sterk sociaal werk deel 2 (jan)
les 10 - inleiding op sociaal werk onderzoek
/ belang van onderzoekend vermogen
= als student ontwikkel je een ‘onderzoekend vermogen’
onderzoekend vermogen = het vermogen om in complexe situaties het ontbreken van kennis
vast te stellen en onder woorden te brengen en deze wetenschappelijk verantwoord aan te
vullen en te vertalen naar de beroepssituatie
een onderzoekende houding
● open, nieuwsgierig, gericht op begrijpen, kritisch zijn, onderbouwen en verantwoorden,
voortbouwen op bestaande kennis
onderzoeksresultaten toepassen:
● zoeken naar relevante wetenschappelijke en vakliteratuur (bijv. via Google Scholar)
● beoordelen of de bron betrouwbaar, actueel en relevant is
● begrijpen en in eigen woorden verwerken
● toepassen op een concreet praktijkvraagstuk
onderzoek kunnen doen betekent dat je stap voor stap een vraag onderzoekt en er een goed
onderbouwd antwoord op geeft:
● onderzoeksvraag formuleren = je bepaalt precies wat je wil weten
● onderzoeksaanpak bedenken = je kiest hoe je het gaat onderzoeken (bv; interview, ..)
● gegevens verzamelen en analyseren = je verzamelt informatie en bekijkt wat die betekent
● conclusies trekken = je geeft antwoord op je onderzoeksvraag op basis van je resultaten
● daarover rapporteren = je schrijft of presenteert je bevindingen op een duidelijke en
gestructureerde manier
onderzoekend vermogen is cruciaal voor de moderne sociaal werker
= de SL verandert continu en is meer complexer geworden
→ vroeger kon je vaker vertrouwen op ervaring of intuïtie, maar vandaag is het “geëffende pad”
minder duidelijk → problemen zijn vaak ingewikkeld en hebben meerdere oorzaken
begrippen & concepten kunnen begrijpen
45
, les 11- kennisgebruik in sociaal werk
/ het dubbele legitimatievraagstuk van sociaal werk
aanspraak 1: sociaal werk is een praktijk gebaseerd beroep dat verandering nastreeft
● op welke manier kan sw aantonen dat het verandering waarmaakt?
= een vraag naar het aantonen van impact
aanspraak 2: sociaal werk is een academische discipline
● hoe vindt wetenschappelijke kennis haar weg naar de sociaalwerkpraktijk? hoe verhouden
praktijk & theorie zich tot elkaar?
= een vraag naar de body of knowledge van sw → het gebruik en productie van relevante &
toepasbare kennis
/ brede body of knowledge beschikbaar
= de basis theoretische onderbouw toont aan dat sociaal werk behoorlijk wat kennis ‘leent’ bij
andere wetenschappen
/ nood aan praktisch inzetbare kennis
● maatschappelijke ontwikkelingen leiden tot voortdurende veranderingen in het werk van
scoiaal werkers
→ dit zorgt ervoor dat er nood is nieuwe kennis die antwoorden biedt op die nieuwe uitdagingen
→ maar die kennis is in principe beschikbaar: in de body of knowledge is er een breed gamma aan
kennis die mogelijk ten dienste van de praktijk ingezet kan worden
/ kennis vindt haar weg niet naar de praktijk
● onderzoek toont aan dat er weinig wordt teruggegrepen naar wetenschappelijke kennis
om de praktijk te onderbouwen
● voor sociaal werkers ontbreekt vaak de toegang
● door management wordt weinig gebruik gemaakt
● in andere sectoren vindt die transfer van kennis naar de werkvloer wel vlot plaats
→ gevolg = kloof tussen kennis + praktijk
voorbeeld; armoedebestrijding + verslavingsprobleem probleem dat al jaren en jaren blijft
maar bij corona snel antwoord op van geneeskunde → conclusie = als de druk hoog genoeg is,
geraakt kennis wel snel in de praktijk → bij sociale problemen gebeurt dat minder
/ waarom die kloof dichten?
de kloof dichten is nodig omdat sociaal werk voor grote en complexe uitdagingen staat:
● organisaties zoals de United Nations (sdg’s), American Academy of Social Work & Social
Welfare en Sterk Sociaal Werk tonen aan dat er veel maatschappelijke problemen zijn
(armoede, ongelijkheid, diversiteit, digitalisering …)
● die problemen zijn te groot en complex om alleen op ervaring of routine op te lossen
→ door samenwerking tussen onderzoek, beleid en praktijk (innovatie) kan sociaal werk sterker
antwoorden op die grote uitdagingen
/ corporate sustainability reporting directive (CSRD)
● bedrijven moeten info geven over hun impact op milieu (bv. uitstoot, klimaat) en
maatschappij (bv. werknemers, mensenrechten)
● dit wordt verplicht vanaf 2024/2025 voor veel (grote) bedrijven
● bedrijven waren vroeger niet altijd transparant over hun impact
● de Europese Commissie wil betere en vergelijkbare informatie
● zo kunnen investeerders, overheid en burgers bedrijven beter beoordelen
46
, / the american academy of social work and social welfare
individueel en gezinswelzijn
● zorgen voor een gezonde ontwikkeling voor alle jongeren
● dicht de gezondheidskloof
● bouw gezonde relaties op om geweld te beëindigen
● bevorder een lang productief leven
sterker sociaal weefsel
● doorbreek sociaal isolement
● beëindig dakloosheid
● creëer sociale antwoorden op een veranderende omgeving
● gebruik technologie in functie van sociaal welzijn
rechtvaardige samenleving
● racisme bannen
● slimme bestraffing promoten
● verminder extreme economische ongelijkheid
● bouw financiële mogelijkheden op voor iedereen
● realiseer gelijke kansen en rechtvaardigheid
/ wicked problems
wicked problems = complexe en veelzijdige problemen, meestal van sociale of culturele aard,
die moeilijk op te lossen zijn vanwege hun onduidelijke aard, onvolledige informatie, de
uiteenlopende perspectieven van betrokken belanghebbenden en het samengaan van deze
problemen met andere problemen
● het zijn urgente sociale, economische, en leefmilieu gerelateerde problemen die de
planeet en samenleving bedreigen
→ het is dus URGENT! maar waarom vragen oplossingen hiervoor zoveel tijd? → wicked problems
/ 2 kenmerken van de wicked problems
1 2
= er geen eenduidige definitie van het probleem. = er zijn veel betrokkenen (overheid, organisaties, burgers)
verschillende belanghebbenden kijken er anders naar en met andere belangen, waarden en prioriteiten
leggen andere accenten → gevolg: er is geen overeenstemming over wat “goed” is
→ gevolg: er zijn uiteenlopende interpretaties en geen of wat de gewenste situatie moet zijn
consensus over welke kennis nodig of juist is
duidelijkheid over vereiste + beschikbare kennis onduidelijkheid over vereiste + beschikbare kennis
gedeelde matig gestructureerde problemen
normen & gestructureerde problemen → consensus over doelen maar discussie over
waarden geschikte middelen
geen matig gestructureerde problemen
gedeelde → consensus over middelen maar discussie over ongestructureerde problemen
normen & ethische aspecten bv; armoede, klimaatopwarming, ..
waarden bv; abortus, euthanasie, ..
= hoe minder duidelijkheid over kennis en hoe minder consensus over waarden, hoe complexer en
“wicked” het probleem wordt
47
les 10 - inleiding op sociaal werk onderzoek
/ belang van onderzoekend vermogen
= als student ontwikkel je een ‘onderzoekend vermogen’
onderzoekend vermogen = het vermogen om in complexe situaties het ontbreken van kennis
vast te stellen en onder woorden te brengen en deze wetenschappelijk verantwoord aan te
vullen en te vertalen naar de beroepssituatie
een onderzoekende houding
● open, nieuwsgierig, gericht op begrijpen, kritisch zijn, onderbouwen en verantwoorden,
voortbouwen op bestaande kennis
onderzoeksresultaten toepassen:
● zoeken naar relevante wetenschappelijke en vakliteratuur (bijv. via Google Scholar)
● beoordelen of de bron betrouwbaar, actueel en relevant is
● begrijpen en in eigen woorden verwerken
● toepassen op een concreet praktijkvraagstuk
onderzoek kunnen doen betekent dat je stap voor stap een vraag onderzoekt en er een goed
onderbouwd antwoord op geeft:
● onderzoeksvraag formuleren = je bepaalt precies wat je wil weten
● onderzoeksaanpak bedenken = je kiest hoe je het gaat onderzoeken (bv; interview, ..)
● gegevens verzamelen en analyseren = je verzamelt informatie en bekijkt wat die betekent
● conclusies trekken = je geeft antwoord op je onderzoeksvraag op basis van je resultaten
● daarover rapporteren = je schrijft of presenteert je bevindingen op een duidelijke en
gestructureerde manier
onderzoekend vermogen is cruciaal voor de moderne sociaal werker
= de SL verandert continu en is meer complexer geworden
→ vroeger kon je vaker vertrouwen op ervaring of intuïtie, maar vandaag is het “geëffende pad”
minder duidelijk → problemen zijn vaak ingewikkeld en hebben meerdere oorzaken
begrippen & concepten kunnen begrijpen
45
, les 11- kennisgebruik in sociaal werk
/ het dubbele legitimatievraagstuk van sociaal werk
aanspraak 1: sociaal werk is een praktijk gebaseerd beroep dat verandering nastreeft
● op welke manier kan sw aantonen dat het verandering waarmaakt?
= een vraag naar het aantonen van impact
aanspraak 2: sociaal werk is een academische discipline
● hoe vindt wetenschappelijke kennis haar weg naar de sociaalwerkpraktijk? hoe verhouden
praktijk & theorie zich tot elkaar?
= een vraag naar de body of knowledge van sw → het gebruik en productie van relevante &
toepasbare kennis
/ brede body of knowledge beschikbaar
= de basis theoretische onderbouw toont aan dat sociaal werk behoorlijk wat kennis ‘leent’ bij
andere wetenschappen
/ nood aan praktisch inzetbare kennis
● maatschappelijke ontwikkelingen leiden tot voortdurende veranderingen in het werk van
scoiaal werkers
→ dit zorgt ervoor dat er nood is nieuwe kennis die antwoorden biedt op die nieuwe uitdagingen
→ maar die kennis is in principe beschikbaar: in de body of knowledge is er een breed gamma aan
kennis die mogelijk ten dienste van de praktijk ingezet kan worden
/ kennis vindt haar weg niet naar de praktijk
● onderzoek toont aan dat er weinig wordt teruggegrepen naar wetenschappelijke kennis
om de praktijk te onderbouwen
● voor sociaal werkers ontbreekt vaak de toegang
● door management wordt weinig gebruik gemaakt
● in andere sectoren vindt die transfer van kennis naar de werkvloer wel vlot plaats
→ gevolg = kloof tussen kennis + praktijk
voorbeeld; armoedebestrijding + verslavingsprobleem probleem dat al jaren en jaren blijft
maar bij corona snel antwoord op van geneeskunde → conclusie = als de druk hoog genoeg is,
geraakt kennis wel snel in de praktijk → bij sociale problemen gebeurt dat minder
/ waarom die kloof dichten?
de kloof dichten is nodig omdat sociaal werk voor grote en complexe uitdagingen staat:
● organisaties zoals de United Nations (sdg’s), American Academy of Social Work & Social
Welfare en Sterk Sociaal Werk tonen aan dat er veel maatschappelijke problemen zijn
(armoede, ongelijkheid, diversiteit, digitalisering …)
● die problemen zijn te groot en complex om alleen op ervaring of routine op te lossen
→ door samenwerking tussen onderzoek, beleid en praktijk (innovatie) kan sociaal werk sterker
antwoorden op die grote uitdagingen
/ corporate sustainability reporting directive (CSRD)
● bedrijven moeten info geven over hun impact op milieu (bv. uitstoot, klimaat) en
maatschappij (bv. werknemers, mensenrechten)
● dit wordt verplicht vanaf 2024/2025 voor veel (grote) bedrijven
● bedrijven waren vroeger niet altijd transparant over hun impact
● de Europese Commissie wil betere en vergelijkbare informatie
● zo kunnen investeerders, overheid en burgers bedrijven beter beoordelen
46
, / the american academy of social work and social welfare
individueel en gezinswelzijn
● zorgen voor een gezonde ontwikkeling voor alle jongeren
● dicht de gezondheidskloof
● bouw gezonde relaties op om geweld te beëindigen
● bevorder een lang productief leven
sterker sociaal weefsel
● doorbreek sociaal isolement
● beëindig dakloosheid
● creëer sociale antwoorden op een veranderende omgeving
● gebruik technologie in functie van sociaal welzijn
rechtvaardige samenleving
● racisme bannen
● slimme bestraffing promoten
● verminder extreme economische ongelijkheid
● bouw financiële mogelijkheden op voor iedereen
● realiseer gelijke kansen en rechtvaardigheid
/ wicked problems
wicked problems = complexe en veelzijdige problemen, meestal van sociale of culturele aard,
die moeilijk op te lossen zijn vanwege hun onduidelijke aard, onvolledige informatie, de
uiteenlopende perspectieven van betrokken belanghebbenden en het samengaan van deze
problemen met andere problemen
● het zijn urgente sociale, economische, en leefmilieu gerelateerde problemen die de
planeet en samenleving bedreigen
→ het is dus URGENT! maar waarom vragen oplossingen hiervoor zoveel tijd? → wicked problems
/ 2 kenmerken van de wicked problems
1 2
= er geen eenduidige definitie van het probleem. = er zijn veel betrokkenen (overheid, organisaties, burgers)
verschillende belanghebbenden kijken er anders naar en met andere belangen, waarden en prioriteiten
leggen andere accenten → gevolg: er is geen overeenstemming over wat “goed” is
→ gevolg: er zijn uiteenlopende interpretaties en geen of wat de gewenste situatie moet zijn
consensus over welke kennis nodig of juist is
duidelijkheid over vereiste + beschikbare kennis onduidelijkheid over vereiste + beschikbare kennis
gedeelde matig gestructureerde problemen
normen & gestructureerde problemen → consensus over doelen maar discussie over
waarden geschikte middelen
geen matig gestructureerde problemen
gedeelde → consensus over middelen maar discussie over ongestructureerde problemen
normen & ethische aspecten bv; armoede, klimaatopwarming, ..
waarden bv; abortus, euthanasie, ..
= hoe minder duidelijkheid over kennis en hoe minder consensus over waarden, hoe complexer en
“wicked” het probleem wordt
47
