MENS & OMGEVING LES 1
WE NEMEN WAAR VANUIT ONS (SELECTIEF) REFERENTIEKADER
Wat is ons beeld van de samenleving?
Wat is ons referentiekader?
WE NEMEN SELECTIEF WAAR
Vanuit een bepaald gezichtspunt vb. man, vrouw, kind, gehandicapte…
Vanuit een klassepositie arm, rijk, werkend, werkloos, student
Vanuit een bepaalde belangstelling architect, timmerman, socioloog, …
Vanuit een bepaalde theorie
=> we geven subjectief betekenis aan de werkelijkheid
SOCIOLOGIE : MAAKT BEWUST VAN SELECTIVITEIT VAN DE WAARNEMING
DE WERKELIJKHEID? WIENS SOCIALE WERKELIJKHEID?
▪ Selective perception = perseptie/waarneming
▪ Selective exposure = blootstelling
▪ Selective retention = wat onthouden Wat je onthoud hangt af van wie je bent, opvoeding, gender,
klasse positie, religie, perceptie,..
DEFINITIE VAN EEN SITUATIE
Sociologie wil voorbij vooroordelen en vermeende kennis gaan
▪ Voorbij ‘wat iedereen weet’ Confronteert
▪ de zakelijke werkelijkheid (objectief)
▪ met de beleefde werkelijkheid (subjectief) poogt de werkelijkheid te verklaren
▪ Is een sociale bril
We percipiëren een ruimte op onze eigen manier
Sociologie= bestuderen van grotere en kleinere verbanden tussen elkaar (mens en omgeving)
Gedragspatroon onderling verhouding ontdekken
WAT IS SOCIOLOGIE? EEN AANZET TOT DEFINITIE
Sociologie is de wetenschap die het samenleven van mensen in grotere & kleinere verbanden
bestudeert Gedrag van en tussen mensen Gedragspatronen, onderlinge verhoudingen, bindende
opvattingen Verklaring voor ontstaan, voortbestaan & verandering
,SOCIOLOGIE ALS WETENSCHAP IS
Empirisch, gebaseerd op feiten
Systematisch: zoekt verbanden tussen feiten, geen losse feiten Generaliserend (één vogel maakt de
lente niet)
Systematisch: zoekt verbanden tussen feiten, geen losse feiten -> empirische manier statistiek
analyse en verbanden zoeken tussen de feiten manier van onderzoek
Generaliseer pak geen 1 uitspraak, geen stereotypes eerst onderzoeken waarom
Generaliserend (één vogel maakt de lente niet) -> vb mensen werkloos is grotere kans op
armoede= generaliseerd maar bv je hebt ook de dop en ja dat zien we dan nu over het hoofd want
generaliseren manier van conclusies
MENS & OMGEVING LES 2
EEN WERELD VAN ONZEKERHEID
Sommige woorden ademen de tijd, Onzekerheid is zo’n woord
Voorbeelden op niveau van de samenleving:
Bankencrisis 2008, Klimaatcrisis, Corona, Oorlog Oekraïne en energiecrisis, Oorlog en genocide in Gaza
Paradoxale onzekerheid
• in één van de rijkste samenlevingen
• Zonder oorlog (in België en buurlanden)
• Ongekende technologische kennis
• We zijn tegen alles verzekerd
• Maar toch… onzeker
HOE ANGST ONZEKERHEID IN ÉÉN VAN DE RIJKSTE EN MEEST ZEKERE (?)
SAMENLEVINGEN OOIT BEGRIJPEN?
OP VERKENNING MET VIJF HEDENDAAGSE SOCIOLOGEN
1. Rudi Laermans: “Angst is alomtegenwoordig”
“Veel vormen van angst hebben collectieve oorzaken, maar de meeste vormen van angst
beleven mensen hoogstpersoonlijk en in private kring.”
Sommige woorden ademen de tijd, Onzekerheid is zo’n woord. Voorbeelden op niveau van de
samenleving, Bankencrisis 2008, Klimaatcrisis, Corona, Oorlog Oekraïne en energiecrisis, Oorlog
en genocide in Gaza, … iedereen ervaart dat anders
,“De schijnbaar vanzelfsprekende individualisering van gevoelens van angst is maatschappelijk
en politiek niet onschuldig.”
opzoek gaan naar maatschappelijke oorzaken. Bv: werkloosheid uitkering kan stoppen dan naar
OCMW met lange wachtlijsten. Het is hun schuld zo ziet de mens (individueel), maar de
sociologie kijkt op de hele samenleving
“Door de individualisering van angstgevoelens blijven de achterliggende sociale mechanismen
dus meer dan eens omgeven door een forse mistbank. Sociologische verbeeldingskracht (…) wil
die smog laten optrekken door persoonlijke moeilijkheden sociaal te duiden.”
2. Zygmunt Bauman: onzekerheid als een basiskenmerk van de 21ste eeuw
oorzaken van deze onzekerheid
1. van solid naar liquid modernity
a. Alle wordt ‘vloeibaar’
b. Het tempo van verandering neemt toe
2. Scheiding tussen macht en politiek groeit Markt en beurzen winnen aan belang
3. Sociale zekerheid verzwakt Uitkeringen lopen achter op de lonen
4. Tijdshorizon krimpt korte termijn denken heerst
5. Privatisering van risico’s Individuele oplossingen in plaats van overheid
3) Leven we in een cultuur van angst?
Frank Furedi, Brits socioloog : Onzekerheid maakt mensen angstig
• onze angsten zijn ‘overtrokken’
• wijst op dubbelzinnige omgang met angst, onzekerheid en risico’s:
• Sommige reële risico’s raken ons amper (verkeersongevallen, klimaatopwarming)
• relatief onwaarschijnlijke risico’s obsederen ons (risico op kindermisbruik, varkensgriep)
Furedi te eenzijdig
• Niet altijd, slechts ten dele waar…
• inzake klimaatopwarming is dat… struisvogelsociologie
• Ontkenning helpt onzekerheid niet begrijpen
4) Zoeken naar sociale bescherming: Robert Castel
• we zoeken zo hard naar zekerheid dat we ons eigen en elkaars gevoel van onzekerheid
versterken
, • Vb. studenten voor examen
• Veiligheidsdebat
• Individuen hebben niet alle mogelijkheden om met onzekerheid om te gaan
• Maatschappelijke context begrenst mee onze keuzevrijheid
=> Nood aan sociale bescherming via collectieve instituties
• vb. sociale zekerheid, Je kan soms niet alles als individu oplossing overheid; De Collectieve
spaarpot, we delen met zen alle de risico vb Risico brandt brandverzekering
DE ANGST VOOR ONBEHEERSBAARHEID (& ONBESCHIKBAARHEID)
DUITSE SOCIOLOOG HARTMUT ROSA
Eigen aan de moderne samenleving is de drang naar beheersbaarheid
• de wereld kennen, veroveren, controleren, beheersen, …
• Over alles kunnen beschikken
Maar… die drang naar beheersbaarheid botst steeds vaker op grenzen
• Klimaat, corona, migratie, …
• & vergroot paradoxaal genoeg soms net de onbeheersbaarheid en onzekerheid
Kortom: Uit de wetenschap hebben we meer greep hebben op de samenleving, gevolg is dat we
niet kunnen omgaan met wat we niet weten/greep erop hebben = eng en ook veranderingen zijn
nieuw = eng geen greep en kennis
Welke ontwikkelingen produceren onzekerheid?
Hoe onzekerheid begrijpen? Met welke bril kijken we?
• Hoe de samenhang tussen onzekerheid op verschillende domeinen zien?
• Vanuit welke theorie of paradigma?
THEORETISCH KADER IN DE CURSUS & IN HET BOEK IS GEBASEERD OP: DE WERELD ALS
MONDIALE RISICOMAATSCHAPPIJ, ULRICH BECK
DE WERELD ALS MONDIALE RISICOMAATSCHAPPIJ, ULRICH BECK (1944-2015)
• begon als arbeidssocioloog,
• bestudeerde individualisering
• koppelde dit aan de ecologische problematiek
• Focus op globalisering
• En op diversiteit
Basisboek: Risikogesellschaft. Auf dem Weg in eine andere Moderne (1986)
Overzichtswerk Weltrisikogesellschaft. Auf der Suche nach verlorenen Sicherheit (2007)
Gedeeltelijk vertaald in Nederlands in 2015
WE NEMEN WAAR VANUIT ONS (SELECTIEF) REFERENTIEKADER
Wat is ons beeld van de samenleving?
Wat is ons referentiekader?
WE NEMEN SELECTIEF WAAR
Vanuit een bepaald gezichtspunt vb. man, vrouw, kind, gehandicapte…
Vanuit een klassepositie arm, rijk, werkend, werkloos, student
Vanuit een bepaalde belangstelling architect, timmerman, socioloog, …
Vanuit een bepaalde theorie
=> we geven subjectief betekenis aan de werkelijkheid
SOCIOLOGIE : MAAKT BEWUST VAN SELECTIVITEIT VAN DE WAARNEMING
DE WERKELIJKHEID? WIENS SOCIALE WERKELIJKHEID?
▪ Selective perception = perseptie/waarneming
▪ Selective exposure = blootstelling
▪ Selective retention = wat onthouden Wat je onthoud hangt af van wie je bent, opvoeding, gender,
klasse positie, religie, perceptie,..
DEFINITIE VAN EEN SITUATIE
Sociologie wil voorbij vooroordelen en vermeende kennis gaan
▪ Voorbij ‘wat iedereen weet’ Confronteert
▪ de zakelijke werkelijkheid (objectief)
▪ met de beleefde werkelijkheid (subjectief) poogt de werkelijkheid te verklaren
▪ Is een sociale bril
We percipiëren een ruimte op onze eigen manier
Sociologie= bestuderen van grotere en kleinere verbanden tussen elkaar (mens en omgeving)
Gedragspatroon onderling verhouding ontdekken
WAT IS SOCIOLOGIE? EEN AANZET TOT DEFINITIE
Sociologie is de wetenschap die het samenleven van mensen in grotere & kleinere verbanden
bestudeert Gedrag van en tussen mensen Gedragspatronen, onderlinge verhoudingen, bindende
opvattingen Verklaring voor ontstaan, voortbestaan & verandering
,SOCIOLOGIE ALS WETENSCHAP IS
Empirisch, gebaseerd op feiten
Systematisch: zoekt verbanden tussen feiten, geen losse feiten Generaliserend (één vogel maakt de
lente niet)
Systematisch: zoekt verbanden tussen feiten, geen losse feiten -> empirische manier statistiek
analyse en verbanden zoeken tussen de feiten manier van onderzoek
Generaliseer pak geen 1 uitspraak, geen stereotypes eerst onderzoeken waarom
Generaliserend (één vogel maakt de lente niet) -> vb mensen werkloos is grotere kans op
armoede= generaliseerd maar bv je hebt ook de dop en ja dat zien we dan nu over het hoofd want
generaliseren manier van conclusies
MENS & OMGEVING LES 2
EEN WERELD VAN ONZEKERHEID
Sommige woorden ademen de tijd, Onzekerheid is zo’n woord
Voorbeelden op niveau van de samenleving:
Bankencrisis 2008, Klimaatcrisis, Corona, Oorlog Oekraïne en energiecrisis, Oorlog en genocide in Gaza
Paradoxale onzekerheid
• in één van de rijkste samenlevingen
• Zonder oorlog (in België en buurlanden)
• Ongekende technologische kennis
• We zijn tegen alles verzekerd
• Maar toch… onzeker
HOE ANGST ONZEKERHEID IN ÉÉN VAN DE RIJKSTE EN MEEST ZEKERE (?)
SAMENLEVINGEN OOIT BEGRIJPEN?
OP VERKENNING MET VIJF HEDENDAAGSE SOCIOLOGEN
1. Rudi Laermans: “Angst is alomtegenwoordig”
“Veel vormen van angst hebben collectieve oorzaken, maar de meeste vormen van angst
beleven mensen hoogstpersoonlijk en in private kring.”
Sommige woorden ademen de tijd, Onzekerheid is zo’n woord. Voorbeelden op niveau van de
samenleving, Bankencrisis 2008, Klimaatcrisis, Corona, Oorlog Oekraïne en energiecrisis, Oorlog
en genocide in Gaza, … iedereen ervaart dat anders
,“De schijnbaar vanzelfsprekende individualisering van gevoelens van angst is maatschappelijk
en politiek niet onschuldig.”
opzoek gaan naar maatschappelijke oorzaken. Bv: werkloosheid uitkering kan stoppen dan naar
OCMW met lange wachtlijsten. Het is hun schuld zo ziet de mens (individueel), maar de
sociologie kijkt op de hele samenleving
“Door de individualisering van angstgevoelens blijven de achterliggende sociale mechanismen
dus meer dan eens omgeven door een forse mistbank. Sociologische verbeeldingskracht (…) wil
die smog laten optrekken door persoonlijke moeilijkheden sociaal te duiden.”
2. Zygmunt Bauman: onzekerheid als een basiskenmerk van de 21ste eeuw
oorzaken van deze onzekerheid
1. van solid naar liquid modernity
a. Alle wordt ‘vloeibaar’
b. Het tempo van verandering neemt toe
2. Scheiding tussen macht en politiek groeit Markt en beurzen winnen aan belang
3. Sociale zekerheid verzwakt Uitkeringen lopen achter op de lonen
4. Tijdshorizon krimpt korte termijn denken heerst
5. Privatisering van risico’s Individuele oplossingen in plaats van overheid
3) Leven we in een cultuur van angst?
Frank Furedi, Brits socioloog : Onzekerheid maakt mensen angstig
• onze angsten zijn ‘overtrokken’
• wijst op dubbelzinnige omgang met angst, onzekerheid en risico’s:
• Sommige reële risico’s raken ons amper (verkeersongevallen, klimaatopwarming)
• relatief onwaarschijnlijke risico’s obsederen ons (risico op kindermisbruik, varkensgriep)
Furedi te eenzijdig
• Niet altijd, slechts ten dele waar…
• inzake klimaatopwarming is dat… struisvogelsociologie
• Ontkenning helpt onzekerheid niet begrijpen
4) Zoeken naar sociale bescherming: Robert Castel
• we zoeken zo hard naar zekerheid dat we ons eigen en elkaars gevoel van onzekerheid
versterken
, • Vb. studenten voor examen
• Veiligheidsdebat
• Individuen hebben niet alle mogelijkheden om met onzekerheid om te gaan
• Maatschappelijke context begrenst mee onze keuzevrijheid
=> Nood aan sociale bescherming via collectieve instituties
• vb. sociale zekerheid, Je kan soms niet alles als individu oplossing overheid; De Collectieve
spaarpot, we delen met zen alle de risico vb Risico brandt brandverzekering
DE ANGST VOOR ONBEHEERSBAARHEID (& ONBESCHIKBAARHEID)
DUITSE SOCIOLOOG HARTMUT ROSA
Eigen aan de moderne samenleving is de drang naar beheersbaarheid
• de wereld kennen, veroveren, controleren, beheersen, …
• Over alles kunnen beschikken
Maar… die drang naar beheersbaarheid botst steeds vaker op grenzen
• Klimaat, corona, migratie, …
• & vergroot paradoxaal genoeg soms net de onbeheersbaarheid en onzekerheid
Kortom: Uit de wetenschap hebben we meer greep hebben op de samenleving, gevolg is dat we
niet kunnen omgaan met wat we niet weten/greep erop hebben = eng en ook veranderingen zijn
nieuw = eng geen greep en kennis
Welke ontwikkelingen produceren onzekerheid?
Hoe onzekerheid begrijpen? Met welke bril kijken we?
• Hoe de samenhang tussen onzekerheid op verschillende domeinen zien?
• Vanuit welke theorie of paradigma?
THEORETISCH KADER IN DE CURSUS & IN HET BOEK IS GEBASEERD OP: DE WERELD ALS
MONDIALE RISICOMAATSCHAPPIJ, ULRICH BECK
DE WERELD ALS MONDIALE RISICOMAATSCHAPPIJ, ULRICH BECK (1944-2015)
• begon als arbeidssocioloog,
• bestudeerde individualisering
• koppelde dit aan de ecologische problematiek
• Focus op globalisering
• En op diversiteit
Basisboek: Risikogesellschaft. Auf dem Weg in eine andere Moderne (1986)
Overzichtswerk Weltrisikogesellschaft. Auf der Suche nach verlorenen Sicherheit (2007)
Gedeeltelijk vertaald in Nederlands in 2015
