Ella Dewaele
Sociaal-werktheorieën
Samenvatting
1
,Module 1.............................................................................................................................................................. 1
DEEL 1: Theorie en sociaal werk: een niet-evidente relatie ...................................................... 2
Wat zegt de globale definitie van sociaal werk eigenlijk? ...................................................... 2
Waarom is de relatie tussen theorie en praktijk zo moeilijk? .............................................. 2
Anti-intellectualisme: een serieus gevaar ..................................................................................... 2
De sociaal werker als intellectueel .................................................................................................. 3
Theorie als verhaal (Han, 2023) ....................................................................................................... 4
Impliciet vs. expliciet ............................................................................................................................. 4
De keuze van theorie is niet neutraal! ............................................................................................ 4
DEEL 2: Doelen, opbouw en werkwijze van de cursus ................................................................ 4
DEEL 3: Theorie en professionalisering ............................................................................................ 5
Wat is professionalisering eigenlijk? .............................................................................................. 6
Vier ideaaltypes van professionaliteit ............................................................................................ 6
1. De functionele professional (Parsons) .................................................................................. 6
2. De autonome professional (Freidson) .................................................................................. 6
3. De normatieve professional ...................................................................................................... 7
4. De democratische professional ................................................................................................ 8
Professionalisering als set indicatoren (Weiss-Gall & Welbourne, 2008)....................... 8
DEEL 4: Theorie als puzzel ...................................................................................................................... 8
Niveaus van abstractie.......................................................................................................................... 9
Payne's indeling (Modern Social Work Theory) ........................................................................ 9
Drie grote clusters van handelingstheorieën ........................................................................... 10
Theoretiseren als creatief proces .................................................................................................. 10
Praktijkvoorbeeld (Grymonprez, eigen onderzoek) ............................................................. 11
DEEL 5: Theorievorming in maatschappelijke context ............................................................ 11
1. Neoliberalisme (als overkoepelende context) .................................................................... 12
2. Managerialisme................................................................................................................................ 12
3. Informatietechnologie en algoritmes ..................................................................................... 13
4. Evidence-based sociaal werk ..................................................................................................... 13
5. Verantwoording (accountability) ............................................................................................. 14
Module 2........................................................................................................................................................... 14
Inleiding module 2: Kritische en emancipatorische theorie................................................... 15
Wat is kritische theorie en hoe verschilt het van "gewone" theorie? ............................. 15
2
, Emancipatorische theorie ................................................................................................................ 15
Structuur van module 2 ......................................................................................................................... 16
DEEL 2.1: Structuur en Agency ........................................................................................................... 16
Het centrale vraagstuk....................................................................................................................... 17
2.1.1. Pierre Bourdieu en de praktijktheorie ................................................................................ 17
Wie was Bourdieu? ............................................................................................................................. 18
Basisassumpties ................................................................................................................................... 18
Bourdieu en het neoliberalisme..................................................................................................... 18
Kernconcepten van Bourdieu ......................................................................................................... 19
1. Habitus ............................................................................................................................................ 19
2. Veld en Doxa ................................................................................................................................. 20
3. Kapitaal ........................................................................................................................................... 20
4. Symbolisch geweld..................................................................................................................... 20
5. Hysteresis ...................................................................................................................................... 21
Betekenis van Bourdieu voor sociaal werk ............................................................................... 22
Kritieken op Bourdieu ....................................................................................................................... 22
Deel 2.1.2: Goffman en de Dramaturgische Theorie .................................................................. 23
Wie was Erving Goffman?................................................................................................................. 23
Over 'Asylums' en totaalinstellingen ........................................................................................... 24
De theatrale metafoor: het leven als toneelstuk ..................................................................... 24
Kernconcepten ...................................................................................................................................... 24
1. Interactieorde (Interaction Order) ...................................................................................... 25
2. Sociale interactie ......................................................................................................................... 25
3. Frontstage (voorpodium)........................................................................................................ 25
4. Backstage (achtertoneel)......................................................................................................... 25
5. Impressiemanagement ............................................................................................................. 26
Betekenis voor sociaal werk ........................................................................................................... 26
Begrijpen van zelfpresentatie .................................................................................................... 26
Kritische analyse van sociale structuren ............................................................................... 27
Illustraties uit onderzoek ................................................................................................................. 27
Dakloze vaders (Roche et al., 2018)......................................................................................... 27
Outreachend werken (Smith, 2011) ........................................................................................ 27
Territoriale claims in de publieke ruimte (Grymonprez & Van de Keer, 2024) .... 28
3
, Afronding: beschouwingen bij Goffman ..................................................................................... 28
Goffman als puzzelstuk ................................................................................................................. 29
Dekolonisering van Goffman ...................................................................................................... 29
Deel 2.2: Marxistisch geïnspireerde theorie ................................................................................. 29
Inleiding: waarom dit hoofdstuk? ................................................................................................. 29
2.2.1. Eerst iets over Marxisme ...................................................................................................... 29
Karl Marx (1818–1883): de basis ............................................................................................. 30
Drie kennistheoretische pijlers: ................................................................................................ 30
A. De waardetheorie ....................................................................................................................... 30
B. Vervreemding (aliënatie) ........................................................................................................ 31
De staat, Marxisme en sociaal werk ......................................................................................... 31
2.2.2. Gramsci en de theorie van de culturele hegemonie................................................... 32
Wie was Gramsci? ........................................................................................................................... 32
Gramsci als neo-Marxist ............................................................................................................... 32
Kernconcepten ................................................................................................................................. 32
Betekenis van Gramsci voor sociaal werk ............................................................................. 33
2.2.3. Feministische theorie en sociaal werk ............................................................................ 34
Kort overzicht van de drie golven van het feminisme ...................................................... 34
Feminisme, gendertheorie en queertheorie ......................................................................... 34
Betekenis voor sociaal werk ....................................................................................................... 34
2.2.4. Ashley Bohrer: de brug tussen intersectionaliteit en marxisme .......................... 35
Wie is Ashley Bohrer?.................................................................................................................... 35
Intersectionaliteit: basisassumpties ........................................................................................ 35
Twee uitdagingen die Bohrer aanpakt ................................................................................... 36
Bohrers synthese ............................................................................................................................. 36
2.2.5. bell hooks en de theorie van de liefde ............................................................................. 37
Wie was bell hooks? ....................................................................................................................... 37
Kernkritiek: klasse, ras en gender zijn verstrengeld ........................................................ 37
Het patriarchale kerngezin vs. extended kin........................................................................ 38
Liefde als politieke daad ............................................................................................................... 38
Vijf principes voor sociaal werk ................................................................................................ 39
Hooks in de praktijk: vzw Touché ............................................................................................ 39
Noemi Goddens' liefdesethiek (geïnspireerd door hooks)............................................. 39
4
Sociaal-werktheorieën
Samenvatting
1
,Module 1.............................................................................................................................................................. 1
DEEL 1: Theorie en sociaal werk: een niet-evidente relatie ...................................................... 2
Wat zegt de globale definitie van sociaal werk eigenlijk? ...................................................... 2
Waarom is de relatie tussen theorie en praktijk zo moeilijk? .............................................. 2
Anti-intellectualisme: een serieus gevaar ..................................................................................... 2
De sociaal werker als intellectueel .................................................................................................. 3
Theorie als verhaal (Han, 2023) ....................................................................................................... 4
Impliciet vs. expliciet ............................................................................................................................. 4
De keuze van theorie is niet neutraal! ............................................................................................ 4
DEEL 2: Doelen, opbouw en werkwijze van de cursus ................................................................ 4
DEEL 3: Theorie en professionalisering ............................................................................................ 5
Wat is professionalisering eigenlijk? .............................................................................................. 6
Vier ideaaltypes van professionaliteit ............................................................................................ 6
1. De functionele professional (Parsons) .................................................................................. 6
2. De autonome professional (Freidson) .................................................................................. 6
3. De normatieve professional ...................................................................................................... 7
4. De democratische professional ................................................................................................ 8
Professionalisering als set indicatoren (Weiss-Gall & Welbourne, 2008)....................... 8
DEEL 4: Theorie als puzzel ...................................................................................................................... 8
Niveaus van abstractie.......................................................................................................................... 9
Payne's indeling (Modern Social Work Theory) ........................................................................ 9
Drie grote clusters van handelingstheorieën ........................................................................... 10
Theoretiseren als creatief proces .................................................................................................. 10
Praktijkvoorbeeld (Grymonprez, eigen onderzoek) ............................................................. 11
DEEL 5: Theorievorming in maatschappelijke context ............................................................ 11
1. Neoliberalisme (als overkoepelende context) .................................................................... 12
2. Managerialisme................................................................................................................................ 12
3. Informatietechnologie en algoritmes ..................................................................................... 13
4. Evidence-based sociaal werk ..................................................................................................... 13
5. Verantwoording (accountability) ............................................................................................. 14
Module 2........................................................................................................................................................... 14
Inleiding module 2: Kritische en emancipatorische theorie................................................... 15
Wat is kritische theorie en hoe verschilt het van "gewone" theorie? ............................. 15
2
, Emancipatorische theorie ................................................................................................................ 15
Structuur van module 2 ......................................................................................................................... 16
DEEL 2.1: Structuur en Agency ........................................................................................................... 16
Het centrale vraagstuk....................................................................................................................... 17
2.1.1. Pierre Bourdieu en de praktijktheorie ................................................................................ 17
Wie was Bourdieu? ............................................................................................................................. 18
Basisassumpties ................................................................................................................................... 18
Bourdieu en het neoliberalisme..................................................................................................... 18
Kernconcepten van Bourdieu ......................................................................................................... 19
1. Habitus ............................................................................................................................................ 19
2. Veld en Doxa ................................................................................................................................. 20
3. Kapitaal ........................................................................................................................................... 20
4. Symbolisch geweld..................................................................................................................... 20
5. Hysteresis ...................................................................................................................................... 21
Betekenis van Bourdieu voor sociaal werk ............................................................................... 22
Kritieken op Bourdieu ....................................................................................................................... 22
Deel 2.1.2: Goffman en de Dramaturgische Theorie .................................................................. 23
Wie was Erving Goffman?................................................................................................................. 23
Over 'Asylums' en totaalinstellingen ........................................................................................... 24
De theatrale metafoor: het leven als toneelstuk ..................................................................... 24
Kernconcepten ...................................................................................................................................... 24
1. Interactieorde (Interaction Order) ...................................................................................... 25
2. Sociale interactie ......................................................................................................................... 25
3. Frontstage (voorpodium)........................................................................................................ 25
4. Backstage (achtertoneel)......................................................................................................... 25
5. Impressiemanagement ............................................................................................................. 26
Betekenis voor sociaal werk ........................................................................................................... 26
Begrijpen van zelfpresentatie .................................................................................................... 26
Kritische analyse van sociale structuren ............................................................................... 27
Illustraties uit onderzoek ................................................................................................................. 27
Dakloze vaders (Roche et al., 2018)......................................................................................... 27
Outreachend werken (Smith, 2011) ........................................................................................ 27
Territoriale claims in de publieke ruimte (Grymonprez & Van de Keer, 2024) .... 28
3
, Afronding: beschouwingen bij Goffman ..................................................................................... 28
Goffman als puzzelstuk ................................................................................................................. 29
Dekolonisering van Goffman ...................................................................................................... 29
Deel 2.2: Marxistisch geïnspireerde theorie ................................................................................. 29
Inleiding: waarom dit hoofdstuk? ................................................................................................. 29
2.2.1. Eerst iets over Marxisme ...................................................................................................... 29
Karl Marx (1818–1883): de basis ............................................................................................. 30
Drie kennistheoretische pijlers: ................................................................................................ 30
A. De waardetheorie ....................................................................................................................... 30
B. Vervreemding (aliënatie) ........................................................................................................ 31
De staat, Marxisme en sociaal werk ......................................................................................... 31
2.2.2. Gramsci en de theorie van de culturele hegemonie................................................... 32
Wie was Gramsci? ........................................................................................................................... 32
Gramsci als neo-Marxist ............................................................................................................... 32
Kernconcepten ................................................................................................................................. 32
Betekenis van Gramsci voor sociaal werk ............................................................................. 33
2.2.3. Feministische theorie en sociaal werk ............................................................................ 34
Kort overzicht van de drie golven van het feminisme ...................................................... 34
Feminisme, gendertheorie en queertheorie ......................................................................... 34
Betekenis voor sociaal werk ....................................................................................................... 34
2.2.4. Ashley Bohrer: de brug tussen intersectionaliteit en marxisme .......................... 35
Wie is Ashley Bohrer?.................................................................................................................... 35
Intersectionaliteit: basisassumpties ........................................................................................ 35
Twee uitdagingen die Bohrer aanpakt ................................................................................... 36
Bohrers synthese ............................................................................................................................. 36
2.2.5. bell hooks en de theorie van de liefde ............................................................................. 37
Wie was bell hooks? ....................................................................................................................... 37
Kernkritiek: klasse, ras en gender zijn verstrengeld ........................................................ 37
Het patriarchale kerngezin vs. extended kin........................................................................ 38
Liefde als politieke daad ............................................................................................................... 38
Vijf principes voor sociaal werk ................................................................................................ 39
Hooks in de praktijk: vzw Touché ............................................................................................ 39
Noemi Goddens' liefdesethiek (geïnspireerd door hooks)............................................. 39
4