Tools en methoden
Inhoud
1 Scenario-analyse tools ............................................................................................... 4
1.1 Soorten scenario ................................................................................................. 4
1.1.1 Extrapolatieve scenario’s ............................................................................ 4
1.1.2 Normatieve scenario’s ................................................................................ 4
1.1.3 Exploratieve scenario’s ............................................................................... 4
1.2 Stappenplan ........................................................................................................ 5
1.2.1 STAP 1 — Focusonderwerp bepalen ......................................................... 5
1.2.2 STAP 2 — Drijvende krachten in de macro-omgeving identificeren ..... 5
1.2.3 STAP 3 — Sleutelfactoren in de lokale omgeving bepalen .................... 6
1.2.4 STAP 4 — Scenario-logica kiezen (de assen) ............................................ 6
1.2.5 STAP 5 — Scenario’s uitwerken................................................................... 6
1.2.6 STAP 6 — Van scenario naar strategie ....................................................... 7
2 Accounting tools ........................................................................................................ 8
2.1 Wat zijn accounting tools? ................................................................................. 8
2.1.1 Doel van accounting tools ......................................................................... 8
2.1.2 Voorbeelden van accounting tools........................................................... 8
2.2 Industrial Ecology (IE)....................................................................................... 11
2.2.1 Wat is Industrial Ecology? ........................................................................ 11
2.2.2 Systeemaanpak binnen Industrial Ecology ............................................ 11
2.3 Material flow analysis ....................................................................................... 12
2.3.1 Generieke aanpak van MFA..................................................................... 12
2.3.2 Toepassingsschalen van MFA .................................................................. 14
2.4 Life cycle assesment ......................................................................................... 15
2.4.1 Wat is Life Cycle Assessment? ................................................................. 15
2.4.2 De vier fasen van een LCA ....................................................................... 15
2.4.3 Waarom LCA belangrijk is ........................................................................ 17
2.5 Wat is eco-efficiency? ....................................................................................... 18
2.5.1 Vier types eco-efficiency-ratio’s ............................................................... 18
2.5.2 Methodologische stappen ...................................................................... 18
1
, 2.5.3 Eco-efficiency berekenen......................................................................... 20
2.5.4 Belangrijke inzichten en beperkingen ................................................... 20
3 Indicator gebaseerde SA ......................................................................................... 22
3.1.1 Normatieve dimensie: keuze van duurzaamheidsconcept ................. 22
3.2 Visieontwikkeling .............................................................................................. 24
3.2.1 Normatieve dimensie: bepalen van het waardekader ......................... 25
3.2.2 Systemische dimensie: vertalen van visie naar structuur ..................... 26
3.3 Van visie naar thema’s, subthema’s en indicatoren ...................................... 26
3.4 Types van indicatoren ...................................................................................... 27
3.4.1 Berekeningen ............................................................................................ 27
3.4.2 Gemeten indicator .................................................................................... 27
3.4.3 Survey/enquête ......................................................................................... 28
3.4.4 Expertensysteem ....................................................................................... 28
3.5 Indicator scores ................................................................................................. 28
3.5.1 Waarom benchmarks nodig zijn? ........................................................... 29
3.6 Weging............................................................................................................... 30
3.7 Aggregatie......................................................................................................... 31
3.8 Verschillende grafische voorstellingen .......................................................... 32
3.9 Validatie ............................................................................................................. 32
4 Multicriteria-analyse ................................................................................................. 34
4.1 Wat is MCA? ...................................................................................................... 34
4.2 Fasen van een multicriteria-analyse ............................................................... 34
4.2.1 Fase 1: Probleemidentificatie en structurering ..................................... 34
4.2.2 Fase 2: Opbouw van het model .............................................................. 36
4.2.3 Fase 3: Ontwikkeling van actieplannen.................................................. 38
5 Scientific modelling.................................................................................................. 40
5.1 Link met milieuproblemen .............................................................................. 40
5.2 Conceptueel modelleren................................................................................. 40
5.2.1 Wat doet een conceptueel model? ........................................................ 40
5.2.2 Nadelen van conceptuele modellen ...................................................... 41
5.2.3 Waarom conceptueel modelleren zo belangrijk is ............................... 41
5.2.4 Methoden voor conceptueel modelleren ............................................. 41
2
,5.3 Scientific modelling .......................................................................................... 43
5.3.1 Mathematisch modelleren ....................................................................... 43
5.3.2 Stappenplannen ........................................................................................ 44
5.3.3 Validatie en verificatie .............................................................................. 44
5.3.4 Deterministisch vs. stochastisch modelleren ......................................... 45
5.3.5 Mechanistisch vs. empirisch modelleren ............................................... 46
5.3.6 Optimalisatiemodellen............................................................................. 46
5.4 Simulatiemodellen............................................................................................ 47
5.4.1 Link met milieuproblemen ....................................................................... 47
5.4.2 Simulatie: drie basismethodes ................................................................ 47
5.5 Lineair programmeren ..................................................................................... 50
5.5.1 Link met milieuproblemen ....................................................................... 50
5.5.2 Wat is lineair programmeren? ................................................................. 51
5.5.3 Waarom “lineair”? ..................................................................................... 51
5.6 Agent based modelling ................................................................................... 52
5.6.1 Microniveau ............................................................................................... 52
5.6.2 Macroniveau .............................................................................................. 53
5.6.3 In welke situaties gebruiken we dit model?........................................... 54
3
, 1 Scenario-analyse tools
1.1 Soorten scenario
1.1.1 Extrapolatieve scenario’s
• Vertrekken van huidige trends en trekken die door naar de toekomst.
• Gebruiken vaak kwantitatieve modellen.
• Bestaan meestal uit:
o Business-as-usual (huidige trends blijven doorlopen)
o 1 of meer alternatieve scenario’s (bv. sneller of trager verloop)
1.1.2 Normatieve scenario’s
• Vertrekken van een gewenste toekomst (visie).
• Voorbeeld: Europa met 50% minder broeikasgasuitstoot in 2030.
• Via backcasting:
o eerst de gewenste toekomst bepalen
o daarna terugredeneren welke stappen nodig zijn om daar te komen.
1.1.3 Exploratieve scenario’s
• Verkennen van belangrijkste trends en onzekerheden.
• Verschillende combinaties van onzekerheden → meerdere scenario’s.
• Elk scenario is een intern consistente, plausibele verhaallijn, opgesteld
met experten en stakeholders.
• Scenario’s krijgen vaak een naam (bv. Mondiale economie, Regionale
gemeenschappen).
• Modellen kunnen deze verhaallijnen kwantitatief ondersteunen (zoals de
IPCC SRES-scenario’s).
4
Inhoud
1 Scenario-analyse tools ............................................................................................... 4
1.1 Soorten scenario ................................................................................................. 4
1.1.1 Extrapolatieve scenario’s ............................................................................ 4
1.1.2 Normatieve scenario’s ................................................................................ 4
1.1.3 Exploratieve scenario’s ............................................................................... 4
1.2 Stappenplan ........................................................................................................ 5
1.2.1 STAP 1 — Focusonderwerp bepalen ......................................................... 5
1.2.2 STAP 2 — Drijvende krachten in de macro-omgeving identificeren ..... 5
1.2.3 STAP 3 — Sleutelfactoren in de lokale omgeving bepalen .................... 6
1.2.4 STAP 4 — Scenario-logica kiezen (de assen) ............................................ 6
1.2.5 STAP 5 — Scenario’s uitwerken................................................................... 6
1.2.6 STAP 6 — Van scenario naar strategie ....................................................... 7
2 Accounting tools ........................................................................................................ 8
2.1 Wat zijn accounting tools? ................................................................................. 8
2.1.1 Doel van accounting tools ......................................................................... 8
2.1.2 Voorbeelden van accounting tools........................................................... 8
2.2 Industrial Ecology (IE)....................................................................................... 11
2.2.1 Wat is Industrial Ecology? ........................................................................ 11
2.2.2 Systeemaanpak binnen Industrial Ecology ............................................ 11
2.3 Material flow analysis ....................................................................................... 12
2.3.1 Generieke aanpak van MFA..................................................................... 12
2.3.2 Toepassingsschalen van MFA .................................................................. 14
2.4 Life cycle assesment ......................................................................................... 15
2.4.1 Wat is Life Cycle Assessment? ................................................................. 15
2.4.2 De vier fasen van een LCA ....................................................................... 15
2.4.3 Waarom LCA belangrijk is ........................................................................ 17
2.5 Wat is eco-efficiency? ....................................................................................... 18
2.5.1 Vier types eco-efficiency-ratio’s ............................................................... 18
2.5.2 Methodologische stappen ...................................................................... 18
1
, 2.5.3 Eco-efficiency berekenen......................................................................... 20
2.5.4 Belangrijke inzichten en beperkingen ................................................... 20
3 Indicator gebaseerde SA ......................................................................................... 22
3.1.1 Normatieve dimensie: keuze van duurzaamheidsconcept ................. 22
3.2 Visieontwikkeling .............................................................................................. 24
3.2.1 Normatieve dimensie: bepalen van het waardekader ......................... 25
3.2.2 Systemische dimensie: vertalen van visie naar structuur ..................... 26
3.3 Van visie naar thema’s, subthema’s en indicatoren ...................................... 26
3.4 Types van indicatoren ...................................................................................... 27
3.4.1 Berekeningen ............................................................................................ 27
3.4.2 Gemeten indicator .................................................................................... 27
3.4.3 Survey/enquête ......................................................................................... 28
3.4.4 Expertensysteem ....................................................................................... 28
3.5 Indicator scores ................................................................................................. 28
3.5.1 Waarom benchmarks nodig zijn? ........................................................... 29
3.6 Weging............................................................................................................... 30
3.7 Aggregatie......................................................................................................... 31
3.8 Verschillende grafische voorstellingen .......................................................... 32
3.9 Validatie ............................................................................................................. 32
4 Multicriteria-analyse ................................................................................................. 34
4.1 Wat is MCA? ...................................................................................................... 34
4.2 Fasen van een multicriteria-analyse ............................................................... 34
4.2.1 Fase 1: Probleemidentificatie en structurering ..................................... 34
4.2.2 Fase 2: Opbouw van het model .............................................................. 36
4.2.3 Fase 3: Ontwikkeling van actieplannen.................................................. 38
5 Scientific modelling.................................................................................................. 40
5.1 Link met milieuproblemen .............................................................................. 40
5.2 Conceptueel modelleren................................................................................. 40
5.2.1 Wat doet een conceptueel model? ........................................................ 40
5.2.2 Nadelen van conceptuele modellen ...................................................... 41
5.2.3 Waarom conceptueel modelleren zo belangrijk is ............................... 41
5.2.4 Methoden voor conceptueel modelleren ............................................. 41
2
,5.3 Scientific modelling .......................................................................................... 43
5.3.1 Mathematisch modelleren ....................................................................... 43
5.3.2 Stappenplannen ........................................................................................ 44
5.3.3 Validatie en verificatie .............................................................................. 44
5.3.4 Deterministisch vs. stochastisch modelleren ......................................... 45
5.3.5 Mechanistisch vs. empirisch modelleren ............................................... 46
5.3.6 Optimalisatiemodellen............................................................................. 46
5.4 Simulatiemodellen............................................................................................ 47
5.4.1 Link met milieuproblemen ....................................................................... 47
5.4.2 Simulatie: drie basismethodes ................................................................ 47
5.5 Lineair programmeren ..................................................................................... 50
5.5.1 Link met milieuproblemen ....................................................................... 50
5.5.2 Wat is lineair programmeren? ................................................................. 51
5.5.3 Waarom “lineair”? ..................................................................................... 51
5.6 Agent based modelling ................................................................................... 52
5.6.1 Microniveau ............................................................................................... 52
5.6.2 Macroniveau .............................................................................................. 53
5.6.3 In welke situaties gebruiken we dit model?........................................... 54
3
, 1 Scenario-analyse tools
1.1 Soorten scenario
1.1.1 Extrapolatieve scenario’s
• Vertrekken van huidige trends en trekken die door naar de toekomst.
• Gebruiken vaak kwantitatieve modellen.
• Bestaan meestal uit:
o Business-as-usual (huidige trends blijven doorlopen)
o 1 of meer alternatieve scenario’s (bv. sneller of trager verloop)
1.1.2 Normatieve scenario’s
• Vertrekken van een gewenste toekomst (visie).
• Voorbeeld: Europa met 50% minder broeikasgasuitstoot in 2030.
• Via backcasting:
o eerst de gewenste toekomst bepalen
o daarna terugredeneren welke stappen nodig zijn om daar te komen.
1.1.3 Exploratieve scenario’s
• Verkennen van belangrijkste trends en onzekerheden.
• Verschillende combinaties van onzekerheden → meerdere scenario’s.
• Elk scenario is een intern consistente, plausibele verhaallijn, opgesteld
met experten en stakeholders.
• Scenario’s krijgen vaak een naam (bv. Mondiale economie, Regionale
gemeenschappen).
• Modellen kunnen deze verhaallijnen kwantitatief ondersteunen (zoals de
IPCC SRES-scenario’s).
4
