Journalistiek in Perspectief
Wat is de essentie van de massamaatschappijtheorie?
• Binnen deze theorie wordt massacommunicatie gezien als
eenrichtingsverkeer in een lineair proces, waarbij een zender
boodschappen verstuurt naar een massa ontvangers.
• Nieuwsorganisaties hebben een monopolie op zowel de productie als de
distributie van het nieuws.
• Journalisten treden op als 'gatekeepers' die berichten filteren en
verspreiden naar een passief en manipuleerbaar publiek.
• Er is sprake van weinig of zelfs geen interactie tussen de journalisten en
het publiek.
• De 'massa' wordt gezien als een grote groep mensen met een
ongedifferentieerde samenstelling, zonder interne ordening of structuur.
• Oorspronkelijk was er vanuit deze theorie een erg negatieve visie op de
media-effecten. Het publiek als passieve massa had negatieve connotaties,
zoals het verlies van persoonlijkheid, anonimiteit, beïnvloedbaarheid en
werd als potentieel gevaarlijk gezien.
Wat zijn de twee belangrijkste kritieken (vanaf de jaren 1950)?
1. De theorie was niet gebaseerd op systematisch wetenschappelijk
onderzoek.
2. De invloed van de massamedia en de passiviteit van het publiek werden
sterk overschat. Men vond het te simplistisch om zowel de zender als de
ontvanger voor te stellen als een monolithisch blok
Hoe worden netwerken gedefinieerd in de netwerkmaatschappijtheorie
• In de netwerkmaatschappijtheorie (Castells) worden netwerken
gedefinieerd als de nieuwe dominante sociale structuren. Specifiek gaat
het hier om elektronische informatienetwerken die de samenleving en
informatie-uitwisseling vormgeven.
o Knooppunten staan met elkaar in verbinding. Tussen een
onmeetbare hoeveelheid van deze informatieknooppunten vinden
, informatieuitwisselingen plaats in verschillende richtingen.
o De netwerken zijn tijd-en ruimteloos. Denk aan de ‘space of flows’
waarbij informatie stroomt over de grenzen van de natiestaat,
culturen en continenten heen.
o Open en dynamische structuur, en een onregelmatige en
veranderlijke vorm. Informatiestromen binnen deze netwerken zijn
niet-lineair, gedecentraliseerd en gaan simultaan en gaan simultaan
in verschillende richtingen.
o Nieuwe machtsverhoudingen: meer ruimte voor niet-elites om
bottom-up een machtspositie uit te bouwen. De macht van deze
actoren hangt namelijk vooral af van de (centrale) positie die ze in
het netwerk innemen. Deze positie wordt bepaald door het
vermogen van de actor om het netwerk te versterken met extra
informatie. In deze netwerken behoort macht toe aan diegenen die
de informatiestromen kunnen controleren, in plaats van enkel
degenen die de traditionele productiemiddelen bezitten.
Hoe wordt globalisering gedefinieerd in de netwerkmaatschappijtheorie?
• Moeilijk te definiëren concept
o Naast digitalisering een centraal kenmerk van de
netwerkmaatschappijtheorie
o Schaalvergroting: geen barrières meer in tijd en plaats
o Global flows (Castell & Appadurai): informatie-uitwisseling over
de grenzen van de natiestaat, culturen en continenten heen. “Space
of flows” in plaats van “space of spaces”.
o Mediascape en Global Village: Mcluhan spreek van “global
village” waar iedereen met iedereen kan communiceren. Dit uit
zich onder andere in een “mediascape”, waarbij de
informatiestromen niet-lineair en gedecentraliseerd over
landsgrenzen heen vloeien.
Wat zijn de belangrijkste kritieken op het globaliseringsdenken?
, • Globalisering leidt tot homogenisering. Denk hierbij aan Westernization
en Americanisation. Westerse of Amerikaanse cultuur wordt dominant in
de mondiale samenleving. Ook sprake van McDonaldisation, de
rationalisering van de samenleving, alles moet efficiënt, gecontroleerd,
gestandaardiseerd worden.
• Kritiek op kritiek:
o World Society (Beck): er is helemaal geen sprake van een
eenheidsworst, verschillen en verscheidenheid primeert net in de
wereldmaatschappij.
o Glocalisering (Robertson): schaalverkleining als tegenreactie op
schaalvergroting, bvb lokale kenmerken doordrukken in
programma’s.
o Global Village is een utopie (Dery): denk aan de negatieve side
effects van “coach potato” waarbij mensen vervallen in passief
mediagebruik en “compassion fatigue” waarbij mensen minder
empathie vertonen door het continue zien van menselijk leed of
slecht nieuws.
leg uit wat bedoeld wordt met 'market-driven-journalism' geef een concreet
voorbeeld
• Binnen de pessimistische visie op journalistiek in netwerkmaatschappij
verwijst dit concept naar de verregaande commercialisering van het
nieuws. Door toegenomen economische druk en concurentie worden
journalistieke keuzes volgens deze visie in de eerste plaats gestuurd door
marktlogica en de nood om financieel te overleven.
o Uit zich in Tabloidisering: vormelijke en inhoudelijke aanpassingen
om het nieuws aantrekkelijker te maken. Denk aan storytelling,
meer aandacht voor zacht nieuws,..
o Uit zich in Rationalisatie: strikte kostenbesparingen aan de hand
van efficiëntieoefeningen
o Concreet voorbeeld: redacties die zich samenvoegen zoals het
Nieuwsblad en Gazet van Antwerpen à kostenbesparingen uit
rationalisatie-gedachte
, Wat zijn de drie structurele kenmerken van netwerkjournalistiek?
(Optimistische visie op journalistiek in netwerkmaatschappij)
• Niet-lineaire en gedecentraliseerde informatiestromen: De informatiestromen
zijn niet langer lineair of centraal gestuurd, maar gaan simultaan in verschillende
richtingen.
• Hogere snelheid: De snelheid waarmee informatie wordt verspreid is
toegenomen.
• Toegenomen connectiviteit: Er is een grotere verbondenheid (connectiviteit)
tussen de verschillende participanten die betrokken zijn bij het
nieuwsproductieproces.
Geef een concreet voorbeeld van hoe netwerkjournalistiek er in de praktijk
kan uitzien
• De liveblog bij ‘breaking news’
o De informatiechaos: informatie stroomt langs alle kanten tegelijk
binnen
o De nieuwsredactie als knooppunt (key information node):
nieuwsorganisatie als beheerder van chaos
Wat betekent ‘boundary work’ en welke verschillende vormen zijn er? Kun
je ook voorbeelden geven?
• Boundary Work (Gieryn) = een vorm van ‘credibility contests’, een
voortdurende strijd om geloofwaardigheid of legitimiteit tussen
verschillende maatschappelijke actoren. Wie is een legitieme kennisbron
over wat er in de wereld gebeurt? Dit grenswerk vindt plaats op
verschillende locaties en in verschillende discussies tegelijkertijd, en is
vaak tegenstrijdig.
o Uitbreiding: Dit gebeurt wanneer de grenzen van de journalistiek
breder worden getrokken om niet-traditionele actoren, nieuwe
praktijken of nieuwe mediavormen te accepteren en op te nemen
binnen het vak. BVB: accepteren van burgerjournalisten, Twitter
aanvaarden als volwaardige journalistieke vorm,…
o Uitsluiting: Dit is het proces waarbij afwijkende of ongewenste
actoren, praktijken en waarden buiten de grenzen van de
journalistiek worden geplaatst of verstoten. BVB: ontslaan van
Wat is de essentie van de massamaatschappijtheorie?
• Binnen deze theorie wordt massacommunicatie gezien als
eenrichtingsverkeer in een lineair proces, waarbij een zender
boodschappen verstuurt naar een massa ontvangers.
• Nieuwsorganisaties hebben een monopolie op zowel de productie als de
distributie van het nieuws.
• Journalisten treden op als 'gatekeepers' die berichten filteren en
verspreiden naar een passief en manipuleerbaar publiek.
• Er is sprake van weinig of zelfs geen interactie tussen de journalisten en
het publiek.
• De 'massa' wordt gezien als een grote groep mensen met een
ongedifferentieerde samenstelling, zonder interne ordening of structuur.
• Oorspronkelijk was er vanuit deze theorie een erg negatieve visie op de
media-effecten. Het publiek als passieve massa had negatieve connotaties,
zoals het verlies van persoonlijkheid, anonimiteit, beïnvloedbaarheid en
werd als potentieel gevaarlijk gezien.
Wat zijn de twee belangrijkste kritieken (vanaf de jaren 1950)?
1. De theorie was niet gebaseerd op systematisch wetenschappelijk
onderzoek.
2. De invloed van de massamedia en de passiviteit van het publiek werden
sterk overschat. Men vond het te simplistisch om zowel de zender als de
ontvanger voor te stellen als een monolithisch blok
Hoe worden netwerken gedefinieerd in de netwerkmaatschappijtheorie
• In de netwerkmaatschappijtheorie (Castells) worden netwerken
gedefinieerd als de nieuwe dominante sociale structuren. Specifiek gaat
het hier om elektronische informatienetwerken die de samenleving en
informatie-uitwisseling vormgeven.
o Knooppunten staan met elkaar in verbinding. Tussen een
onmeetbare hoeveelheid van deze informatieknooppunten vinden
, informatieuitwisselingen plaats in verschillende richtingen.
o De netwerken zijn tijd-en ruimteloos. Denk aan de ‘space of flows’
waarbij informatie stroomt over de grenzen van de natiestaat,
culturen en continenten heen.
o Open en dynamische structuur, en een onregelmatige en
veranderlijke vorm. Informatiestromen binnen deze netwerken zijn
niet-lineair, gedecentraliseerd en gaan simultaan en gaan simultaan
in verschillende richtingen.
o Nieuwe machtsverhoudingen: meer ruimte voor niet-elites om
bottom-up een machtspositie uit te bouwen. De macht van deze
actoren hangt namelijk vooral af van de (centrale) positie die ze in
het netwerk innemen. Deze positie wordt bepaald door het
vermogen van de actor om het netwerk te versterken met extra
informatie. In deze netwerken behoort macht toe aan diegenen die
de informatiestromen kunnen controleren, in plaats van enkel
degenen die de traditionele productiemiddelen bezitten.
Hoe wordt globalisering gedefinieerd in de netwerkmaatschappijtheorie?
• Moeilijk te definiëren concept
o Naast digitalisering een centraal kenmerk van de
netwerkmaatschappijtheorie
o Schaalvergroting: geen barrières meer in tijd en plaats
o Global flows (Castell & Appadurai): informatie-uitwisseling over
de grenzen van de natiestaat, culturen en continenten heen. “Space
of flows” in plaats van “space of spaces”.
o Mediascape en Global Village: Mcluhan spreek van “global
village” waar iedereen met iedereen kan communiceren. Dit uit
zich onder andere in een “mediascape”, waarbij de
informatiestromen niet-lineair en gedecentraliseerd over
landsgrenzen heen vloeien.
Wat zijn de belangrijkste kritieken op het globaliseringsdenken?
, • Globalisering leidt tot homogenisering. Denk hierbij aan Westernization
en Americanisation. Westerse of Amerikaanse cultuur wordt dominant in
de mondiale samenleving. Ook sprake van McDonaldisation, de
rationalisering van de samenleving, alles moet efficiënt, gecontroleerd,
gestandaardiseerd worden.
• Kritiek op kritiek:
o World Society (Beck): er is helemaal geen sprake van een
eenheidsworst, verschillen en verscheidenheid primeert net in de
wereldmaatschappij.
o Glocalisering (Robertson): schaalverkleining als tegenreactie op
schaalvergroting, bvb lokale kenmerken doordrukken in
programma’s.
o Global Village is een utopie (Dery): denk aan de negatieve side
effects van “coach potato” waarbij mensen vervallen in passief
mediagebruik en “compassion fatigue” waarbij mensen minder
empathie vertonen door het continue zien van menselijk leed of
slecht nieuws.
leg uit wat bedoeld wordt met 'market-driven-journalism' geef een concreet
voorbeeld
• Binnen de pessimistische visie op journalistiek in netwerkmaatschappij
verwijst dit concept naar de verregaande commercialisering van het
nieuws. Door toegenomen economische druk en concurentie worden
journalistieke keuzes volgens deze visie in de eerste plaats gestuurd door
marktlogica en de nood om financieel te overleven.
o Uit zich in Tabloidisering: vormelijke en inhoudelijke aanpassingen
om het nieuws aantrekkelijker te maken. Denk aan storytelling,
meer aandacht voor zacht nieuws,..
o Uit zich in Rationalisatie: strikte kostenbesparingen aan de hand
van efficiëntieoefeningen
o Concreet voorbeeld: redacties die zich samenvoegen zoals het
Nieuwsblad en Gazet van Antwerpen à kostenbesparingen uit
rationalisatie-gedachte
, Wat zijn de drie structurele kenmerken van netwerkjournalistiek?
(Optimistische visie op journalistiek in netwerkmaatschappij)
• Niet-lineaire en gedecentraliseerde informatiestromen: De informatiestromen
zijn niet langer lineair of centraal gestuurd, maar gaan simultaan in verschillende
richtingen.
• Hogere snelheid: De snelheid waarmee informatie wordt verspreid is
toegenomen.
• Toegenomen connectiviteit: Er is een grotere verbondenheid (connectiviteit)
tussen de verschillende participanten die betrokken zijn bij het
nieuwsproductieproces.
Geef een concreet voorbeeld van hoe netwerkjournalistiek er in de praktijk
kan uitzien
• De liveblog bij ‘breaking news’
o De informatiechaos: informatie stroomt langs alle kanten tegelijk
binnen
o De nieuwsredactie als knooppunt (key information node):
nieuwsorganisatie als beheerder van chaos
Wat betekent ‘boundary work’ en welke verschillende vormen zijn er? Kun
je ook voorbeelden geven?
• Boundary Work (Gieryn) = een vorm van ‘credibility contests’, een
voortdurende strijd om geloofwaardigheid of legitimiteit tussen
verschillende maatschappelijke actoren. Wie is een legitieme kennisbron
over wat er in de wereld gebeurt? Dit grenswerk vindt plaats op
verschillende locaties en in verschillende discussies tegelijkertijd, en is
vaak tegenstrijdig.
o Uitbreiding: Dit gebeurt wanneer de grenzen van de journalistiek
breder worden getrokken om niet-traditionele actoren, nieuwe
praktijken of nieuwe mediavormen te accepteren en op te nemen
binnen het vak. BVB: accepteren van burgerjournalisten, Twitter
aanvaarden als volwaardige journalistieke vorm,…
o Uitsluiting: Dit is het proces waarbij afwijkende of ongewenste
actoren, praktijken en waarden buiten de grenzen van de
journalistiek worden geplaatst of verstoten. BVB: ontslaan van
