Deel 1 - Inleiding
Sociale Wetgeving Pagina 1
, .
H1 - Wat is sociale wetgeving eigenlijk ?
Sociale wetgeving
= Geen duidelijk afgebakend geheel
Gemeenschappelijke kenmerken
• Bijzonder doel:
○ Bescherming van belangen van de werknemers
○ Bevorderen van hun welzijn
• Arbeidsrecht: beschermingswetten
• Sociale zekerheid: sociale risico's opvangen
• Sociale wetgeving omvat dus:
1) Arbeidsrecht
2) Socialezekerheidsrecht
a. Sociale verzekeringen: traditionele taken
b. Sociale bijstand (federale sociale bijstand en Vlaamse bijstand aan personen)
Sociale wetgeving
• Individuele relaties tussen werkgever en werknemer = individuele arbeidsovereenkomst
• Collectieve relaties tussen werkgevers en werknemers = collectieve arbeidsovereenkomst
• Beschermingsmaatregelen voor werknemers
• Arbeidsvoorziening
• Sociale zekerheid
• Minimumvoorzieningen
• Geschillen van sociaal recht
Sociale Wetgeving Pagina 2
, .
H2 - Bronnen van sociale wetgeving
1. Internationale rechtsbronnen
1.1 - Bilaterale verdragen
• Verdrag tussen België en één ander land.
• V64 4Regels van toepassing op werknemers afkomstig uit het ene land die in het
andere land gaan werken.
1.2 - Multilaterale verdragen en instellingen
• Internationale Arbeidsorganisatie (IAO): conventies en aanbevelingen
• Organisatie voor economische samenwerking en ontwikkeling (OESO):
beslissingen, akkoorden, aanbevelingen en resoluties
• Raad van Europa: EVRM, Europees Sociaal Handvest
• Internationale Vereniging voor de Sociale Zekerheid (AISS)
• De Benelux Economische Unie
Europese Unie: De belangrijkste
6 hoofdinstellingen
• Europese Raad
• Europese Commissie
• Europese Raad van Ministers
• Europese Parlement
• Europese Hof van Justitie
• Europese Rekenkamer
4 nevenorganen
• Economisch en Sociaal Comité
• Comité van de Regio's
• Europese Investeringsbank
• Europese Centrale Bank
Europese rechtsregels
= Worden uitgevaardigd door de Raad en de Europese Commissie na raadpleging van
het Europees Parlement.
Hiërarchie van Europese rechtsregels op basis van hun binding:
• Verordeningen: rechtstreeks uitwerking in alle lidstaten
• Richtlijnen: verplichte omzetting in nationale wetgeving
• Besluiten: rechtstreeks toepassing op welbepaalde bestemmeling(en)
• Aanbevelingen: binnen de lidstaten niet
• Adviezen
Mogelijkheid Europese "cao's" algemeen bindend te verklaren
Sociale Wetgeving Pagina 3
,Mogelijkheid Europese "cao's" algemeen bindend te verklaren
Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, is ook belangrijk voor het
Belgische arbeidsrecht.
2. Nationale rechtsbronnen
2.1 - Sociale grondrechten
Artikel 23 van de Grondwet (geen directe werking voor de burger - wel richtlijn en
doelstelling voor de overheid)
2.2 - Sociale rechtsbronnen
• Wetten en decreten
• Koninklijke besluiten
• Ministeriële besluiten
• Rechtspraak en rechtsleer (in België geen precedentenrecht)
• Collectieve arbeidsovereenkomsten (cao's)
• Het gebruik
• De eenzijdige verbintenis
2.3 - Hiërarchie van de nationale rechtsbronnen
1) Dwingende bepalingen van de wet
2) Algemeen verbindend verklaarde cao's
3) Niet algemeen verbindend verklaarde cao's wanneer de werkgever lid is van een
organisatie die de cao ondertekend heeft of de cao zelf ondertekende.
4) Geschreven individuele arbeidsovereenkomst
5) Arbeidsreglement
6) Mondelinge individuele arbeidsovereenkomst
-> De wetten zijn bovenaan, dan heb je de CAO. Eerst van gans het land, dan die van
sector en dan van bedrijf.
-> Te vinden op Belgisch Staatblad
Hoe deze hiërarchie interpreteren ?
= Een lagere norm mag slechts afwijken van een hogere norm als hij hiermee niet strijdig
is of de rechten van de werknemers vermindert of zijn plichten verzwaart.
Voorbeeld: Arbeidswet = hogere norm = 40u/ week werken
Cao = lagere norm = 38u/ week werken
Sociale Wetgeving Pagina 4
,NAR,. PC, AR
NAR = Nationale arbeidsraad
PC = Paritaire comité
AR = Algemene rol
Wat is een arbeidsreglement
= CAO's van de NAR -> nationale arbeidsraad -> paritaire samenstelling =
er zijn vertegenwoordigers van de werkgeversorganisaties en de
werknemersorganisaties.
-> Opzoeken Taalkeuze | NAR - Nationale Arbeidsraad
Aantal voorbeelden van verplichte vermeldingen uitleg.
CAO's van Paritaire Comités vb. 200 (PC draagt altijd een cijfer van 3
cijfers).
Voorbeeld: CAO's loonschalen liggen vast in het paritaire comité = 200
Per bedrijfssector is er 1 paritair comité: de bedoeling is om de
ondernemingen met aanverwante activiteiten te groeperen en
regelgeving die aangepast is op hen van toepassing te maken.
Wijziging van de inhoud van het arbeidsreglement.
CAO's voor 1 bedrijf = gelden enkel voor het bedrijf waarin ze gemaakt
werden, ook paritair.
Sociale Wetgeving Pagina 5
, .
De CAO / ACLVB
CAO
= Om te weten wat de rechten en plichten van werkgevers en werknemers zijn, moet je rekening
houden met verschillende rechtsbronnen. Zo heb je jouw individuele arbeidsovereenkomst
(waarin afspraken werden gemaakt over onder andere jouw loon, jouw plaats van tewerkstelling
en jouw functie), het arbeidsreglement van jouw onderneming (waarin onder andere afspraken
werden gemaakt over uurrooster, het opnemen van verlof en het melden van ziekte) en tal van
Belgische wetten en Europese richtlijnen. Collectieve arbeidsovereenkomsten zijn ook zo'n
rechtsbron.
Het begrip collectieve arbeidsovereenkomst of cao
= Het is een akkoord dat gesloten wordt tussen 1 of meer werknemersorganisaties en 1 of meer
werkgeversorganisaties of 1 of meer werkgevers en waarbij individuele en collectieve betrekking
tussen werkgevers en werknemers in ondernemingen of in een bedrijfstak worden vastgesteld en
de rechten en verplichtingen van de contracterende partijen worden geregeld.
Het gaat dus om een akkoord tussen de vertegenwoordigers van de werkgever en werknemers,
dat kan plaatsvinden op 3 niveaus, en waarin de rechten en plichten van werkgevers en
werknemers worden geregeld, alsook hun individuele en collectieve relaties.
Soorten cao's die bestaan in België
= Er bestaan drie soorten van cao's.
1) De interprofessionele (of nationale) cao
= Ze worden afgesloten in de Nationale Arbeidsraad en behandelen de meest essentiële
rechten en plichten en zijn dan ook geldig in heel het land voor de werknemers in de
privésector. Typisch voor deze cao's zijn hun nummering. Elke cao krijgt een eigen nummer.
Tot op heden, werden er in totaal 118 interprofessionele cao's afgesloten.
2) De sectorale cao
= Ze worden afgesloten in het paritair comité van de sector. Het toepassingsgebied van
deze cao's is beperkter dan de interprofessionele cao: aangezien het gaat over afspraken
gemaakt specifiek voor in te spelen op bepaalde noden van 1 sector, gelden zij enkel voor
de werkgevers en werknemers die onder dit paritair comité vallen.
3) De ondernemings- of bedrijfs-cao
= Ze zijn gericht op de eigenheid van het bedrijf en haar werknemers zijn dan ook enkel
geldig voor de werkgevers en de werknemers van het bedrijf waar deze werd afgesloten.
Wie kan een cao afsluiten ?
= Werknemers kunnen niet zelf een cao afsluiten. Dit moet steeds gebeuren door
vertegenwoordigers van een representatieve vakorganisatie (de ACLVB, het ACV en het ABVV).
Wanneer de werkgever in zijn eigen onderneming een ondernemings-cao wenst af te sluiten, dan
kan hij dat uiteraard zelf doen. Op sectoraal en nationaal niveau zullen de werkgevers
vertegenwoordigd worden door de representatieve werkgeversorganisatie (VBO, UNIZO,
Boerenbond,…)
Sociale Wetgeving Pagina 6
Sociale Wetgeving Pagina 1
, .
H1 - Wat is sociale wetgeving eigenlijk ?
Sociale wetgeving
= Geen duidelijk afgebakend geheel
Gemeenschappelijke kenmerken
• Bijzonder doel:
○ Bescherming van belangen van de werknemers
○ Bevorderen van hun welzijn
• Arbeidsrecht: beschermingswetten
• Sociale zekerheid: sociale risico's opvangen
• Sociale wetgeving omvat dus:
1) Arbeidsrecht
2) Socialezekerheidsrecht
a. Sociale verzekeringen: traditionele taken
b. Sociale bijstand (federale sociale bijstand en Vlaamse bijstand aan personen)
Sociale wetgeving
• Individuele relaties tussen werkgever en werknemer = individuele arbeidsovereenkomst
• Collectieve relaties tussen werkgevers en werknemers = collectieve arbeidsovereenkomst
• Beschermingsmaatregelen voor werknemers
• Arbeidsvoorziening
• Sociale zekerheid
• Minimumvoorzieningen
• Geschillen van sociaal recht
Sociale Wetgeving Pagina 2
, .
H2 - Bronnen van sociale wetgeving
1. Internationale rechtsbronnen
1.1 - Bilaterale verdragen
• Verdrag tussen België en één ander land.
• V64 4Regels van toepassing op werknemers afkomstig uit het ene land die in het
andere land gaan werken.
1.2 - Multilaterale verdragen en instellingen
• Internationale Arbeidsorganisatie (IAO): conventies en aanbevelingen
• Organisatie voor economische samenwerking en ontwikkeling (OESO):
beslissingen, akkoorden, aanbevelingen en resoluties
• Raad van Europa: EVRM, Europees Sociaal Handvest
• Internationale Vereniging voor de Sociale Zekerheid (AISS)
• De Benelux Economische Unie
Europese Unie: De belangrijkste
6 hoofdinstellingen
• Europese Raad
• Europese Commissie
• Europese Raad van Ministers
• Europese Parlement
• Europese Hof van Justitie
• Europese Rekenkamer
4 nevenorganen
• Economisch en Sociaal Comité
• Comité van de Regio's
• Europese Investeringsbank
• Europese Centrale Bank
Europese rechtsregels
= Worden uitgevaardigd door de Raad en de Europese Commissie na raadpleging van
het Europees Parlement.
Hiërarchie van Europese rechtsregels op basis van hun binding:
• Verordeningen: rechtstreeks uitwerking in alle lidstaten
• Richtlijnen: verplichte omzetting in nationale wetgeving
• Besluiten: rechtstreeks toepassing op welbepaalde bestemmeling(en)
• Aanbevelingen: binnen de lidstaten niet
• Adviezen
Mogelijkheid Europese "cao's" algemeen bindend te verklaren
Sociale Wetgeving Pagina 3
,Mogelijkheid Europese "cao's" algemeen bindend te verklaren
Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, is ook belangrijk voor het
Belgische arbeidsrecht.
2. Nationale rechtsbronnen
2.1 - Sociale grondrechten
Artikel 23 van de Grondwet (geen directe werking voor de burger - wel richtlijn en
doelstelling voor de overheid)
2.2 - Sociale rechtsbronnen
• Wetten en decreten
• Koninklijke besluiten
• Ministeriële besluiten
• Rechtspraak en rechtsleer (in België geen precedentenrecht)
• Collectieve arbeidsovereenkomsten (cao's)
• Het gebruik
• De eenzijdige verbintenis
2.3 - Hiërarchie van de nationale rechtsbronnen
1) Dwingende bepalingen van de wet
2) Algemeen verbindend verklaarde cao's
3) Niet algemeen verbindend verklaarde cao's wanneer de werkgever lid is van een
organisatie die de cao ondertekend heeft of de cao zelf ondertekende.
4) Geschreven individuele arbeidsovereenkomst
5) Arbeidsreglement
6) Mondelinge individuele arbeidsovereenkomst
-> De wetten zijn bovenaan, dan heb je de CAO. Eerst van gans het land, dan die van
sector en dan van bedrijf.
-> Te vinden op Belgisch Staatblad
Hoe deze hiërarchie interpreteren ?
= Een lagere norm mag slechts afwijken van een hogere norm als hij hiermee niet strijdig
is of de rechten van de werknemers vermindert of zijn plichten verzwaart.
Voorbeeld: Arbeidswet = hogere norm = 40u/ week werken
Cao = lagere norm = 38u/ week werken
Sociale Wetgeving Pagina 4
,NAR,. PC, AR
NAR = Nationale arbeidsraad
PC = Paritaire comité
AR = Algemene rol
Wat is een arbeidsreglement
= CAO's van de NAR -> nationale arbeidsraad -> paritaire samenstelling =
er zijn vertegenwoordigers van de werkgeversorganisaties en de
werknemersorganisaties.
-> Opzoeken Taalkeuze | NAR - Nationale Arbeidsraad
Aantal voorbeelden van verplichte vermeldingen uitleg.
CAO's van Paritaire Comités vb. 200 (PC draagt altijd een cijfer van 3
cijfers).
Voorbeeld: CAO's loonschalen liggen vast in het paritaire comité = 200
Per bedrijfssector is er 1 paritair comité: de bedoeling is om de
ondernemingen met aanverwante activiteiten te groeperen en
regelgeving die aangepast is op hen van toepassing te maken.
Wijziging van de inhoud van het arbeidsreglement.
CAO's voor 1 bedrijf = gelden enkel voor het bedrijf waarin ze gemaakt
werden, ook paritair.
Sociale Wetgeving Pagina 5
, .
De CAO / ACLVB
CAO
= Om te weten wat de rechten en plichten van werkgevers en werknemers zijn, moet je rekening
houden met verschillende rechtsbronnen. Zo heb je jouw individuele arbeidsovereenkomst
(waarin afspraken werden gemaakt over onder andere jouw loon, jouw plaats van tewerkstelling
en jouw functie), het arbeidsreglement van jouw onderneming (waarin onder andere afspraken
werden gemaakt over uurrooster, het opnemen van verlof en het melden van ziekte) en tal van
Belgische wetten en Europese richtlijnen. Collectieve arbeidsovereenkomsten zijn ook zo'n
rechtsbron.
Het begrip collectieve arbeidsovereenkomst of cao
= Het is een akkoord dat gesloten wordt tussen 1 of meer werknemersorganisaties en 1 of meer
werkgeversorganisaties of 1 of meer werkgevers en waarbij individuele en collectieve betrekking
tussen werkgevers en werknemers in ondernemingen of in een bedrijfstak worden vastgesteld en
de rechten en verplichtingen van de contracterende partijen worden geregeld.
Het gaat dus om een akkoord tussen de vertegenwoordigers van de werkgever en werknemers,
dat kan plaatsvinden op 3 niveaus, en waarin de rechten en plichten van werkgevers en
werknemers worden geregeld, alsook hun individuele en collectieve relaties.
Soorten cao's die bestaan in België
= Er bestaan drie soorten van cao's.
1) De interprofessionele (of nationale) cao
= Ze worden afgesloten in de Nationale Arbeidsraad en behandelen de meest essentiële
rechten en plichten en zijn dan ook geldig in heel het land voor de werknemers in de
privésector. Typisch voor deze cao's zijn hun nummering. Elke cao krijgt een eigen nummer.
Tot op heden, werden er in totaal 118 interprofessionele cao's afgesloten.
2) De sectorale cao
= Ze worden afgesloten in het paritair comité van de sector. Het toepassingsgebied van
deze cao's is beperkter dan de interprofessionele cao: aangezien het gaat over afspraken
gemaakt specifiek voor in te spelen op bepaalde noden van 1 sector, gelden zij enkel voor
de werkgevers en werknemers die onder dit paritair comité vallen.
3) De ondernemings- of bedrijfs-cao
= Ze zijn gericht op de eigenheid van het bedrijf en haar werknemers zijn dan ook enkel
geldig voor de werkgevers en de werknemers van het bedrijf waar deze werd afgesloten.
Wie kan een cao afsluiten ?
= Werknemers kunnen niet zelf een cao afsluiten. Dit moet steeds gebeuren door
vertegenwoordigers van een representatieve vakorganisatie (de ACLVB, het ACV en het ABVV).
Wanneer de werkgever in zijn eigen onderneming een ondernemings-cao wenst af te sluiten, dan
kan hij dat uiteraard zelf doen. Op sectoraal en nationaal niveau zullen de werkgevers
vertegenwoordigd worden door de representatieve werkgeversorganisatie (VBO, UNIZO,
Boerenbond,…)
Sociale Wetgeving Pagina 6
