Levenslooppsychologie
1. Tereinverkenning
Levenslooppsychologie = de ontwikkelingspsychologie die bestudeert hoe het gedrag in al
zijn aspecten evolueert in de loop van het leven
Doelen:
- Ontdekken van patronen/ factoren in de ontw = wat hebben kinderen,... nodig voor ontw
- Nauwkeurig in kaart brengen hoe de evolutie verloopt = weten wat normaal ontw is
- Verklaren waarom verandering plaatsvinden (mechanisme)
1.1.1 De verre voorgeschiedenis
Filosofen
Bv - Cicero
Factoren die van invloed zijn op de ontw. (vanuit theoretische interesse)
Opvattingen missen de kritische toets van de wetenschap. Onderzoek - theorieën komen door
nadenken geen onderzoek
- Nativisten (Jean - Jacques Rousseau) = we worden wie we zijn = ontw is aangeboren
- Empiristen (Locke) = leeg blad/ Taboela rasa = ontw komt door ervraring
Maar hebben er geen wetenschappelijk bewijs voor - enkel speculaties
1.1.2 Start v.d genetische psy
Babybiografieën - 18de eeuw en 19de eeuw
Onder invloed van Darwin - evolutietheorie
Observatie
- Niet meer louter nadenken over hoe de mens zich ontw. maar nu rechtstreeks
observeren
- Vooral observaties eigen kinderen
Ontw gezien als
- Vooral genetisch bepaald
- Gericht op kinderen
1
, Levenslooppsychologie
Begin v.d wetenschap. theorievorming
Geïnspireerd door de evolutietheorie van Darwin = hoe soorten zijn geëvolueerd door de
omgeving
Recapitulatietheorie = hoe kinderen ontw in de buik van de mama
Genetische psy. (= ze dachten dat ontw processen genetisch bepaald waren)
Uitsluitend kinderpsychologie
Ontw. opgevat als een proces dat bijna uitsluitend genetisch gestuurd is
1.1.3 omvorming tot een ontwikkelingspsychologie
Tegenbeweging op genetische psy.
1.1.4 uitgroei tot een volwaardige levensloop psy.
Tot halverwege de 20ste eeuw enkel aandacht voor kinderen
Men leek er van overtuigd dat de evolutie nadien stilviel
Puberteit betekende het definitieve afscheid v.d kindertijd en het binnenstappen in volwassen
leven
Geleidelijk verruimen v.d gebiedsomschrijving:
Ontw als een levenslang veranderingsproces
- Sociologie = de puberteit/ adolescentie
- Medische wereld = problemen v.d ouderdom
- Periode v.d volwassenheid
Poging tot integratie: levensloop psy
Integratie nog lang niet voltooid
Ook bij eengemaakte psyc nog heel wat verschillen in visie en benadering
Complexiteit van het onderwerp
Verschillende stromingen en scholen in de psyc
2
, Levenslooppsychologie
1.2 de indeling in fasen
1 - De prenatale fase
2 - De babytijd : eerste levensjaar
3 - De peutertijd : 1 tot 3 jaar
4 - De kleutertijd 3 tot 6 jaar
5 - De schoolperiode : 6 tot 12 jaar
6 - De adolescentie : 12 tot 20 jaar
7 - De volwassenheid 20 tot 65 jaar
8 - De ouderdom : 65 jaar tot levenseinde
Methodes om de ontw wetenschap. te bestuderen
Longitudinaal onderzoek:
Gedrag opvolgen in loop v.d jaren
Bv onderzoek van Feldman
- Studie naar hoogbegaafde kinderen
- Inzichten in taalontw
Nadelen?
- Kost veel geld
- Duurt erg lang/ sommige hebben er na een tijd geen zin meer in
- Veel onderzoekers bij betrokken
Transversale onderzoeksmethode
Ook dwarsdoorsnede methode genoemd
Onderzoek van vertegenwoordigers van verschillende leeftijdsgroepen tegelijk
Voor en nadelen?
- Je kan de ontw niet echt zien
- Snel en effeicient
Problemen bij beide soorten onderzoeken
Cohorteffecten Cohort = groep mensen die tot dezelfde generatie
behoren
- Longitudinaal onderzoek kan enkel uitspraken doen over de
evolutie binnen 1 specifieke cohort
- Transversaal onderzoek: sommige v.d verschillen die men
vindt eerder te wijten aan specifieke levensveranderingen
Tijdseffecten = vertekeningen die te wijten zijn aan gebeurtenissen
die zich voordeden in de periode waarin de meting plaatsvond
- Transversaal onderzoek
- Longitudinaal onderzoek
Combinatiemethode of cohort - sequentiële methode →
3
, Levenslooppsychologie
1.3 factoren die de ontw sturen
Welke factoren hebben een invloed op de ontw? + of -
1.3.1 Rol v.d erfelijkheid
Structuur van het erfelijke materiaal
- Alle cellen van het menselijke lichaam: 46 chromosomen
(23 van vader, 23 van moeder)
- Chromosomen zijn opgebouwd uit DNA = soort
touwladder met honderden miljoenen sporten
- Elke sport opgebouwd uit 2 chemische bestanddelen
(basen)
- Er bestaan 4 verschillende soorten basen (A, C, G en T)
- De opeenvolging v.d basenparen is belangrijk!!!
- Een gen is een stukje van het 'touwladder'
Omzetting van DNA naar eiwitten
Erfelijkheid is werkzaam via de vorming van specifieke eiwitten
Info wordt opgehaald uit bestaande DNA streng = RNA
- RNA wordt in de cel door ribosomen omgezet in info; elk groepje van 3 trekt een bepaald
aminozuur aan; de aminozuren vormen samen een eiwit
Hoe de erfelijke code wordt omgezet in lichaamseigenschappen
Onderscheid tussen autonome en geslachtshormonen (X en Y-chromosoom)
Allelen = 2 varianten van eenzelfde gen
- Homozygoot (ouders hebben dezelfde allelen) en hetrozygoot
- Hemizygoot (voor mannen allelen die op het ei chromosoom zitten)
Onderscheid tussen genotype en fenotype
- Dominante en recessieve allelen
- Partiële of incomplete dominantie
- Codominantie
Complicerende processen
- Bij de meeste psychologische eigenschappen (maar ook bij biologische eigenschappen
zijn een heel pak genen betrokken (polygene overerving))
- Genen kunnen elkaars uitwerking versterken of hinderen
- Impact van omgevingsinvloeden bij de omzetting van genotype naar fenotype (bv
lengte en gewicht)
Mutaties = er kunnen zich veranderingen in de genetische structuur voordoen bij de overerving
Epigenetica = sommige eigenschappen doen zich niet voor, maar kunnen bv een generatie later
wel weer uitwerking hebben
4
1. Tereinverkenning
Levenslooppsychologie = de ontwikkelingspsychologie die bestudeert hoe het gedrag in al
zijn aspecten evolueert in de loop van het leven
Doelen:
- Ontdekken van patronen/ factoren in de ontw = wat hebben kinderen,... nodig voor ontw
- Nauwkeurig in kaart brengen hoe de evolutie verloopt = weten wat normaal ontw is
- Verklaren waarom verandering plaatsvinden (mechanisme)
1.1.1 De verre voorgeschiedenis
Filosofen
Bv - Cicero
Factoren die van invloed zijn op de ontw. (vanuit theoretische interesse)
Opvattingen missen de kritische toets van de wetenschap. Onderzoek - theorieën komen door
nadenken geen onderzoek
- Nativisten (Jean - Jacques Rousseau) = we worden wie we zijn = ontw is aangeboren
- Empiristen (Locke) = leeg blad/ Taboela rasa = ontw komt door ervraring
Maar hebben er geen wetenschappelijk bewijs voor - enkel speculaties
1.1.2 Start v.d genetische psy
Babybiografieën - 18de eeuw en 19de eeuw
Onder invloed van Darwin - evolutietheorie
Observatie
- Niet meer louter nadenken over hoe de mens zich ontw. maar nu rechtstreeks
observeren
- Vooral observaties eigen kinderen
Ontw gezien als
- Vooral genetisch bepaald
- Gericht op kinderen
1
, Levenslooppsychologie
Begin v.d wetenschap. theorievorming
Geïnspireerd door de evolutietheorie van Darwin = hoe soorten zijn geëvolueerd door de
omgeving
Recapitulatietheorie = hoe kinderen ontw in de buik van de mama
Genetische psy. (= ze dachten dat ontw processen genetisch bepaald waren)
Uitsluitend kinderpsychologie
Ontw. opgevat als een proces dat bijna uitsluitend genetisch gestuurd is
1.1.3 omvorming tot een ontwikkelingspsychologie
Tegenbeweging op genetische psy.
1.1.4 uitgroei tot een volwaardige levensloop psy.
Tot halverwege de 20ste eeuw enkel aandacht voor kinderen
Men leek er van overtuigd dat de evolutie nadien stilviel
Puberteit betekende het definitieve afscheid v.d kindertijd en het binnenstappen in volwassen
leven
Geleidelijk verruimen v.d gebiedsomschrijving:
Ontw als een levenslang veranderingsproces
- Sociologie = de puberteit/ adolescentie
- Medische wereld = problemen v.d ouderdom
- Periode v.d volwassenheid
Poging tot integratie: levensloop psy
Integratie nog lang niet voltooid
Ook bij eengemaakte psyc nog heel wat verschillen in visie en benadering
Complexiteit van het onderwerp
Verschillende stromingen en scholen in de psyc
2
, Levenslooppsychologie
1.2 de indeling in fasen
1 - De prenatale fase
2 - De babytijd : eerste levensjaar
3 - De peutertijd : 1 tot 3 jaar
4 - De kleutertijd 3 tot 6 jaar
5 - De schoolperiode : 6 tot 12 jaar
6 - De adolescentie : 12 tot 20 jaar
7 - De volwassenheid 20 tot 65 jaar
8 - De ouderdom : 65 jaar tot levenseinde
Methodes om de ontw wetenschap. te bestuderen
Longitudinaal onderzoek:
Gedrag opvolgen in loop v.d jaren
Bv onderzoek van Feldman
- Studie naar hoogbegaafde kinderen
- Inzichten in taalontw
Nadelen?
- Kost veel geld
- Duurt erg lang/ sommige hebben er na een tijd geen zin meer in
- Veel onderzoekers bij betrokken
Transversale onderzoeksmethode
Ook dwarsdoorsnede methode genoemd
Onderzoek van vertegenwoordigers van verschillende leeftijdsgroepen tegelijk
Voor en nadelen?
- Je kan de ontw niet echt zien
- Snel en effeicient
Problemen bij beide soorten onderzoeken
Cohorteffecten Cohort = groep mensen die tot dezelfde generatie
behoren
- Longitudinaal onderzoek kan enkel uitspraken doen over de
evolutie binnen 1 specifieke cohort
- Transversaal onderzoek: sommige v.d verschillen die men
vindt eerder te wijten aan specifieke levensveranderingen
Tijdseffecten = vertekeningen die te wijten zijn aan gebeurtenissen
die zich voordeden in de periode waarin de meting plaatsvond
- Transversaal onderzoek
- Longitudinaal onderzoek
Combinatiemethode of cohort - sequentiële methode →
3
, Levenslooppsychologie
1.3 factoren die de ontw sturen
Welke factoren hebben een invloed op de ontw? + of -
1.3.1 Rol v.d erfelijkheid
Structuur van het erfelijke materiaal
- Alle cellen van het menselijke lichaam: 46 chromosomen
(23 van vader, 23 van moeder)
- Chromosomen zijn opgebouwd uit DNA = soort
touwladder met honderden miljoenen sporten
- Elke sport opgebouwd uit 2 chemische bestanddelen
(basen)
- Er bestaan 4 verschillende soorten basen (A, C, G en T)
- De opeenvolging v.d basenparen is belangrijk!!!
- Een gen is een stukje van het 'touwladder'
Omzetting van DNA naar eiwitten
Erfelijkheid is werkzaam via de vorming van specifieke eiwitten
Info wordt opgehaald uit bestaande DNA streng = RNA
- RNA wordt in de cel door ribosomen omgezet in info; elk groepje van 3 trekt een bepaald
aminozuur aan; de aminozuren vormen samen een eiwit
Hoe de erfelijke code wordt omgezet in lichaamseigenschappen
Onderscheid tussen autonome en geslachtshormonen (X en Y-chromosoom)
Allelen = 2 varianten van eenzelfde gen
- Homozygoot (ouders hebben dezelfde allelen) en hetrozygoot
- Hemizygoot (voor mannen allelen die op het ei chromosoom zitten)
Onderscheid tussen genotype en fenotype
- Dominante en recessieve allelen
- Partiële of incomplete dominantie
- Codominantie
Complicerende processen
- Bij de meeste psychologische eigenschappen (maar ook bij biologische eigenschappen
zijn een heel pak genen betrokken (polygene overerving))
- Genen kunnen elkaars uitwerking versterken of hinderen
- Impact van omgevingsinvloeden bij de omzetting van genotype naar fenotype (bv
lengte en gewicht)
Mutaties = er kunnen zich veranderingen in de genetische structuur voordoen bij de overerving
Epigenetica = sommige eigenschappen doen zich niet voor, maar kunnen bv een generatie later
wel weer uitwerking hebben
4
