Mens en ruimte
Inhoud
1 OMGEVINGSPSYCHOLOGIE (OPSY) (Les 1) ............................................................. 6
1.1 Wat is omgevingspsychologie? ......................................................................... 6
1.1.1 Een theaterstuk ......................................................................................... 6
1.2 Definitie .......................................................................................................... 6
1.3 Doel .......................................................................................................... 7
1.4 Geschiedenis .................................................................................................. 7
1.5 Onderwerpen .................................................................................................. 7
1.6 Verschil met algemene psychologie .................................................................. 7
1.7 OPSY als wetenschap ...................................................................................... 8
1.7.1 Voorbeelden van onderzoek ....................................................................... 8
1.7.2 Beperkingen van OPSY............................................................................... 8
2 GEDRAG (les 1) ...................................................................................................... 9
2.1 Fundamentele vraag: Wat bepaalt het gedrag?................................................... 9
2.1.1 Nature / Nurture ........................................................................................ 9
2.2 Invloed van de omgeving ................................................................................ 10
2.3 Factoren die gedrag beïnvloeden .................................................................... 11
2.3.1 Gevalstudie - vlucht KT328 (ongeval) ........................................................ 11
2.3.2 Noodsituaties ......................................................................................... 12
3 PERSOONLIJKE RUIMTE (les 2) .............................................................................. 13
Uitbreiding van het Sommermodel.................................................................... 13
3.1 Omvang van de persoonlijke ruimte ................................................................ 14
3.1.1 Intiem (0-45cm) ...................................................................................... 14
3.1.2 Persoonlijk (45-120cm) ............................................................................ 14
3.1.3 Sociale afstand (1.2-3.5m) ....................................................................... 14
3.1.4 Publieke afstand (>3.5m) ......................................................................... 14
3.2 Omgaan met de persoonlijke ruimte ............................................................... 15
3.2.1 Bewustzijn en keuze ................................................................................ 15
3.3 Wat beïnvloedt de persoonlijke ruimte? ........................................................... 16
3.3.1 persoonlijke invloeden ............................................................................. 16
3.3.2 Sociale invloeden .................................................................................... 17
1
,Mens en ruimte
3.3.3 Fysieke invloeden .................................................................................... 18
3.3.4 Culturele invloeden ................................................................................. 18
3.3.5 Wettelijke beperking ................................................................................ 18
3.3.6 Besluit .................................................................................................... 18
3.4 Gevolgen ...................................................................................................... 19
3.4.1 Vluchten en emotie ................................................................................. 19
3.4.2 Aantrekking............................................................................................. 19
3.4.3 Stress ..................................................................................................... 19
3.4.4 Sexisme en stereotypering ....................................................................... 20
3.5 Toepassingen (in (interieur)-architectuur) ................................................... 20
3.5.1 Inwaarts of uitwaarts - Osmond (psychiater) ............................................. 20
3.5.2 Bibliotheken ...................................................................................... 21
3.5.3 Restaurant en bar .................................................................................... 21
4 TERRIRORIALITEIT (les 3) ...................................................................................... 22
4.1 Wat is territorialiteit? ..................................................................................... 22
4.1.1 Markering en personalisatie ..................................................................... 22
4.1.2 Onderzoek: Liefst een eigen, rommelig bureau (De Volkskrant & DM,
12/11/2004) .................................................................................................... 22
4.2 Types territoria .............................................................................................. 23
4.2.1 Territoria volgens Altman ......................................................................... 23
4.2.2 Territoria volgens Lyman & Scott ............................................................... 23
4.3 Types inbreuken ............................................................................................ 24
4.3.1 Factoren verdediging (Mark Knapp) ........................................................... 24
4.3.2 Types verdediging .................................................................................... 25
4.4 Invloed op territorialiteit ................................................................................. 25
4.4.1 Persoonlijke factoren die territorialiteit bepalen ......................................... 25
4.4.2 Sociale factoren die territorialiteit bepalen ................................................ 26
4.4.3 Fysieke factoren die territorialiteit bepalen ................................................ 27
4.4.4 Culturele en etnische factoren die territorialiteit bepalen ........................... 27
4.5 Territorium en gedrag ..................................................................................... 28
4.5 Territorialiteit verklaren .................................................................................. 29
4.6 Territorialiteit en ontwerpen............................................................................ 30
2
,Mens en ruimte
4.6.1 Territorialiteit & buurten ........................................................................... 30
4.6.2 Ziekenhuizen........................................................................................... 30
5 CROWDING (les 4) ............................................................................................... 31
5.1 Wereldbevolking ............................................................................................ 31
5.2 Crowding versus densiteit .............................................................................. 31
5.2.1 Crowds & Crowding ................................................................................. 31
5.2.2 Sociale densiteit versus ruimtelijke densiteit ............................................. 32
5.2.3 Interne versus externe densiteit................................................................ 32
5.3 Drie componenten van crowding ............................................................... 32
5.4 Invloeden op crowding ................................................................................... 33
5.4.1 Persoonlijke invloeden ............................................................................. 33
5.4.2 Sociale invloeden .................................................................................... 34
5.4.3 Fysieke invloeden .................................................................................... 35
5.5 Crowding en gedrag ....................................................................................... 35
5.5.1 Onderzoek bij dieren................................................................................ 35
5.5.2 Stress en gezondheid............................................................................... 35
5.5.3 Sociaal en antisociaal gedrag ................................................................... 36
5.5.4 Agressie ................................................................................................. 36
5.6 Toepassingen ................................................................................................ 37
5.6.1 Thuis ...................................................................................................... 37
5.6.2 Lange gangen .......................................................................................... 37
5.6.3 Het zicht op mensen................................................................................ 37
6 PRIVACY (les 5) .................................................................................................... 38
6.1 Selectieve controle ........................................................................................ 38
6.1.1 Typologie van Westin ............................................................................... 38
6.2 Meten van privacy .......................................................................................... 39
6.3 Beïnvloedende factoren: ................................................................................ 39
6.3.2 Sociale invloeden .................................................................................... 39
6.3.3 Fysieke invloeden .................................................................................... 40
6.3.4 Culturele invloeden ................................................................................. 40
6.4 Privacy en gedrag ........................................................................................... 41
6.4.2 Controle ................................................................................................. 41
3
,Mens en ruimte
6.4.3 Identiteit ................................................................................................. 41
6.4.4 Emotie.................................................................................................... 41
6.4.5 Ontwikkeling ........................................................................................... 42
6.4.6 Adaptatie ................................................................................................ 42
6.5 Relatie tot crowding, persoonlijke ruimte en territorialiteit ................................ 42
6.6 Toepassingen ................................................................................................ 43
6.6.1 Principe .................................................................................................. 43
6.6.2 Huizen .................................................................................................... 43
6.6.2 Kantoren ................................................................................................. 43
6.6.3 De flexibele werkplek............................................................................... 43
6.6.4 Landschapskantoren ............................................................................... 44
6.6.5 De nieuwe werkplek ................................................................................ 44
7 WONEN .............................................................................................................. 45
7.1 Huis / residentie ....................................................................................... 45
7.1.1 Kerndimensies residentie (Altman) ........................................................... 45
7.1.2 Verschillen qua residenties ...................................................................... 46
7.2 Thuis ............................................................................................................ 46
7.2.1 Toevluchtsoord ....................................................................................... 46
7.2.2 Ijkpunt .................................................................................................... 46
7.2.3 Geeft identiteit ........................................................................................ 46
7.2.4 Meest fysiek geschikt............................................................................... 47
7.2.5 Geheel van betekenissen ......................................................................... 47
7.2.6 (T)huisloos .............................................................................................. 47
7.3 Voorkeur, keuze en tevredenheid .................................................................... 48
7.3.1 Tevredenheid meten ................................................................................ 48
7.3.2 Voorkeur en keuze: persoonlijke factoren .................................................. 48
7.3.3 Voorkeur en keuze: Sociale factoren ......................................................... 49
7.3.4 Voorkeur en keuze: Fysieke factoren ......................................................... 50
7.3.5 Voorkeur en keuze: Culturele invloed ........................................................ 50
7.4 Gedrag en woning .......................................................................................... 51
7.5 Residentiële mobiliteit ................................................................................... 55
7.6 Toepassingen ................................................................................................ 55
4
,Mens en ruimte
Examen
- Meerkeuze examen met open vraag, gesloten boek (!)
- Verhoogde cesuur van 60% (examenreglement)
- Leerstof: inhoud van behandelde slides en van de colleges
- Wat aangegeven wordt met is van belang om wat daarna komt te begrijpen
5
,Mens en ruimte
Omgevingspsychologie
1 OMGEVINGSPSYCHOLOGIE (OPSY) (Les 1)
1.1 Wat is omgevingspsychologie?
1.1.1 Een theaterstuk
Waar gaat het over + welk stuk is het?
- Antigone uit de Griekse mythologie
- Auteur: Sophokles
- “Om gelukkig te worden moet je verstandig handelen en de goden niet tarten.”
➔ 3x hetzelfde stuk
Zonder de omgeving zijn de acties van een acteur moeilijk te begrijpen:
- de scene zorgt voor de context (context wordt bepaald door omgeving)
- de scene zorgt voor betekenis
o Wat gebeurt er? Wat laat de omgeving toe en wat niet?
Vergelijk dit met het echte leven:
- er is een voortdurende interactie (wisselwerking) tussen mens en omgeving
o de omgeving bepaalt de mogelijkheden die mensen hebben om dingen te doen,
o de mensen wijzigen hun omgeving om handelingen te kunnen verrichten
➔ Toeschouwer/gebruiker geeft betekenis aan de omgeving die IK creëer
Omgeving = context
✓ omgeving bepaalt de mogelijkheden
✓ omgeving geeft informatie over handelingen
✓ omgeving inspireert
The End of Sitting (kantoor concept) - Amsterdamse designbureau RAAF
- Futuristisch minimalisme
- Weinig zitten en werken
- Omgeving die aanzet tot bewegen
- Creativiteit
1.2 Definitie
= ‘De studie van de interactie tussen de mens en zijn fysieke omgeving.’
✓ ‘mens’: individuen of (kleine) groepen (bv. relatie tussen stunten en de aula)
✓ ‘fysieke omgeving’: bebouwde en natuurlijke omgeving
6
, Mens en ruimte
1.3 Doel
Via onderzoek wil OPSY de omgeving (gebouwen en interieurs) humaniseren, aan te passen dat
mensen er beter kunnen functioneren, rekening houdend met hun mentale mogelijkheden:
- Een plek maken die aan de humanistische waarde tegemoetkomt (welzijn voor ogen)
- Humaniseren binnen mogelijkheden die je hebt (basisbehoeften optimaliseren)
1.4 Geschiedenis
Gerespecteerde wetenschappelijke, jonge discipline (ong. 50 jaar oud)
Jaren 70 massaal veel artikels + honderden boeken
- Milieuproblematiek bestudeerd
- dagelijkse gedrag van mensen bestudeerd
o waar gaat men zitten in een aula en waarom? heeft dat invloed op resultaten?
Jaren 80 kleine terugval
Jaren 90 weer een groei
Bedenkingen:
? vreemd dat deze wetenschap zo jong is gezien de enorme sommen geld die geïnvesteerd
worden in het veranderen van onze leefwereld
? tragisch dat ze zo laat impact kreeg gezien alle verspillingen in tussentijd
1.5 Onderwerpen
- Kranten staan bol van OPSY onderwerpen:
o ongezonde gebouwen (asbest), overbevolkte gevangenissen, fijn stof in de
steden, lawaaihinder, pubers en privacy, arbeidstevredenheid, oorlogen…
- OPSY is gericht op het begrijpen van de interactie tussen de mens en zijn omgeving en
het oplossen van problemen:
o hoe kan je mensen privacy geven? hoe kan je ervoor zorgen dat ze zich goed voelen? hoe
bekom je samenwerking? hoe kan je communicatie vergroten? hoe voorkom je inbraken?
- OPSY beschouwt elk gedragsprobleem als een uitdaging om de omgeving te wijzigen
1.6 Verschil met algemene psychologie
OPSY is probleem-georiënteerd PSY is proces georiënteerd
Praktische problemen (luchtvervuiling) Beschrijft mechanismen (ontwikkeling van kind)
- Onderzoek in dagelijkse omgeving - Labo-onderzoek
o gedrag waar het zich voordoet o gecontroleerde omstandigheden
- Persoon en omgeving zijn een geheel - Onderscheidt de mens van de invloed
o niet van elkaar los te trekken (holisme) o welke stimulus heeft wel effect?
- Individuen zijn deel van de omgeving - Individuen ondergaan prikkels
o actief o passief
- Is erg interdisciplinair - Gedraagt zich meer als autonome
o toepassingen voor AI, IA, STB, politiek wetenschap
o rekening houden met andere o streeft ten hoogste coherentie na
wetenschappen o ziet zich als fundamentele wetenschap
o in de rand van PSY, minder onderzoeker o omvat cognitieve, klinische en
➔ dagelijks gedrag ontwikkelingspsychologie.
7
Inhoud
1 OMGEVINGSPSYCHOLOGIE (OPSY) (Les 1) ............................................................. 6
1.1 Wat is omgevingspsychologie? ......................................................................... 6
1.1.1 Een theaterstuk ......................................................................................... 6
1.2 Definitie .......................................................................................................... 6
1.3 Doel .......................................................................................................... 7
1.4 Geschiedenis .................................................................................................. 7
1.5 Onderwerpen .................................................................................................. 7
1.6 Verschil met algemene psychologie .................................................................. 7
1.7 OPSY als wetenschap ...................................................................................... 8
1.7.1 Voorbeelden van onderzoek ....................................................................... 8
1.7.2 Beperkingen van OPSY............................................................................... 8
2 GEDRAG (les 1) ...................................................................................................... 9
2.1 Fundamentele vraag: Wat bepaalt het gedrag?................................................... 9
2.1.1 Nature / Nurture ........................................................................................ 9
2.2 Invloed van de omgeving ................................................................................ 10
2.3 Factoren die gedrag beïnvloeden .................................................................... 11
2.3.1 Gevalstudie - vlucht KT328 (ongeval) ........................................................ 11
2.3.2 Noodsituaties ......................................................................................... 12
3 PERSOONLIJKE RUIMTE (les 2) .............................................................................. 13
Uitbreiding van het Sommermodel.................................................................... 13
3.1 Omvang van de persoonlijke ruimte ................................................................ 14
3.1.1 Intiem (0-45cm) ...................................................................................... 14
3.1.2 Persoonlijk (45-120cm) ............................................................................ 14
3.1.3 Sociale afstand (1.2-3.5m) ....................................................................... 14
3.1.4 Publieke afstand (>3.5m) ......................................................................... 14
3.2 Omgaan met de persoonlijke ruimte ............................................................... 15
3.2.1 Bewustzijn en keuze ................................................................................ 15
3.3 Wat beïnvloedt de persoonlijke ruimte? ........................................................... 16
3.3.1 persoonlijke invloeden ............................................................................. 16
3.3.2 Sociale invloeden .................................................................................... 17
1
,Mens en ruimte
3.3.3 Fysieke invloeden .................................................................................... 18
3.3.4 Culturele invloeden ................................................................................. 18
3.3.5 Wettelijke beperking ................................................................................ 18
3.3.6 Besluit .................................................................................................... 18
3.4 Gevolgen ...................................................................................................... 19
3.4.1 Vluchten en emotie ................................................................................. 19
3.4.2 Aantrekking............................................................................................. 19
3.4.3 Stress ..................................................................................................... 19
3.4.4 Sexisme en stereotypering ....................................................................... 20
3.5 Toepassingen (in (interieur)-architectuur) ................................................... 20
3.5.1 Inwaarts of uitwaarts - Osmond (psychiater) ............................................. 20
3.5.2 Bibliotheken ...................................................................................... 21
3.5.3 Restaurant en bar .................................................................................... 21
4 TERRIRORIALITEIT (les 3) ...................................................................................... 22
4.1 Wat is territorialiteit? ..................................................................................... 22
4.1.1 Markering en personalisatie ..................................................................... 22
4.1.2 Onderzoek: Liefst een eigen, rommelig bureau (De Volkskrant & DM,
12/11/2004) .................................................................................................... 22
4.2 Types territoria .............................................................................................. 23
4.2.1 Territoria volgens Altman ......................................................................... 23
4.2.2 Territoria volgens Lyman & Scott ............................................................... 23
4.3 Types inbreuken ............................................................................................ 24
4.3.1 Factoren verdediging (Mark Knapp) ........................................................... 24
4.3.2 Types verdediging .................................................................................... 25
4.4 Invloed op territorialiteit ................................................................................. 25
4.4.1 Persoonlijke factoren die territorialiteit bepalen ......................................... 25
4.4.2 Sociale factoren die territorialiteit bepalen ................................................ 26
4.4.3 Fysieke factoren die territorialiteit bepalen ................................................ 27
4.4.4 Culturele en etnische factoren die territorialiteit bepalen ........................... 27
4.5 Territorium en gedrag ..................................................................................... 28
4.5 Territorialiteit verklaren .................................................................................. 29
4.6 Territorialiteit en ontwerpen............................................................................ 30
2
,Mens en ruimte
4.6.1 Territorialiteit & buurten ........................................................................... 30
4.6.2 Ziekenhuizen........................................................................................... 30
5 CROWDING (les 4) ............................................................................................... 31
5.1 Wereldbevolking ............................................................................................ 31
5.2 Crowding versus densiteit .............................................................................. 31
5.2.1 Crowds & Crowding ................................................................................. 31
5.2.2 Sociale densiteit versus ruimtelijke densiteit ............................................. 32
5.2.3 Interne versus externe densiteit................................................................ 32
5.3 Drie componenten van crowding ............................................................... 32
5.4 Invloeden op crowding ................................................................................... 33
5.4.1 Persoonlijke invloeden ............................................................................. 33
5.4.2 Sociale invloeden .................................................................................... 34
5.4.3 Fysieke invloeden .................................................................................... 35
5.5 Crowding en gedrag ....................................................................................... 35
5.5.1 Onderzoek bij dieren................................................................................ 35
5.5.2 Stress en gezondheid............................................................................... 35
5.5.3 Sociaal en antisociaal gedrag ................................................................... 36
5.5.4 Agressie ................................................................................................. 36
5.6 Toepassingen ................................................................................................ 37
5.6.1 Thuis ...................................................................................................... 37
5.6.2 Lange gangen .......................................................................................... 37
5.6.3 Het zicht op mensen................................................................................ 37
6 PRIVACY (les 5) .................................................................................................... 38
6.1 Selectieve controle ........................................................................................ 38
6.1.1 Typologie van Westin ............................................................................... 38
6.2 Meten van privacy .......................................................................................... 39
6.3 Beïnvloedende factoren: ................................................................................ 39
6.3.2 Sociale invloeden .................................................................................... 39
6.3.3 Fysieke invloeden .................................................................................... 40
6.3.4 Culturele invloeden ................................................................................. 40
6.4 Privacy en gedrag ........................................................................................... 41
6.4.2 Controle ................................................................................................. 41
3
,Mens en ruimte
6.4.3 Identiteit ................................................................................................. 41
6.4.4 Emotie.................................................................................................... 41
6.4.5 Ontwikkeling ........................................................................................... 42
6.4.6 Adaptatie ................................................................................................ 42
6.5 Relatie tot crowding, persoonlijke ruimte en territorialiteit ................................ 42
6.6 Toepassingen ................................................................................................ 43
6.6.1 Principe .................................................................................................. 43
6.6.2 Huizen .................................................................................................... 43
6.6.2 Kantoren ................................................................................................. 43
6.6.3 De flexibele werkplek............................................................................... 43
6.6.4 Landschapskantoren ............................................................................... 44
6.6.5 De nieuwe werkplek ................................................................................ 44
7 WONEN .............................................................................................................. 45
7.1 Huis / residentie ....................................................................................... 45
7.1.1 Kerndimensies residentie (Altman) ........................................................... 45
7.1.2 Verschillen qua residenties ...................................................................... 46
7.2 Thuis ............................................................................................................ 46
7.2.1 Toevluchtsoord ....................................................................................... 46
7.2.2 Ijkpunt .................................................................................................... 46
7.2.3 Geeft identiteit ........................................................................................ 46
7.2.4 Meest fysiek geschikt............................................................................... 47
7.2.5 Geheel van betekenissen ......................................................................... 47
7.2.6 (T)huisloos .............................................................................................. 47
7.3 Voorkeur, keuze en tevredenheid .................................................................... 48
7.3.1 Tevredenheid meten ................................................................................ 48
7.3.2 Voorkeur en keuze: persoonlijke factoren .................................................. 48
7.3.3 Voorkeur en keuze: Sociale factoren ......................................................... 49
7.3.4 Voorkeur en keuze: Fysieke factoren ......................................................... 50
7.3.5 Voorkeur en keuze: Culturele invloed ........................................................ 50
7.4 Gedrag en woning .......................................................................................... 51
7.5 Residentiële mobiliteit ................................................................................... 55
7.6 Toepassingen ................................................................................................ 55
4
,Mens en ruimte
Examen
- Meerkeuze examen met open vraag, gesloten boek (!)
- Verhoogde cesuur van 60% (examenreglement)
- Leerstof: inhoud van behandelde slides en van de colleges
- Wat aangegeven wordt met is van belang om wat daarna komt te begrijpen
5
,Mens en ruimte
Omgevingspsychologie
1 OMGEVINGSPSYCHOLOGIE (OPSY) (Les 1)
1.1 Wat is omgevingspsychologie?
1.1.1 Een theaterstuk
Waar gaat het over + welk stuk is het?
- Antigone uit de Griekse mythologie
- Auteur: Sophokles
- “Om gelukkig te worden moet je verstandig handelen en de goden niet tarten.”
➔ 3x hetzelfde stuk
Zonder de omgeving zijn de acties van een acteur moeilijk te begrijpen:
- de scene zorgt voor de context (context wordt bepaald door omgeving)
- de scene zorgt voor betekenis
o Wat gebeurt er? Wat laat de omgeving toe en wat niet?
Vergelijk dit met het echte leven:
- er is een voortdurende interactie (wisselwerking) tussen mens en omgeving
o de omgeving bepaalt de mogelijkheden die mensen hebben om dingen te doen,
o de mensen wijzigen hun omgeving om handelingen te kunnen verrichten
➔ Toeschouwer/gebruiker geeft betekenis aan de omgeving die IK creëer
Omgeving = context
✓ omgeving bepaalt de mogelijkheden
✓ omgeving geeft informatie over handelingen
✓ omgeving inspireert
The End of Sitting (kantoor concept) - Amsterdamse designbureau RAAF
- Futuristisch minimalisme
- Weinig zitten en werken
- Omgeving die aanzet tot bewegen
- Creativiteit
1.2 Definitie
= ‘De studie van de interactie tussen de mens en zijn fysieke omgeving.’
✓ ‘mens’: individuen of (kleine) groepen (bv. relatie tussen stunten en de aula)
✓ ‘fysieke omgeving’: bebouwde en natuurlijke omgeving
6
, Mens en ruimte
1.3 Doel
Via onderzoek wil OPSY de omgeving (gebouwen en interieurs) humaniseren, aan te passen dat
mensen er beter kunnen functioneren, rekening houdend met hun mentale mogelijkheden:
- Een plek maken die aan de humanistische waarde tegemoetkomt (welzijn voor ogen)
- Humaniseren binnen mogelijkheden die je hebt (basisbehoeften optimaliseren)
1.4 Geschiedenis
Gerespecteerde wetenschappelijke, jonge discipline (ong. 50 jaar oud)
Jaren 70 massaal veel artikels + honderden boeken
- Milieuproblematiek bestudeerd
- dagelijkse gedrag van mensen bestudeerd
o waar gaat men zitten in een aula en waarom? heeft dat invloed op resultaten?
Jaren 80 kleine terugval
Jaren 90 weer een groei
Bedenkingen:
? vreemd dat deze wetenschap zo jong is gezien de enorme sommen geld die geïnvesteerd
worden in het veranderen van onze leefwereld
? tragisch dat ze zo laat impact kreeg gezien alle verspillingen in tussentijd
1.5 Onderwerpen
- Kranten staan bol van OPSY onderwerpen:
o ongezonde gebouwen (asbest), overbevolkte gevangenissen, fijn stof in de
steden, lawaaihinder, pubers en privacy, arbeidstevredenheid, oorlogen…
- OPSY is gericht op het begrijpen van de interactie tussen de mens en zijn omgeving en
het oplossen van problemen:
o hoe kan je mensen privacy geven? hoe kan je ervoor zorgen dat ze zich goed voelen? hoe
bekom je samenwerking? hoe kan je communicatie vergroten? hoe voorkom je inbraken?
- OPSY beschouwt elk gedragsprobleem als een uitdaging om de omgeving te wijzigen
1.6 Verschil met algemene psychologie
OPSY is probleem-georiënteerd PSY is proces georiënteerd
Praktische problemen (luchtvervuiling) Beschrijft mechanismen (ontwikkeling van kind)
- Onderzoek in dagelijkse omgeving - Labo-onderzoek
o gedrag waar het zich voordoet o gecontroleerde omstandigheden
- Persoon en omgeving zijn een geheel - Onderscheidt de mens van de invloed
o niet van elkaar los te trekken (holisme) o welke stimulus heeft wel effect?
- Individuen zijn deel van de omgeving - Individuen ondergaan prikkels
o actief o passief
- Is erg interdisciplinair - Gedraagt zich meer als autonome
o toepassingen voor AI, IA, STB, politiek wetenschap
o rekening houden met andere o streeft ten hoogste coherentie na
wetenschappen o ziet zich als fundamentele wetenschap
o in de rand van PSY, minder onderzoeker o omvat cognitieve, klinische en
➔ dagelijks gedrag ontwikkelingspsychologie.
7
