diafragma ...................................................................................................................... 39
2.2.3 Link met topografische anatomie à thoraxdrain ........................................................................................... 39
3. Hart................................................................................................................................................................................ 40
3.1 Anatomie ............................................................................................................................................................. 40
3.2 Beeldvorming ....................................................................................................................................................... 40
3.2.1 Radiografie ...................................................................................................................................................... 40
3.2.2 CT / MRI .......................................................................................................................................................... 41
3.3 Pericard ................................................................................................................................................................ 42
4. MediasEnum ................................................................................................................................................................. 43
4.1 Beoordeling mediasEnum op RX – lijnen, stripes en interfaces........................................................................... 44
4.2 Trachea................................................................................................................................................................. 46
4.3 MediasEnale comparEmenten ............................................................................................................................ 47
5. Longhili en longvelden................................................................................................................................................... 49
5.1 Longhili................................................................................................................................................................. 49
5.2 Longvelden........................................................................................................................................................... 50
5.2.1 Secundaire pulmonale lobulus ........................................................................................................................ 50
Deel 2: Radiologische anatomie van het abdomen ..................................................................................................................... 51
1. Het abdomen................................................................................................................................................................. 51
1.1 Anterieure abdominale wand .............................................................................................................................. 51
1.2 Posterieure abdominale wand ............................................................................................................................. 51
1.3 Abdominale regio’s .............................................................................................................................................. 52
1.4 Pelvis .................................................................................................................................................................... 52
2. Abdominale en peritoneale caviteit .............................................................................................................................. 52
3. Gastro-intesEnaal stelsel ............................................................................................................................................... 53
3.1 Slokdarm .............................................................................................................................................................. 53
3.1.1 Beeldvorming .................................................................................................................................................. 53
3.2 Maag .................................................................................................................................................................... 55
3.3 Duodenum ........................................................................................................................................................... 55
3.4 Dunne darm ......................................................................................................................................................... 56
3.5 Colon .................................................................................................................................................................... 57
3.5.1 Appendix vermiformis ..................................................................................................................................... 57
3.6 Lever .................................................................................................................................................................... 58
3.6.1 Echografie........................................................................................................................................................ 58
3.6.2 CT .................................................................................................................................................................... 59
3.6.3 MRI .................................................................................................................................................................. 59
3.7 Galblaas en galwegen .......................................................................................................................................... 60
3.8 Pancreas ............................................................................................................................................................... 61
3.9 Milt....................................................................................................................................................................... 62
3.10 Nieren .................................................................................................................................................................. 62
3.11 Bijnieren ............................................................................................................................................................... 64
4. Vrouwelijk klein bekken................................................................................................................................................. 65
4.1 Blaas ..................................................................................................................................................................... 65
4.2 Urethra (vrouw) ................................................................................................................................................... 65
4.3 Uterus .................................................................................................................................................................. 66
4.4 Ovaria ................................................................................................................................................................... 67
5. Mannelijk klein bekken.................................................................................................................................................. 69
5.1 Urethra (man) ...................................................................................................................................................... 69
5.2 Prostaat ................................................................................................................................................................ 69
2
, 5.3 Zaadblaasjes......................................................................................................................................................... 70
6. Retroperitoneale bloedvaten ........................................................................................................................................ 71
7. Anatomische vlakken..................................................................................................................................................... 72
Inleiding tot medische endoscopie – R. Bisschops ................................................................................................................... 73
Technische principes van endoscopie en beeldresolu4e .............................................................................................................. 73
1. Componenten en instrumentarium van de endoscoop ................................................................................................ 73
2. Technische vooruitgang ................................................................................................................................................. 74
2.1 Pixels en resoluEe ................................................................................................................................................ 74
2.2 Videosignaal ......................................................................................................................................................... 75
2.3 Monitor ................................................................................................................................................................ 75
1e toepassing: Gastroenterologie ................................................................................................................................................ 75
1. Inleiding ......................................................................................................................................................................... 75
2. Oesofago-gastro-duodenoscopie (gastroscopie) ........................................................................................................... 77
3. Enteroscopie .................................................................................................................................................................. 78
3.1 Klassieke enteroscopie (PCF, PE, IOE)................................................................................................................... 78
3.2 Capsule-enteroscopie .......................................................................................................................................... 78
3.3 Device-assisted enteroscopie (ballonenteroscopie) ............................................................................................ 79
4. (Ileo-)Coloscopie............................................................................................................................................................ 80
5. Linker coloscopie / sigmoidoscopie ............................................................................................................................... 82
6. Anuscopie / rectoscopie (proctologisch onderzoek) ..................................................................................................... 82
7. Echo-endoscopie ........................................................................................................................................................... 82
2e toepassing: Pneumologie ........................................................................................................................................................ 83
1. Bronchoscopie ............................................................................................................................................................... 83
2. DiagnosEsche technieken .............................................................................................................................................. 85
3. TherapeuEsche technieken ........................................................................................................................................... 85
4. Pleuroscopie .................................................................................................................................................................. 86
3e toepassing: Urologie ................................................................................................................................................................ 86
1. Cystoscopie.................................................................................................................................................................... 86
2. Ureteroscopie (URS) ...................................................................................................................................................... 87
4e toepassing: Hepatobiliair......................................................................................................................................................... 88
1. MagneEsche ResonanEe Cholangio-PancreaEcografie (MRCP) .................................................................................... 88
2. Endoscopische echografie (EUS) ................................................................................................................................... 88
3. Endoscopische Retrograde Cholangio-PancreaEcografie (ERCP)................................................................................... 88
4. Cholangioscopie ............................................................................................................................................................ 91
Toekomst ...................................................................................................................................................................................... 91
1. AI in diagnosEek ............................................................................................................................................................ 91
Nucleaire beeldvorming – Van Laere ....................................................................................................................................... 93
Deel 1: Basisprincipe en meetapparatuur .................................................................................................................................... 93
1. Inleiding ......................................................................................................................................................................... 93
2. Straling en radiofarmaca ............................................................................................................................................... 93
2.1 RadioacEviteit ...................................................................................................................................................... 94
2.1.1 RadioacEeve straling in geneeskunde ............................................................................................................. 94
2.2 Radiofarmaca voor diagnosEek ........................................................................................................................... 95
2.2.1 Tracerprincipe ................................................................................................................................................. 95
2.2.2 TracerkineEek .................................................................................................................................................. 95
2.2.3 Gepersonaliseerde moleculaire geneeskunde ................................................................................................ 96
2.3 Radiofarmaca voor therapie ................................................................................................................................ 96
2.3.1 ProducEe van radionucliden ........................................................................................................................... 96
3. Gamma vs PET-camera – mulEmodale beeldvorming ................................................................................................... 97
3.1 RadioacEef verval ................................................................................................................................................ 97
3.2 Basisprincipe isotopenbeeldvorming ................................................................................................................... 97
3.3 SPECT vs PET ........................................................................................................................................................ 98
3.3.1 SPECT (Single Photon Emission Computed Tomography) ............................................................................... 98
3.3.2 PET (Positron Emission Tomography) .............................................................................................................. 98
Deel 2: Radioprotec4e ................................................................................................................................................................. 99
1. Stralingsrisico ................................................................................................................................................................ 99
3
, 1.1 Belang van grooleordes ...................................................................................................................................... 99
1.1.1 StralingsbelasEng diagnosEsche onderzoeken.............................................................................................. 100
1.2 StochasEsche vs determinisEsche biologische effecten .................................................................................... 101
1.3 Geabsorbeerde dosis (D) ................................................................................................................................... 101
1.4 Equivalente dosis (H) ......................................................................................................................................... 102
1.5 EffecEeve dosis (E) ............................................................................................................................................. 102
1.6 ReferenEeblootstelling....................................................................................................................................... 102
1.7 Directe en indirecte ioniserende straling ........................................................................................................... 103
1.8 Linear No Threshold (LNT)-hypothese ............................................................................................................... 103
1.8.1 DNA-strengbreuken komen spontaan vaak voor .......................................................................................... 104
1.9 Fataal kankerrisico-coëfficiënt ........................................................................................................................... 105
2. RadioprotecEe in klinische nucleaire geneeskunde .................................................................................................... 105
2.1 RadioprotecEe bij radionucliden........................................................................................................................ 105
2.1.1 De minimis-principe ...................................................................................................................................... 106
2.2 StralingsbelasEng ............................................................................................................................................... 106
2.2.1 Voor nucleair technoloog / verpleegkundige ................................................................................................ 106
2.2.2 Andere hospitalisaEe-afdelingen .................................................................................................................. 106
2.2.3 Familie, kennissen, transport ........................................................................................................................ 107
2.2.4 Andere diagnosEsche afdelingen .................................................................................................................. 107
3. RadioprotecEe binnen NBC / CBRN ............................................................................................................................. 107
Deel 3: Oncologische nucleaire beeldvorming ........................................................................................................................... 109
18
1. F-FDG PET/CT ............................................................................................................................................................ 109
18
1.1 F-FDG opname in tumoren .............................................................................................................................. 109
1.2 FDG PET voor TNM-staging ................................................................................................................................ 110
1.2.1 Meta-analyse FDG-PET/CT voor hematogene metastasen............................................................................ 110
1.3 PrakEsch: 18F-FDG PET acquisiEe ....................................................................................................................... 111
1.4 OutcomepredicEe in solide tumoren na therapie: metabole respons ............................................................... 112
1.5 Cancer of Unknown Primary (CUP) .................................................................................................................... 112
1.6 FDG PET voor metabole radiotherapieplanning ................................................................................................ 112
1.7 Factoren die gevoeligheid van FDG PET beïnvloeden ........................................................................................ 113
1.7.1 “Residuele (microscopische) ziekte” ............................................................................................................. 113
1.8 Factoren die specificiteit van FDG PET beïnvloeden .......................................................................................... 113
1.8.1 Artefacten ..................................................................................................................................................... 114
2. Specifiekere en (nog) betere targets dan 18F-FDG ....................................................................................................... 115
2.1 Aminozuur PET met 18F-FET (fluorethyltyrosine) ............................................................................................... 115
68
2.2 Ga-PSMA (prostaatspecifiek membraananEgeen) PET/CT .............................................................................. 116
2.3 TheranosEek ...................................................................................................................................................... 117
2.4 Neuro-endocriene tumoren (NET’s)................................................................................................................... 117
2.5 Recente alternaEeve PET-targets in tumoraal weefsel ...................................................................................... 118
3. SenEnel node detecEe ................................................................................................................................................ 119
3.1 Schildwachtersklier (senEnel node) preoperaEeve detecEe ............................................................................. 119
3.2 Accuraatheid ...................................................................................................................................................... 120
Deel 4: Nucleaire beeldvorming bij infec4e en inflamma4e ...................................................................................................... 121
1. ScinEgrafische evaluaEe van infecEe en inflammaEe ................................................................................................. 121
99
1.1 mTc HM-PAO gelabelde leucocyten................................................................................................................. 121
18
1.2 F-FDG PET-CT bij infecEe/inflammaEe ............................................................................................................ 122
Klinische voorbeelden ................................................................................................................................................. 122
Deel 5: Nucleaire beeldvorming van de hersenen...................................................................................................................... 124
1. Algemene principes ..................................................................................................................................................... 124
1.1 Perfusie SPECT ................................................................................................................................................... 125
1.2 Metabolisme: PET met 18F-FDG ......................................................................................................................... 125
1.2.1 Veroudering van de hersenen ....................................................................................................................... 126
1.2.2 VisualisaEe .................................................................................................................................................... 126
1.2.3 Absoluut glucosemetabolisme (rMRGlu) en differenEaEe van coma ........................................................... 126
2. DemenEe ..................................................................................................................................................................... 127
2.1 Wat is demenEe? ............................................................................................................................................... 127
2.1.1 Oorzaken ....................................................................................................................................................... 127
2.1.2 Huidige behandelingen ................................................................................................................................. 128
2.2 Ziekte van Alzheimer.......................................................................................................................................... 128
2.2.1 Klinische diagnose van ziekte van Alzheimer ................................................................................................ 128
4
, 2.2.2 Moleculaire oorzaken ziekte van Alzheimer.................................................................................................. 129
2.2.3 FDG bij ziekte van Alzheimer......................................................................................................................... 131
2.2.4 SensiEviteit / specificiteit / accuraatheid indirecte beeldvorming................................................................ 131
2.2.5 Beeldvorming van proteïnedeposiEes .......................................................................................................... 132
2.2.6 AnE-amyloïd immunotherapie ...................................................................................................................... 133
2.3 Verschillende misvouwde eiwilen leiden tot neurodegeneraEeve ziekten ...................................................... 134
3. Bewegingsstoornissen ................................................................................................................................................. 134
3.1 Ziekte van Parkinson .......................................................................................................................................... 134
3.1.1 Nigrostriatale baan ........................................................................................................................................ 135
3.1.2 Verloop .......................................................................................................................................................... 136
3.1.3 Beeldvorming ................................................................................................................................................ 136
Deel 6: Nucleaire beeldvorming van het skelet .......................................................................................................................... 138
1. Algemene principes ..................................................................................................................................................... 138
1.1 Botcyclus ............................................................................................................................................................ 138
1.2 Beeldvorming ..................................................................................................................................................... 138
1.2.1 Histopathologisch correlaat en tracers ......................................................................................................... 138
1.2.2 BotscinEgrafie ............................................................................................................................................... 139
1.2.3 Algemene sensiEviteit/specificiteit van botscinEgrafie ................................................................................ 139
2. Voornaamste indicaEes ............................................................................................................................................... 140
2.1 Pathofysiologie .................................................................................................................................................. 140
2.2 Overzicht indicaEes ............................................................................................................................................ 140
2.2.1 Typische stressfracturen................................................................................................................................ 140
2.2.2 Onverklaarde rugpijn .................................................................................................................................... 141
2.2.3 Vasculaire pathologie: avasculaire necrose ................................................................................................... 141
2.2.4 LoslaEng of infecEe van prothesen ............................................................................................................... 142
2.2.5 BoEnfecEes: osteomyeliEs distale Ebia......................................................................................................... 142
2.2.6 BotreacEe op metastaEsche invasie ............................................................................................................. 142
2.2.7 Benigne bolumoren ..................................................................................................................................... 143
2.2.8 Maligne tumoren .......................................................................................................................................... 143
Deel 7: Endocrinologische onderzoeken..................................................................................................................................... 144
1. Schildklier .................................................................................................................................................................... 144
1.1 Onderzoeksmethoden ....................................................................................................................................... 144
1.2 Aandoeningen .................................................................................................................................................... 144
1.3 Tracers ................................................................................................................................................................ 144
1.4 Hyperthyreose ................................................................................................................................................... 145
1.5 Koude nodule ..................................................................................................................................................... 145
2. Bijschildklier ................................................................................................................................................................ 146
Deel 8: Nucleaire beeldvorming van de longen ......................................................................................................................... 146
1. V/Q (venElaEe/perfusie-onderzoek) ........................................................................................................................... 147
1.1 Tracers voor longonderzoek (V/Q) ..................................................................................................................... 147
1.2 Normaal V/Q-onderzoek .................................................................................................................................... 147
1.3 Hoge probabiliteit longembolen ........................................................................................................................ 147
Deel 9: Nucleaire beeldvorming van het hart ............................................................................................................................ 148
1. Ischemie ...................................................................................................................................................................... 148
1.1 Myocardiale perfusiebeeldvorming ................................................................................................................... 149
Laboratoriumgeneeskunde – Bussuyt .................................................................................................................................... 153
Deel 1: Inleiding ......................................................................................................................................................................... 153
1. Wat is klinische biologie? ............................................................................................................................................ 153
2. Rol van laboratoriumtesten in het diagnosEsch proces .............................................................................................. 153
2.1 Aanvragen van laboratoriumtesten ................................................................................................................... 155
3. DiagnosEsche onzekerheid .......................................................................................................................................... 156
4. ReferenEewaarden ...................................................................................................................................................... 157
4.1 Bepalen van ‘normaal’: juiste referenEepopulaEe kiezen ................................................................................. 158
5. DiagnosEsche performanEe van een test.................................................................................................................... 158
5.1 Receiver OperaEng CharacterisEcs (ROC)-curve ................................................................................................ 159
5.2 OperaEonele testkenmerken ............................................................................................................................. 160
5.3 Likelihood en likelihood raEo (LR) ...................................................................................................................... 160
6. Rapporteren van diagnosEsche performanEe............................................................................................................. 161
5
,Deel 2: Pre-analy4sche fase ....................................................................................................................................................... 162
1. Staalsoorten ................................................................................................................................................................ 162
1.1 Bloednames ....................................................................................................................................................... 163
1.1.1 Bloedcomponenten....................................................................................................................................... 163
1.1.2 Bloedstolling.................................................................................................................................................. 163
1.1.3 Kleurcode bloedtubes ................................................................................................................................... 164
1.1.4 Verkeerde staalname .................................................................................................................................... 166
Deel 3: Nierfunc4e en urineonderzoek....................................................................................................................................... 167
1. Correct verzamelen van urinestaal .............................................................................................................................. 167
1. Uitzicht, geur en kleur ................................................................................................................................................. 167
1. Urineteststrook............................................................................................................................................................ 167
1.1 Heem.................................................................................................................................................................. 168
1.2 Leukocyten (WBC) .............................................................................................................................................. 168
1.3 Nitriet (nitraatreductasetest) ............................................................................................................................. 168
1.4 pH....................................................................................................................................................................... 169
1.5 Glucose .............................................................................................................................................................. 169
1.6 Ketonen .............................................................................................................................................................. 169
1.7 Eiwit ................................................................................................................................................................... 170
1.8 Bilirubine ............................................................................................................................................................ 170
1.9 Soortelijk gewicht .............................................................................................................................................. 170
2. Urinemicroscopie ........................................................................................................................................................ 171
3. Urinekweek ................................................................................................................................................................. 171
4. Opsporen van drugs en medicaEe ............................................................................................................................... 171
Deel 4: Eiwitchemie ................................................................................................................................................................... 172
1. Technieken om eiwilen te meten in bloed ................................................................................................................. 172
1.1 ImmunoprecipitaEe ........................................................................................................................................... 172
1.2 Zone-elektroforese: scheiding van eiwilen ....................................................................................................... 173
2. VisualisaEe................................................................................................................................................................... 175
2.1 Serumeiwitelektroforese ................................................................................................................................... 175
2.1.1 Albumine ....................................................................................................................................................... 175
2.1.2 Alfa-1-anEtrypsine (AAT) ............................................................................................................................... 176
2.1.3 Haptoglobine................................................................................................................................................. 177
2.1.4 Alfa-2-macroglobuline................................................................................................................................... 177
2.1.5 Transferrine (Trf) ........................................................................................................................................... 178
2.1.6 Complement factor 3 (C3) ............................................................................................................................. 178
2.1.7 C-reacEef proteïne (CRP)............................................................................................................................... 179
2.1.8 Gamma-globulinen........................................................................................................................................ 180
Deel 5: Basisprincipes van de celtelling ..................................................................................................................................... 185
1. Bloed ........................................................................................................................................................................... 185
2. Technieken voor celtelling ........................................................................................................................................... 185
2.1 Principe van Coulter (impedanEeprincipe) ................................................................................................................ 185
2.2 OpEsch principe ................................................................................................................................................. 186
2.3 DifferenEaEe van WBC ....................................................................................................................................... 186
3. Rode bloedcellen ......................................................................................................................................................... 187
3.1 RBC-parameters ................................................................................................................................................. 187
3.2 IJzer in het lichaam ............................................................................................................................................ 188
3.3 Morfologie van RBC ........................................................................................................................................... 189
3.4 Hemoglobine ..................................................................................................................................................... 189
3.4.1 Structuur en funcEe ...................................................................................................................................... 189
3.4.2 Bepaling van hemoglobine ............................................................................................................................ 190
3.4.3 Avraak van hemoglobine ............................................................................................................................. 191
3.5 Pathologie: anemie ............................................................................................................................................ 192
3.5.1 Morfologische classificaEe ............................................................................................................................ 192
3.5.2 RDW (Red Cell DistribuEon Width) ............................................................................................................... 192
3.5.3 Oorzaken ....................................................................................................................................................... 193
3.6 Pathologie: polycythemie .................................................................................................................................. 197
4. Wile bloedcellen ........................................................................................................................................................ 197
4.1 Leukopenie......................................................................................................................................................... 197
4.2 Leukocytose ....................................................................................................................................................... 198
5. Bloedplaatjes ............................................................................................................................................................... 199
6
, 5.1 Thrombocytopenie ............................................................................................................................................ 199
5.2 Thrombocytose .................................................................................................................................................. 200
Deel 6: Interpreta4e rou4ne laboratoriumtesten ...................................................................................................................... 201
1. Bilirubine ..................................................................................................................................................................... 201
1.1 Syndroom van Gilbert ................................................................................................................................................ 202
2. Ammoniak en ureum ................................................................................................................................................... 203
2.1 Ammoniak .................................................................................................................................................................. 203
2.2 Ureum ........................................................................................................................................................................ 203
3. Enzymen ...................................................................................................................................................................... 204
3.1 CreaEne kinase (CK) ................................................................................................................................................... 204
3.1.1 CreaEnine ........................................................................................................................................................... 204
3.1.2 Troponine ........................................................................................................................................................... 205
3.1.3 Acuut myocardinfarct ......................................................................................................................................... 205
3.2 Lactaatdehydrogenase (LDH)..................................................................................................................................... 206
3.3 LeverfuncEetesten..................................................................................................................................................... 206
3.3.1 AST en ALT ......................................................................................................................................................... 207
3.3.2 γGT..................................................................................................................................................................... 207
3.3.3 Alkalische fosfatasen (ALP) ................................................................................................................................ 208
3.3.4 Medisch taalgebruik .......................................................................................................................................... 208
3.4 Amylase ...................................................................................................................................................................... 209
3.5 Lipase ........................................................................................................................................................................ 209
7
,8
,RADIOLOGIE – DE WEVER
DEEL 1: RÖNTGENSTRALEN - PROJECTIERADIOLOGIE
1. RADIOLOGISCHE BEELDVORMING
1.1 RADIOLOGIE
• = Een medisch specialisme waarin de geneesheer radioloog, bijgestaan door radiologische
verpleegkundigen, op een niet- of weinig invasieve manier beelden maat van het menselijk lichaam
• Doel van beeldvorming:
o Afwijkingen in anatomie en funcNe opsporen, omschrijven en diagnosNceren
o Invasieve diagnosNsche en therapeuNsche ingrepen uitvoeren en/of begeleiden
• Vereisten voor detecNe van afwijkingen:
o Kennis van normale anatomie
o Kennis van beschikbare technieken + mogelijkheden en beperkingen
§ vb. röntgenstralen
§ paNëntgebonden beperkingen (bv. beperkte nierfuncNe → minder contrast)
o Juiste indicaNes per techniek
• Voorbeeld sens/spec:
o Lymfeklieren opsporen met CT
o Benigne vs maligne onderscheid via PET
1.2 RADIOLOGISCHE ANATOMIE
• Anatomie van de levende mens:
o Niet geïdealiseerde beelden
o Onderlinge variaNe (binnen normale grenzen)
o Fysiologische parameters
• Belang: essenNeel in elke medische prakNjk
• Zichtbaarheid van structuren afankelijk van:
o Grooge
o Samenstelling
o Ligging
o Gebruikte radiologische techniek
§ Modaliteiten: röntgenstralen, magneNsche resonanNe, ultrageluidsgolven
§ Gebruik: projecNebeelden vs doorsnedebeelden
1.3 BEELDVORMINGSMODALITEITEN
• RX en CT → röntgenstralen
• MRI (magneNsche resonanNe) → radiofrequenNegolven + magneetvelden
• Echografie → ultrageluidsgolven
• (Nucleaire beeldvorming)
9
, 2. BEELDVORMING D.M.V. RÖNTGENSTRALEN
• Röntgenstralen ontstaan als energierijke elektronen plotseling worden afgeremd doordat ze tegen
materie botsen
o Oudste niet invasieve beeldvorming (1895)
• Basiscomponenten röntgentoestel:
o Röntgenbuis
o Röntgenstralen
o Röntgendetector
o Röntgenfoto
2.1 RÖNTGENBUIS
• Vacuüm buis met kathode en anode + hoge spanning (buisspanning, kV) die wordt aangelegd
• Kathode (-):
o Zet elektronen vrij door verhiong
§ Worden afgestoten naar anode
o Gericht in smalle bundel (buisstroom, mA) naar anode (focus)
• Anode (+) (focus):
o Botsing tegen focus→ deel van hun bewegingsenergie wordt
omgezet in röntgenstraling
o Stralen divergeren richNng detector
o InteracNe met lichaamsweefsels en straling
• Loden omhulsel: voorkomt straling in ongewenste richNngen
2.2 RÖNTGENSTRALEN
PenetraFevermogen
• Afankelijk van:
1. Weefselkenmerken
o Dichtheid
o Dikte
o Aard (atoomnummer)
2. Golflengte
o Hardheid van stralen
§ Kortere golflengte = hardere stralen = betere penetraNe
• Gevolg:
o Verschillende weefsels verzwakken straling verschillend
o → Intensiteitsverschillen achter paNënt → InformaNe over inwendige
anatomie
• Vier densiteiten (toenemende verzwakking):
o Lucht
o Vet
o Weke delen
o Bot
• Beeldvorming:
o Meer absorpNe/verstrooiing → minder straling op detector → wiger beeld
(denser)
o Minder absorpNe → meer straling → zwarter beeld (translucenter)
Voorbeelden
o Metaal → zeer dens (wit)
o Longen (lucht) → zwart
o Bot → wit
• Digitale omzeong: Ontvangen informaNe op detector → digitaal beeld
10
ANATOMIE
Radiologie – De Wever .............................................................................................................................................................. 9
Deel 1: Röntgenstralen - Projec4eradiologie ................................................................................................................................. 9
1. Radiologische beeldvorming ........................................................................................................................................... 9
1.1 Radiologie .............................................................................................................................................................. 9
1.2 Radiologische anatomie ......................................................................................................................................... 9
1.3 Beeldvormingsmodaliteiten ................................................................................................................................... 9
2. Beeldvorming d.m.v. röntgenstralen ............................................................................................................................. 10
2.1 Röntgenbuis ......................................................................................................................................................... 10
2.2 Röntgenstralen ..................................................................................................................................................... 10
2.3 Röntgendetector .................................................................................................................................................. 12
2.4 Röntgenfoto ......................................................................................................................................................... 12
2.4.1 Thoraxfoto = RX thorax.................................................................................................................................... 13
2.4.2 Abdominale opname = RX abdomen .............................................................................................................. 13
2.4.3 ConvenEonele skeletradiologie = RX skelet..................................................................................................... 13
3. Uitdagingen in projecEeradiologie ................................................................................................................................ 14
4. ProjecEe- vs doorsnederadiologie ................................................................................................................................. 15
Deel 2: Röntgenstralen – Doorsnederadiologie ........................................................................................................................... 16
1. ConvenEonele tomografie ............................................................................................................................................. 16
2. Computertomografie/ computer-assisted tomografie (CT / CAT) ................................................................................. 16
2.1 Ontwikkelingen in CT-technologie ....................................................................................................................... 16
2.2 Hounsfield Units (HU) .......................................................................................................................................... 17
2.3 Venster en center (windowing) ............................................................................................................................ 18
2.4 Contraststoffen .................................................................................................................................................... 18
2.5 Post-processing toepassingen .............................................................................................................................. 19
2.6 CT-fluoroscopie .................................................................................................................................................... 19
Deel 3: Echografie (ultrasound, US) ............................................................................................................................................. 20
1. Principe.......................................................................................................................................................................... 20
2. Techniek......................................................................................................................................................................... 20
2.1 Eigenschappen van geluidsgolven ....................................................................................................................... 20
2.2 Transducer ........................................................................................................................................................... 21
2.3 InteracEe met weefsels ........................................................................................................................................ 21
2.4 BeeldresoluEe ...................................................................................................................................................... 22
2.5 WeefselpenetraEe ............................................................................................................................................... 22
2.6 Beeldvorming ....................................................................................................................................................... 22
2.6.1 Ultrageluidsmodi ............................................................................................................................................. 23
3. Beeldvorming dmv geluidsgolven.................................................................................................................................. 24
4. Artefacten ...................................................................................................................................................................... 25
Deel 4: MRI (Magne4sche resonan4e) ........................................................................................................................................ 26
1. MRI hardware ................................................................................................................................................................ 26
2. Werking ......................................................................................................................................................................... 26
3. T1- en T2-sequenEes ..................................................................................................................................................... 27
4. Beperkingen magneetveld............................................................................................................................................. 28
5. MRI vs CT ....................................................................................................................................................................... 28
Deel 5: Contraststoffen ................................................................................................................................................................ 29
1. Contrastmiddelen (CM) ................................................................................................................................................. 29
2. Röntgencontrastmiddelen ............................................................................................................................................. 29
2.1 PosiEeve contrastmiddelen.................................................................................................................................. 29
2.1.1 Barium ............................................................................................................................................................. 29
2.1.3 Jodiumhoudende CM ...................................................................................................................................... 29
2.2 NegaEeve contrastmiddelen ................................................................................................................................ 32
3. Contrastmiddelen voor echografie ................................................................................................................................ 32
1
, 4. Contrastmiddelen voor MRI .......................................................................................................................................... 32
Radiologische Anatomie – De Wever ....................................................................................................................................... 34
Deel 1: Radiologische anatomie van de thorax ........................................................................................................................... 34
1. Thoraxwand ................................................................................................................................................................... 34
1.1 Wekedelencomponenten..................................................................................................................................... 35
1.2 Botstructuren ....................................................................................................................................................... 35
1.3 Pleura ................................................................................................................................................................... 36
2. Diafragma ...................................................................................................................................................................... 37
2.1 Anatomie ............................................................................................................................................................. 37
2.2 Beeldvorming ....................................................................................................................................................... 38
2.2.1 Profielopname................................................................................................................................................. 38
2.2.2 Fluoroscopie van het diafragma ...................................................................................................................... 39
2.2.3 Link met topografische anatomie à thoraxdrain ........................................................................................... 39
3. Hart................................................................................................................................................................................ 40
3.1 Anatomie ............................................................................................................................................................. 40
3.2 Beeldvorming ....................................................................................................................................................... 40
3.2.1 Radiografie ...................................................................................................................................................... 40
3.2.2 CT / MRI .......................................................................................................................................................... 41
3.3 Pericard ................................................................................................................................................................ 42
4. MediasEnum ................................................................................................................................................................. 43
4.1 Beoordeling mediasEnum op RX – lijnen, stripes en interfaces........................................................................... 44
4.2 Trachea................................................................................................................................................................. 46
4.3 MediasEnale comparEmenten ............................................................................................................................ 47
5. Longhili en longvelden................................................................................................................................................... 49
5.1 Longhili................................................................................................................................................................. 49
5.2 Longvelden........................................................................................................................................................... 50
5.2.1 Secundaire pulmonale lobulus ........................................................................................................................ 50
Deel 2: Radiologische anatomie van het abdomen ..................................................................................................................... 51
1. Het abdomen................................................................................................................................................................. 51
1.1 Anterieure abdominale wand .............................................................................................................................. 51
1.2 Posterieure abdominale wand ............................................................................................................................. 51
1.3 Abdominale regio’s .............................................................................................................................................. 52
1.4 Pelvis .................................................................................................................................................................... 52
2. Abdominale en peritoneale caviteit .............................................................................................................................. 52
3. Gastro-intesEnaal stelsel ............................................................................................................................................... 53
3.1 Slokdarm .............................................................................................................................................................. 53
3.1.1 Beeldvorming .................................................................................................................................................. 53
3.2 Maag .................................................................................................................................................................... 55
3.3 Duodenum ........................................................................................................................................................... 55
3.4 Dunne darm ......................................................................................................................................................... 56
3.5 Colon .................................................................................................................................................................... 57
3.5.1 Appendix vermiformis ..................................................................................................................................... 57
3.6 Lever .................................................................................................................................................................... 58
3.6.1 Echografie........................................................................................................................................................ 58
3.6.2 CT .................................................................................................................................................................... 59
3.6.3 MRI .................................................................................................................................................................. 59
3.7 Galblaas en galwegen .......................................................................................................................................... 60
3.8 Pancreas ............................................................................................................................................................... 61
3.9 Milt....................................................................................................................................................................... 62
3.10 Nieren .................................................................................................................................................................. 62
3.11 Bijnieren ............................................................................................................................................................... 64
4. Vrouwelijk klein bekken................................................................................................................................................. 65
4.1 Blaas ..................................................................................................................................................................... 65
4.2 Urethra (vrouw) ................................................................................................................................................... 65
4.3 Uterus .................................................................................................................................................................. 66
4.4 Ovaria ................................................................................................................................................................... 67
5. Mannelijk klein bekken.................................................................................................................................................. 69
5.1 Urethra (man) ...................................................................................................................................................... 69
5.2 Prostaat ................................................................................................................................................................ 69
2
, 5.3 Zaadblaasjes......................................................................................................................................................... 70
6. Retroperitoneale bloedvaten ........................................................................................................................................ 71
7. Anatomische vlakken..................................................................................................................................................... 72
Inleiding tot medische endoscopie – R. Bisschops ................................................................................................................... 73
Technische principes van endoscopie en beeldresolu4e .............................................................................................................. 73
1. Componenten en instrumentarium van de endoscoop ................................................................................................ 73
2. Technische vooruitgang ................................................................................................................................................. 74
2.1 Pixels en resoluEe ................................................................................................................................................ 74
2.2 Videosignaal ......................................................................................................................................................... 75
2.3 Monitor ................................................................................................................................................................ 75
1e toepassing: Gastroenterologie ................................................................................................................................................ 75
1. Inleiding ......................................................................................................................................................................... 75
2. Oesofago-gastro-duodenoscopie (gastroscopie) ........................................................................................................... 77
3. Enteroscopie .................................................................................................................................................................. 78
3.1 Klassieke enteroscopie (PCF, PE, IOE)................................................................................................................... 78
3.2 Capsule-enteroscopie .......................................................................................................................................... 78
3.3 Device-assisted enteroscopie (ballonenteroscopie) ............................................................................................ 79
4. (Ileo-)Coloscopie............................................................................................................................................................ 80
5. Linker coloscopie / sigmoidoscopie ............................................................................................................................... 82
6. Anuscopie / rectoscopie (proctologisch onderzoek) ..................................................................................................... 82
7. Echo-endoscopie ........................................................................................................................................................... 82
2e toepassing: Pneumologie ........................................................................................................................................................ 83
1. Bronchoscopie ............................................................................................................................................................... 83
2. DiagnosEsche technieken .............................................................................................................................................. 85
3. TherapeuEsche technieken ........................................................................................................................................... 85
4. Pleuroscopie .................................................................................................................................................................. 86
3e toepassing: Urologie ................................................................................................................................................................ 86
1. Cystoscopie.................................................................................................................................................................... 86
2. Ureteroscopie (URS) ...................................................................................................................................................... 87
4e toepassing: Hepatobiliair......................................................................................................................................................... 88
1. MagneEsche ResonanEe Cholangio-PancreaEcografie (MRCP) .................................................................................... 88
2. Endoscopische echografie (EUS) ................................................................................................................................... 88
3. Endoscopische Retrograde Cholangio-PancreaEcografie (ERCP)................................................................................... 88
4. Cholangioscopie ............................................................................................................................................................ 91
Toekomst ...................................................................................................................................................................................... 91
1. AI in diagnosEek ............................................................................................................................................................ 91
Nucleaire beeldvorming – Van Laere ....................................................................................................................................... 93
Deel 1: Basisprincipe en meetapparatuur .................................................................................................................................... 93
1. Inleiding ......................................................................................................................................................................... 93
2. Straling en radiofarmaca ............................................................................................................................................... 93
2.1 RadioacEviteit ...................................................................................................................................................... 94
2.1.1 RadioacEeve straling in geneeskunde ............................................................................................................. 94
2.2 Radiofarmaca voor diagnosEek ........................................................................................................................... 95
2.2.1 Tracerprincipe ................................................................................................................................................. 95
2.2.2 TracerkineEek .................................................................................................................................................. 95
2.2.3 Gepersonaliseerde moleculaire geneeskunde ................................................................................................ 96
2.3 Radiofarmaca voor therapie ................................................................................................................................ 96
2.3.1 ProducEe van radionucliden ........................................................................................................................... 96
3. Gamma vs PET-camera – mulEmodale beeldvorming ................................................................................................... 97
3.1 RadioacEef verval ................................................................................................................................................ 97
3.2 Basisprincipe isotopenbeeldvorming ................................................................................................................... 97
3.3 SPECT vs PET ........................................................................................................................................................ 98
3.3.1 SPECT (Single Photon Emission Computed Tomography) ............................................................................... 98
3.3.2 PET (Positron Emission Tomography) .............................................................................................................. 98
Deel 2: Radioprotec4e ................................................................................................................................................................. 99
1. Stralingsrisico ................................................................................................................................................................ 99
3
, 1.1 Belang van grooleordes ...................................................................................................................................... 99
1.1.1 StralingsbelasEng diagnosEsche onderzoeken.............................................................................................. 100
1.2 StochasEsche vs determinisEsche biologische effecten .................................................................................... 101
1.3 Geabsorbeerde dosis (D) ................................................................................................................................... 101
1.4 Equivalente dosis (H) ......................................................................................................................................... 102
1.5 EffecEeve dosis (E) ............................................................................................................................................. 102
1.6 ReferenEeblootstelling....................................................................................................................................... 102
1.7 Directe en indirecte ioniserende straling ........................................................................................................... 103
1.8 Linear No Threshold (LNT)-hypothese ............................................................................................................... 103
1.8.1 DNA-strengbreuken komen spontaan vaak voor .......................................................................................... 104
1.9 Fataal kankerrisico-coëfficiënt ........................................................................................................................... 105
2. RadioprotecEe in klinische nucleaire geneeskunde .................................................................................................... 105
2.1 RadioprotecEe bij radionucliden........................................................................................................................ 105
2.1.1 De minimis-principe ...................................................................................................................................... 106
2.2 StralingsbelasEng ............................................................................................................................................... 106
2.2.1 Voor nucleair technoloog / verpleegkundige ................................................................................................ 106
2.2.2 Andere hospitalisaEe-afdelingen .................................................................................................................. 106
2.2.3 Familie, kennissen, transport ........................................................................................................................ 107
2.2.4 Andere diagnosEsche afdelingen .................................................................................................................. 107
3. RadioprotecEe binnen NBC / CBRN ............................................................................................................................. 107
Deel 3: Oncologische nucleaire beeldvorming ........................................................................................................................... 109
18
1. F-FDG PET/CT ............................................................................................................................................................ 109
18
1.1 F-FDG opname in tumoren .............................................................................................................................. 109
1.2 FDG PET voor TNM-staging ................................................................................................................................ 110
1.2.1 Meta-analyse FDG-PET/CT voor hematogene metastasen............................................................................ 110
1.3 PrakEsch: 18F-FDG PET acquisiEe ....................................................................................................................... 111
1.4 OutcomepredicEe in solide tumoren na therapie: metabole respons ............................................................... 112
1.5 Cancer of Unknown Primary (CUP) .................................................................................................................... 112
1.6 FDG PET voor metabole radiotherapieplanning ................................................................................................ 112
1.7 Factoren die gevoeligheid van FDG PET beïnvloeden ........................................................................................ 113
1.7.1 “Residuele (microscopische) ziekte” ............................................................................................................. 113
1.8 Factoren die specificiteit van FDG PET beïnvloeden .......................................................................................... 113
1.8.1 Artefacten ..................................................................................................................................................... 114
2. Specifiekere en (nog) betere targets dan 18F-FDG ....................................................................................................... 115
2.1 Aminozuur PET met 18F-FET (fluorethyltyrosine) ............................................................................................... 115
68
2.2 Ga-PSMA (prostaatspecifiek membraananEgeen) PET/CT .............................................................................. 116
2.3 TheranosEek ...................................................................................................................................................... 117
2.4 Neuro-endocriene tumoren (NET’s)................................................................................................................... 117
2.5 Recente alternaEeve PET-targets in tumoraal weefsel ...................................................................................... 118
3. SenEnel node detecEe ................................................................................................................................................ 119
3.1 Schildwachtersklier (senEnel node) preoperaEeve detecEe ............................................................................. 119
3.2 Accuraatheid ...................................................................................................................................................... 120
Deel 4: Nucleaire beeldvorming bij infec4e en inflamma4e ...................................................................................................... 121
1. ScinEgrafische evaluaEe van infecEe en inflammaEe ................................................................................................. 121
99
1.1 mTc HM-PAO gelabelde leucocyten................................................................................................................. 121
18
1.2 F-FDG PET-CT bij infecEe/inflammaEe ............................................................................................................ 122
Klinische voorbeelden ................................................................................................................................................. 122
Deel 5: Nucleaire beeldvorming van de hersenen...................................................................................................................... 124
1. Algemene principes ..................................................................................................................................................... 124
1.1 Perfusie SPECT ................................................................................................................................................... 125
1.2 Metabolisme: PET met 18F-FDG ......................................................................................................................... 125
1.2.1 Veroudering van de hersenen ....................................................................................................................... 126
1.2.2 VisualisaEe .................................................................................................................................................... 126
1.2.3 Absoluut glucosemetabolisme (rMRGlu) en differenEaEe van coma ........................................................... 126
2. DemenEe ..................................................................................................................................................................... 127
2.1 Wat is demenEe? ............................................................................................................................................... 127
2.1.1 Oorzaken ....................................................................................................................................................... 127
2.1.2 Huidige behandelingen ................................................................................................................................. 128
2.2 Ziekte van Alzheimer.......................................................................................................................................... 128
2.2.1 Klinische diagnose van ziekte van Alzheimer ................................................................................................ 128
4
, 2.2.2 Moleculaire oorzaken ziekte van Alzheimer.................................................................................................. 129
2.2.3 FDG bij ziekte van Alzheimer......................................................................................................................... 131
2.2.4 SensiEviteit / specificiteit / accuraatheid indirecte beeldvorming................................................................ 131
2.2.5 Beeldvorming van proteïnedeposiEes .......................................................................................................... 132
2.2.6 AnE-amyloïd immunotherapie ...................................................................................................................... 133
2.3 Verschillende misvouwde eiwilen leiden tot neurodegeneraEeve ziekten ...................................................... 134
3. Bewegingsstoornissen ................................................................................................................................................. 134
3.1 Ziekte van Parkinson .......................................................................................................................................... 134
3.1.1 Nigrostriatale baan ........................................................................................................................................ 135
3.1.2 Verloop .......................................................................................................................................................... 136
3.1.3 Beeldvorming ................................................................................................................................................ 136
Deel 6: Nucleaire beeldvorming van het skelet .......................................................................................................................... 138
1. Algemene principes ..................................................................................................................................................... 138
1.1 Botcyclus ............................................................................................................................................................ 138
1.2 Beeldvorming ..................................................................................................................................................... 138
1.2.1 Histopathologisch correlaat en tracers ......................................................................................................... 138
1.2.2 BotscinEgrafie ............................................................................................................................................... 139
1.2.3 Algemene sensiEviteit/specificiteit van botscinEgrafie ................................................................................ 139
2. Voornaamste indicaEes ............................................................................................................................................... 140
2.1 Pathofysiologie .................................................................................................................................................. 140
2.2 Overzicht indicaEes ............................................................................................................................................ 140
2.2.1 Typische stressfracturen................................................................................................................................ 140
2.2.2 Onverklaarde rugpijn .................................................................................................................................... 141
2.2.3 Vasculaire pathologie: avasculaire necrose ................................................................................................... 141
2.2.4 LoslaEng of infecEe van prothesen ............................................................................................................... 142
2.2.5 BoEnfecEes: osteomyeliEs distale Ebia......................................................................................................... 142
2.2.6 BotreacEe op metastaEsche invasie ............................................................................................................. 142
2.2.7 Benigne bolumoren ..................................................................................................................................... 143
2.2.8 Maligne tumoren .......................................................................................................................................... 143
Deel 7: Endocrinologische onderzoeken..................................................................................................................................... 144
1. Schildklier .................................................................................................................................................................... 144
1.1 Onderzoeksmethoden ....................................................................................................................................... 144
1.2 Aandoeningen .................................................................................................................................................... 144
1.3 Tracers ................................................................................................................................................................ 144
1.4 Hyperthyreose ................................................................................................................................................... 145
1.5 Koude nodule ..................................................................................................................................................... 145
2. Bijschildklier ................................................................................................................................................................ 146
Deel 8: Nucleaire beeldvorming van de longen ......................................................................................................................... 146
1. V/Q (venElaEe/perfusie-onderzoek) ........................................................................................................................... 147
1.1 Tracers voor longonderzoek (V/Q) ..................................................................................................................... 147
1.2 Normaal V/Q-onderzoek .................................................................................................................................... 147
1.3 Hoge probabiliteit longembolen ........................................................................................................................ 147
Deel 9: Nucleaire beeldvorming van het hart ............................................................................................................................ 148
1. Ischemie ...................................................................................................................................................................... 148
1.1 Myocardiale perfusiebeeldvorming ................................................................................................................... 149
Laboratoriumgeneeskunde – Bussuyt .................................................................................................................................... 153
Deel 1: Inleiding ......................................................................................................................................................................... 153
1. Wat is klinische biologie? ............................................................................................................................................ 153
2. Rol van laboratoriumtesten in het diagnosEsch proces .............................................................................................. 153
2.1 Aanvragen van laboratoriumtesten ................................................................................................................... 155
3. DiagnosEsche onzekerheid .......................................................................................................................................... 156
4. ReferenEewaarden ...................................................................................................................................................... 157
4.1 Bepalen van ‘normaal’: juiste referenEepopulaEe kiezen ................................................................................. 158
5. DiagnosEsche performanEe van een test.................................................................................................................... 158
5.1 Receiver OperaEng CharacterisEcs (ROC)-curve ................................................................................................ 159
5.2 OperaEonele testkenmerken ............................................................................................................................. 160
5.3 Likelihood en likelihood raEo (LR) ...................................................................................................................... 160
6. Rapporteren van diagnosEsche performanEe............................................................................................................. 161
5
,Deel 2: Pre-analy4sche fase ....................................................................................................................................................... 162
1. Staalsoorten ................................................................................................................................................................ 162
1.1 Bloednames ....................................................................................................................................................... 163
1.1.1 Bloedcomponenten....................................................................................................................................... 163
1.1.2 Bloedstolling.................................................................................................................................................. 163
1.1.3 Kleurcode bloedtubes ................................................................................................................................... 164
1.1.4 Verkeerde staalname .................................................................................................................................... 166
Deel 3: Nierfunc4e en urineonderzoek....................................................................................................................................... 167
1. Correct verzamelen van urinestaal .............................................................................................................................. 167
1. Uitzicht, geur en kleur ................................................................................................................................................. 167
1. Urineteststrook............................................................................................................................................................ 167
1.1 Heem.................................................................................................................................................................. 168
1.2 Leukocyten (WBC) .............................................................................................................................................. 168
1.3 Nitriet (nitraatreductasetest) ............................................................................................................................. 168
1.4 pH....................................................................................................................................................................... 169
1.5 Glucose .............................................................................................................................................................. 169
1.6 Ketonen .............................................................................................................................................................. 169
1.7 Eiwit ................................................................................................................................................................... 170
1.8 Bilirubine ............................................................................................................................................................ 170
1.9 Soortelijk gewicht .............................................................................................................................................. 170
2. Urinemicroscopie ........................................................................................................................................................ 171
3. Urinekweek ................................................................................................................................................................. 171
4. Opsporen van drugs en medicaEe ............................................................................................................................... 171
Deel 4: Eiwitchemie ................................................................................................................................................................... 172
1. Technieken om eiwilen te meten in bloed ................................................................................................................. 172
1.1 ImmunoprecipitaEe ........................................................................................................................................... 172
1.2 Zone-elektroforese: scheiding van eiwilen ....................................................................................................... 173
2. VisualisaEe................................................................................................................................................................... 175
2.1 Serumeiwitelektroforese ................................................................................................................................... 175
2.1.1 Albumine ....................................................................................................................................................... 175
2.1.2 Alfa-1-anEtrypsine (AAT) ............................................................................................................................... 176
2.1.3 Haptoglobine................................................................................................................................................. 177
2.1.4 Alfa-2-macroglobuline................................................................................................................................... 177
2.1.5 Transferrine (Trf) ........................................................................................................................................... 178
2.1.6 Complement factor 3 (C3) ............................................................................................................................. 178
2.1.7 C-reacEef proteïne (CRP)............................................................................................................................... 179
2.1.8 Gamma-globulinen........................................................................................................................................ 180
Deel 5: Basisprincipes van de celtelling ..................................................................................................................................... 185
1. Bloed ........................................................................................................................................................................... 185
2. Technieken voor celtelling ........................................................................................................................................... 185
2.1 Principe van Coulter (impedanEeprincipe) ................................................................................................................ 185
2.2 OpEsch principe ................................................................................................................................................. 186
2.3 DifferenEaEe van WBC ....................................................................................................................................... 186
3. Rode bloedcellen ......................................................................................................................................................... 187
3.1 RBC-parameters ................................................................................................................................................. 187
3.2 IJzer in het lichaam ............................................................................................................................................ 188
3.3 Morfologie van RBC ........................................................................................................................................... 189
3.4 Hemoglobine ..................................................................................................................................................... 189
3.4.1 Structuur en funcEe ...................................................................................................................................... 189
3.4.2 Bepaling van hemoglobine ............................................................................................................................ 190
3.4.3 Avraak van hemoglobine ............................................................................................................................. 191
3.5 Pathologie: anemie ............................................................................................................................................ 192
3.5.1 Morfologische classificaEe ............................................................................................................................ 192
3.5.2 RDW (Red Cell DistribuEon Width) ............................................................................................................... 192
3.5.3 Oorzaken ....................................................................................................................................................... 193
3.6 Pathologie: polycythemie .................................................................................................................................. 197
4. Wile bloedcellen ........................................................................................................................................................ 197
4.1 Leukopenie......................................................................................................................................................... 197
4.2 Leukocytose ....................................................................................................................................................... 198
5. Bloedplaatjes ............................................................................................................................................................... 199
6
, 5.1 Thrombocytopenie ............................................................................................................................................ 199
5.2 Thrombocytose .................................................................................................................................................. 200
Deel 6: Interpreta4e rou4ne laboratoriumtesten ...................................................................................................................... 201
1. Bilirubine ..................................................................................................................................................................... 201
1.1 Syndroom van Gilbert ................................................................................................................................................ 202
2. Ammoniak en ureum ................................................................................................................................................... 203
2.1 Ammoniak .................................................................................................................................................................. 203
2.2 Ureum ........................................................................................................................................................................ 203
3. Enzymen ...................................................................................................................................................................... 204
3.1 CreaEne kinase (CK) ................................................................................................................................................... 204
3.1.1 CreaEnine ........................................................................................................................................................... 204
3.1.2 Troponine ........................................................................................................................................................... 205
3.1.3 Acuut myocardinfarct ......................................................................................................................................... 205
3.2 Lactaatdehydrogenase (LDH)..................................................................................................................................... 206
3.3 LeverfuncEetesten..................................................................................................................................................... 206
3.3.1 AST en ALT ......................................................................................................................................................... 207
3.3.2 γGT..................................................................................................................................................................... 207
3.3.3 Alkalische fosfatasen (ALP) ................................................................................................................................ 208
3.3.4 Medisch taalgebruik .......................................................................................................................................... 208
3.4 Amylase ...................................................................................................................................................................... 209
3.5 Lipase ........................................................................................................................................................................ 209
7
,8
,RADIOLOGIE – DE WEVER
DEEL 1: RÖNTGENSTRALEN - PROJECTIERADIOLOGIE
1. RADIOLOGISCHE BEELDVORMING
1.1 RADIOLOGIE
• = Een medisch specialisme waarin de geneesheer radioloog, bijgestaan door radiologische
verpleegkundigen, op een niet- of weinig invasieve manier beelden maat van het menselijk lichaam
• Doel van beeldvorming:
o Afwijkingen in anatomie en funcNe opsporen, omschrijven en diagnosNceren
o Invasieve diagnosNsche en therapeuNsche ingrepen uitvoeren en/of begeleiden
• Vereisten voor detecNe van afwijkingen:
o Kennis van normale anatomie
o Kennis van beschikbare technieken + mogelijkheden en beperkingen
§ vb. röntgenstralen
§ paNëntgebonden beperkingen (bv. beperkte nierfuncNe → minder contrast)
o Juiste indicaNes per techniek
• Voorbeeld sens/spec:
o Lymfeklieren opsporen met CT
o Benigne vs maligne onderscheid via PET
1.2 RADIOLOGISCHE ANATOMIE
• Anatomie van de levende mens:
o Niet geïdealiseerde beelden
o Onderlinge variaNe (binnen normale grenzen)
o Fysiologische parameters
• Belang: essenNeel in elke medische prakNjk
• Zichtbaarheid van structuren afankelijk van:
o Grooge
o Samenstelling
o Ligging
o Gebruikte radiologische techniek
§ Modaliteiten: röntgenstralen, magneNsche resonanNe, ultrageluidsgolven
§ Gebruik: projecNebeelden vs doorsnedebeelden
1.3 BEELDVORMINGSMODALITEITEN
• RX en CT → röntgenstralen
• MRI (magneNsche resonanNe) → radiofrequenNegolven + magneetvelden
• Echografie → ultrageluidsgolven
• (Nucleaire beeldvorming)
9
, 2. BEELDVORMING D.M.V. RÖNTGENSTRALEN
• Röntgenstralen ontstaan als energierijke elektronen plotseling worden afgeremd doordat ze tegen
materie botsen
o Oudste niet invasieve beeldvorming (1895)
• Basiscomponenten röntgentoestel:
o Röntgenbuis
o Röntgenstralen
o Röntgendetector
o Röntgenfoto
2.1 RÖNTGENBUIS
• Vacuüm buis met kathode en anode + hoge spanning (buisspanning, kV) die wordt aangelegd
• Kathode (-):
o Zet elektronen vrij door verhiong
§ Worden afgestoten naar anode
o Gericht in smalle bundel (buisstroom, mA) naar anode (focus)
• Anode (+) (focus):
o Botsing tegen focus→ deel van hun bewegingsenergie wordt
omgezet in röntgenstraling
o Stralen divergeren richNng detector
o InteracNe met lichaamsweefsels en straling
• Loden omhulsel: voorkomt straling in ongewenste richNngen
2.2 RÖNTGENSTRALEN
PenetraFevermogen
• Afankelijk van:
1. Weefselkenmerken
o Dichtheid
o Dikte
o Aard (atoomnummer)
2. Golflengte
o Hardheid van stralen
§ Kortere golflengte = hardere stralen = betere penetraNe
• Gevolg:
o Verschillende weefsels verzwakken straling verschillend
o → Intensiteitsverschillen achter paNënt → InformaNe over inwendige
anatomie
• Vier densiteiten (toenemende verzwakking):
o Lucht
o Vet
o Weke delen
o Bot
• Beeldvorming:
o Meer absorpNe/verstrooiing → minder straling op detector → wiger beeld
(denser)
o Minder absorpNe → meer straling → zwarter beeld (translucenter)
Voorbeelden
o Metaal → zeer dens (wit)
o Longen (lucht) → zwart
o Bot → wit
• Digitale omzeong: Ontvangen informaNe op detector → digitaal beeld
10