“Fight or flight”: tachycardie, bloeddruk , bronchodilatatie, mydriase,
perifere weerstand .
Sympatisch zenuwstelsel:
Zweetklieren: cholinerge vezels lopen mee met sympaticus ACh
op muscarinereceptoren.
Belangrijkste delen:
Parasympatisch zenuwstelsel: “Rest and digest”: vertering, energiebesparing.
Enterisch zenuwstelsel: Intrinsieke plexi in darmwand, beïnvloed door (para)sympaticus.
Acetylcholine (ACh): alle preganglionair, postganglionair
parasympatisch, ook zweetklieren.
Hoofdstuk I: Autonoom zenuwstelsel – overzicht
Belangrijkste neurotransmitters:
Noradrenaline (NOR): meeste postganglionaire sympatische vezels.
Dopamine: vooral CZS, precursor van NOR.
Contractie/relaxatie van gladde spieren.
Secreties (speeksel, bronchiaal, GI, zweet).
Functies autonoom ZS:
Hartfrequentie en contractiliteit.
Energiewissel (glycogenolyse, lipolyse, thermogenese).
Speekselsecretie: Dubbele innervatie (sympatisch + parasympatisch).
Presynaptische α2‑receptoren remming eigen NOR‑vrijstelling
Autoreceptor:
(homotrope interactie).
Sympatisch (noradrenerg):
1. Presynaptische regulatie van transmittervrijstelling Presynaptische α2 op cholinerge uiteinden ACh‑vrijstelling
Heteroreceptor:
(heterotrope interactie).
Presynaptische muscarine en nicotinereceptoren remmen
Autoreceptor:
ACh‑vrijstelling.
Parasympatisch (cholinerg):
Presynaptische muscarine/nicotinereceptoren op noradrenerge
Heteroreceptor:
vezels NOR‑vrijstelling .
Precursoropname in zenuwuiteinde.
Synthese neurotransmitter uit precursor.
Vesiculaire opslag.
Afbraak overtollige transmitter in cytosol.
Depolarisatie axonterminal.
Stappen:
Opening spanningsafhankelijke Ca2+‑kanalen Ca2+‑influx.
Vesiculaire exocytose in synaptische spleet.
Binding op postsynaptische en/of presynaptische receptoren.
2. Neurochemische transmissie – aangrijpingspunten voor
geneesmiddelen
Enzymatische afbraak tot precursoren.
Inactivatie:
Neuronale heropname (re‑uptake).
Op vrijwel elk stadium kunnen geneesmiddelen ingrijpen (synthese,
Conclusie:
opslag, vrijstelling, receptoren, re‑uptake, degradatie).
Pentameer met 5 subeenheden (samenstelling verschilt per locatie).
Nicotinereceptoren: Ligand‑geopend kationkanaal: ACh‑binding Na+‑influx snelle depolarisatie.
Klinisch relevant: neuromusculaire eindplaat is doelwit van
Subtypes: Neuronale (ganglionaire) nAChR versus neuromusculaire nAChR:
spierrelaxantia, ganglionaire nAChR vrijwel niet.
3.1 Receptortypen
Via Gq PLC‑activatie IP3/DAG Ca2+‑vrijstelling
M1, M3, M5:
contractie/secretie.
Muscarinereceptoren (G‑proteïnekoppeling): Via Gi adenylaatcyclase cAMP , K+‑kanalen openen
M2, M4:
hyperpolarisatie.
Trage, langdurigere signalering dan nAChR.
3. Cholinerg systeem
Contractie gladde spieren (behalve bloedvaten): Bronchospasme, darmkrampen, blaascontractie.
Hypersecreties: Speeksel, traanvocht, zweet, bronchiaal slijm.
Effecten (parasympathicomimese):
Cardiovasculair: Bradycardie, hypotensie.
GI: Misselijkheid, braken, diarree.
3.2 Muscarine‑intoxicatie (Amanita muscaria)
Bloedvaten zelf niet cholinerg bezenuwd, maar endotheel bezit Exogeen muscarine NO‑vrijstelling uit endotheel relaxatie
Verklaring vasodilatatie:
M3‑receptoren: vasculaire gladde spier vasodilatatie.
Atropine (competitieve muscarine‑antagonist) als antidotum.
Therapie:
Let op: overstimulatie muscarinereceptoren potentieel
levensbedreigend.
Negatief chronotroop en inotroop hartfrequentie en
Hart:
contractiekracht .
Vaten: Vasodilatatie via endotheel‑NO (bij exogene toediening).
Bronchi: Bronchoconstrictie + kliersecretie.
GI‑tractus: motiliteit (spasmen) + kliersecretie.
Systemische effecten:
Blaas: Detrusorcontractie + relaxatie sfincter mictie.
Exocriene klieren: Sterke toename secreties (speeksel, traanvocht, zweet).
Miosis (m. constrictor pupillae contractie) afvoer kamerwater
4.1 Muscarine‑agonisten (parasympathicomimetica)
oogdruk .
Oog:
Contractie m. ciliaris accommodatie voor nabijzien.
Glaucoomtherapie (nu grotendeels vervangen door β‑blokkers).
Pilocarpine (oogdruppels, ook systemisch):
Behandeling xerostomie (post‑radiotherapie, syndroom van Sjögren).
Belangrijke middelen:
Blaasatonie (postoperatief, retentie): stimuleert mictie.
Bethanechol:
Soms als laxans gebruikt.
HF (tachycardie), soms bij lage dosis eerst lichte bradycardie door
Hart:
centrale vagusactivatie.
Bloeddruk: Onveranderd (weinig cholinerge tonus in weerstandsvaten).
Effecten (meestal niet‑selectieve blokkade): Gladde spieren: Relaxatie bronchiaal, GI, urinewegen (geen direct effect op vaten).
Klieren: Secreties (speeksel, zweet, bronchiaal, maagsap).
Oog: Mydriase + cycloplegie, intraoculaire druk (risico bij glaucoom).
Atropine (hyoscyamine): IV/SC, oogdruppels.
4. Parasympatisch systeem – farmacologie Voorbeelden: Scopolamine (hyoscine): Sterker centraal, o.a. bij reisziekte.
4.2 Muscarine‑antagonisten (parasympathicolytica)
Butylhyoscinebromide: Spasmolyticum bij GI‑krampen (werkt vooral perifeer).
Gastro‑enterologie: IBS, krampachtige buikpijn.
Urologie: overactieve blaas.
Neurologie: Reisziekte (hyoscine), adjunct bij Parkinson (milde tremor).
Pneumologie: Inhalatie bij COPD, soms astma (ipratropium).
Indicaties:
Oftalmologie: Mydriase voor fundusonderzoek, behandeling uveïtis (atropine).
Cardiologie: Bradycardie, AV‑geleidingsstoornissen (atropine).
Anesthesie: Premedicatie: secreties , vagale bradycardie tegenwerken.
Intoxicaties: Organofosfaten, muscarinehoudende paddenstoelen.
Mechanisme: Onomkeerbare fosforylering en inhibitie van acetylcholinesterase.
Miose, bradycardie, bronchospasmen, overvloedige secreties.
Kliniek: Spierzwakte respiratoire insufficiëntie.
4.3 Organofosfaat‑intoxicatie
CNS‑depressie, convulsies.
Atropine in hoge dosis (symptomatisch).
Therapie:
Reactivatie AChE indien zeer vroeg (binnen ±1 u, vóór ‘aging’ van
Pralidoxime (oxime):
fosforyl‑complex).
Sterke nicotinereceptor‑agonist aan de motorische eindplaat.
Fase 1: Korte, gegeneraliseerde fasciculaties (depolarisatie).
Fase 2: Aanhoudende depolarisatie Na+‑kanalen inactief verlamming.
5.1 Depolariserende blokkers Suxamethonium (succinylcholine):
Afbraak: Door plasmacholinesterase zeer kortwerkend.
Blok niet ophefbaar met cholinesteraseremmers (verergert
Kenmerk:
depolarisatie).
Gebruik: Inductie anesthesie, snelle intubatie.
Voorbeelden: Tubocurarine (oud), atracurium, cisatracurium.
Affiniteit, geen intrinsieke activiteit depolarisatie voorkomen
Mechanisme: Competitieve antagonisten op neuromusculaire nAChR:
relaxatie/verlamming.
5. Neuromusculaire transmissie – spierrelaxantia
Met cholinesteraseremmer (bv. neostigmine) ACh‑spiegel
5.2 Niet‑depolariserende blokkers (curare‑achtigen) verdringt antagonist.
Reversie:
Co‑toediening atropine om muscarine‑bijwerkingen (bradycardie,
Belangrijk:
bronchospasme, secreties) te voorkomen.
Algehele anesthesie (spierrelaxatie).
Indicaties:
Langdurige beademing op intensieve zorg.
Interfereren met Ca2+‑influx in motorische eindplaat ACh‑release
Aminoglycosiden:
extra spierzwakte.
5.3 Inhibitie van ACh‑vrijstelling
Blokkeert vesiculaire exocytose van ACh: Perifere slappe paralyse (lokaal gebruikt bij dystonie, cosmetisch).
Botulinumtoxine:
Blokkeert inhiberende interneuronen gegeneraliseerde spasticiteit
Tetanustoxine:
(niet autonoom, maar differentiaal).
ACh‑esterase: Synaptisch/neuromusculair, specifiek voor ACh.
Enzymen:
In plasma, lever, huid, brein; minder specifiek (ook suxamethonium,
Butyrylcholinesterase:
procaïne).
Myasthenia gravis (symptomatische verbetering spierkracht).
Toepassingen: Reversie niet‑depolariserend blok bij anesthesie.
Postoperatieve blaasatonie, paralytische ileus.
6. Cholinesteraseremmers Reversibele remmers (perifeer, passeren BHB niet): Neostigmine, pyridostigmine:
“Cholinerge” effecten (bradycardie, bronchoconstrictie, speeksel,
Bijwerkingen:
diarree) atropine als bescherming.
Doel: Versterken resterende cholinerge transmissie bij Alzheimer.
Bescheiden verbetering/gecontroleerde vertraging van cognitieve
Centrale remmers (passeren BHB wel): Donepezil, rivastigmine, galantamine: Effect:
achteruitgang (kortetermijngeheugen).
Let op: Zowel perifere als centrale cholinerge bijwerkingen.
Noradrenaline: Transmitter sympatische postganglionaire vezels.
Adrenaline: Hormoon uit bijniermerg (chromaffine cellen).
Belangrijkste catecholamines:
Dopamine: CZS‑transmitter, perifere precursor voor NOR/ADR.
Isoprenaline: Synthetische niet‑selectieve β‑agonist (farmacologisch hulpmiddel).
Fenylalanine (essentieel) tyrosine DOPA dopamine
noradrenaline adrenaline.
Synthese:
Dopaminerge vezels stoppen bij dopamine; noradrenerge zetten om
7. Noradrenerg systeem – basis tot NOR; in bijnier tot ADR.
Vasoconstrictie, contractie blaashals/uterus/iris, bronchoconstrictie,
α1:
GI‑relaxatie, glycogenolyse .
Presynaptisch: remming NOR en ACh‑vrijstelling.
α2:
Postsynaptisch: vasoconstrictie, plaatjesaggregatie, insuline‑secretie
.
Belangrijkste receptor‑effecten:
β1: Hartfrequentie , contractiliteit , renine‑vrijstelling .
Broncho‑ en vasodilatatie, uteriene relaxatie, tremor, glycogenolyse ,
β2:
histamine‑vrijstelling mastcel .
β3: Lipolyse en thermogenese in vetweefsel, relaxatie detrusor (blaas).
Voornamelijk α1/α2 + β1 sterke perifere vasoconstrictie, BP ,
reflexbradycardie.
Noradrenaline:
Klinisch: zelden nog systemisch; eventueel bij shock in intensieve
setting.
Endogene niet‑selectieve agonisten:
Lage dosis: β2‑effect domineert perifere weerstand , HF .
Sterk β1/β2, ook α1/α2:
Hoge bolus: α1‑effect dominant krachtige vasoconstrictie, BP .
Adrenaline:
Anafylactische shock (i.m./i.v.).
Indicaties:
Toevoeging aan lokale anesthetica (vasoconstrictie, resorptie ).
Lokaal nasaal: Vasoconstrictie nasale mucosa zwelling decongestie.
Selectieve α1‑agonisten (decongestiva): Xylometazoline, oxymetazoline, tramazoline, fenylefrine:
5 dagen gebruik tolerantie + reboundcongestie (rhinitis
Gevaar: di )
Behandeling: geleidelijk afbouwen, overschakelen op zoutoplossing
± intranasaal corticosteroïd.
Stimulatie presynaptische α2 in hersenstam sympatische outflow
Centraal:
BD .
Selectieve α2‑agonisten: Clonidine, methyldopa:
Downregulatie α2 bij abrupt stoppen reboundhypertensie
Langdurig gebruik:
geleidelijk afbouwen.
8. Adrenoceptoragonisten – samenvatting
Positief ino‑ en chronotroop, vasodilatatie.
Isoprenaline: Krachtig β1/β2, (bijna geen α):
Indicatie: tijdelijk bij ernstige bradycardie in afwachting pacemaker.
β‑agonisten:
Sterk inotroop, beperkt effect op weerstand.
Dobutamine: Overwegend β1:
Indicatie: cardiogene shock (acute hartfalen met lage output).
Kortwerkend (SABA): salbutamol, terbutaline: Astma/COPD‑aanval (inhalatie) en inspanningsastma.
Langwerkend (LABA): salmeterol, formoterol: Onderhoud astma (altijd met ICS), COPD.
Selectieve β2‑agonisten:
Bijwerkingen: Tremor, nervositas, tachycardie, hypokaliëmie bij hoge dosis.
Misbruik in hoge systemische dosering; lage inhalatiedosis
Doping:
therapeutisch toegestaan.
Overactieve blaas/neurogene detrusoroveractiviteit.
β3‑agonist: Mirabegron:
Niet duidelijk superieur aan anticholinergica; let op
hypertensie/bijwerkingen.
Vasodilatatie, reflex‑tachycardie.
Niet‑selectieve α‑blokker: Phentolamine:
Indicatie: Phaeochromocytoom (tijdelijk, diagnostisch of peri‑operatief).
BD met minder tachycardie (α2 intact).
Hypertensie (meestal add‑on).
Selectieve α1‑blokkers: Terazosine, alfuzosine, tamsulosine: Indicaties: Raynaud (vroeger prazosine).
9. Adrenoceptorantagonisten – kernpunten
Benigne prostaathyperplasie (relaxatie blaashals en prostaatcapsule).
Bijwerking: Orthostatische hypotensie duizelig bij opstaan.
Blokkade β1 (±β2) HF , contractiliteit , renine , sympathische
outflow .
Hypertensie, angor, ritmestoornissen, post‑infarct, hartfalen
β‑blokkers (zie cardiovasculair hoofdstuk, maar autonoom relevant): Atenolol, bisoprolol, metoprolol, propranolol, labetalol, nebivolol:
Indicaties: (sommige), angst, hyperthyreoïdie, migraineprofylaxe, glaucoom
(timolol).
Let op: Inspanningscapaciteit ; voorzichtig bij astma/COPD (β2‑blokkade).
, Samenvatting farmacologie (3e bachelor farmacie, 2024–2025) met
nadruk op cardiovasculaire farmacologie.
Focus: antihypertensiva, anti‑angineuze middelen,
Overview hartfalenbehandeling, anti‑aritmica, lipidenverlagers en
antitrombotica.
Belangrijk: werkingsmechanismen, kernmedicatie, indicaties, grote
bijwerkingen, interacties.
Fight or flight: tachycardie, BD‑stijging, perifere vasoconstrictie,
bronchodilatatie, pupilverwijding.
Sympaticus:
α1: vasoconstrictie (arteriolen, veneuze tonus).
α2: presynaptische autoreceptor, remt NA‑vrijstelling.
Belangrijkste NT: noradrenaline; receptoren:
β1: positief inotroop en chronotroop in hart.
β2: vasodilatatie skeletspieren, bronchodilatatie.
Rest and digest: negatief chronotroop (M2 in hart), weinig rol in
Parasympaticus:
perifere bloedvaten.
Autonoom Zenuwstelsel (cardiovasculaire focus)
α2‑autoreceptoren op noradrenerge zenuwuiteinden remmen
NA‑vrijstelling.
Presynaptische regulatie:
Muscarinereceptoren remmen ACh‑vrijstelling (cross‑inhibitie).
Synthese, opslag in vesikels, Ca2+‑afhankelijk vrijkomen,
Neurotransmissie als aangrijpingspunt:
receptorbinding, reuptake en degradatie.
β‑blokkers: daling hartfrequentie, contractiliteit en reninesecretie.
α1‑blokkers: vasodilatatie, daling perifere weerstand.
Klinisch relevante receptorblokkade:
Muscarine‑antagonisten: beperkte rol in cardiale zorg (atropine bij
bradycardie).
Diuretica: thiaziden (indapamide, chloortalidon), lisdiuretica
(furosemide bij HF/ernstige HT), kaliumsparend (spironolacton,
eplerenon).
β‑blokkers: atenolol, metoprolol, bisoprolol, nebivolol, propranolol,
labetalol.
Eerstelijn:
Ca‑antagonisten: dihydropyridines (nifedipine, amlodipine),
verapamil, diltiazem.
ACE‑remmers: captopril, perindopril, lisinopril, enalapril.
Sartanen: valsartan, losartan, candesartan, olmesartan, irbesartan.
Renineremmer: (aliskiren).
α1‑blokkers: terazosine, tamsulosine (vooral BPH).
Minder gebruikt:
Centrale α2‑agonisten: clonidine, methyldopa, moxonidine.
Vasodilatatoren: urapidil IV bij hypertensieve crisis.
Antihypertensieve Middelen
Stimuleert centrale α2‑receptoren sympathische outflow BD .
Clonidine:
Bij chronisch gebruik: down‑regulatie α2 risico reboundhypertensie
bij abrupt stoppen geleidelijk afbouwen.
Centrale middelen:
Prodrug methylnoradrenaline (valse NT) minder NA‑vrijstelling.
Methyldopa: Indicatie: hypertensie in zwangerschap.
Bijwerkingen: sedatie, depressie, orthostatische hypotensie, oedeem.
Perifeer: α1‑blokker vasodilatatie.
Urapidil: Centraal: 5‑HT1A‑agonist sympathicotonus .
Indicatie: hypertensieve crisis, peri‑operatieve hypertensie (IV).
O2‑vraag (hartfrequentie, after‑ en preload ).
Therapeutische doelen:
O2‑aanbod (coronaire vasodilatatie, plaque‑stabilisatie,
trombosepreventie).
Isosorbidedinitraat (sublinguaal/oral/IV), nitroglycerine
(transdermaal/sublinguaal), molsidomine (orale NO‑donor).
NO‑vrijstelling activatie guanylaatcyclase cGMP
vasodilatatie.
Venodilatatie: preload wandspanning O2‑behoefte .
Mechanisme:
Arteriële/coronaire dilatatie: afterload en O2‑aanbod.
Nitrovasodilatoren:
Anti‑angineuze Middelen
Geen “coronary steal”.
Sublinguaal bij acute aanval (snelle werking).
Gebruik:
Transdermaal/oral voor onderhoud, mét nitraatvrije interval
(tolerantie).
Bijwerkingen: Posturale hypotensie, hoofdpijn, reflex‑tachycardie.
β‑blokkers: verlagen HF, contractiliteit, O2‑behoefte; bewezen
mortaliteitswinst post‑MI.
Onderhoudsbehandeling angina:
Dihydropyridines: vasodilatatie, nuttig bij vasospastische angor en HT.
Ca‑antagonisten:
Verapamil/diltiazem: verlagen HF en contractiliteit (oppassen bij HF).
ACE‑remmer of sartan.
Evidence‑based β‑blokker (bisoprolol, metoprolol succinaat,
carvedilol, nebivolol).
Basistherapie chronisch HFrEF: Diureticum (vochtretentie).
Eventueel MRA (spironolacton/eplerenon).
Overige: ivabradine (HF‑verlaging bij sinusritme), SGLT2‑remmer
(cardiorenaal voordeel).
Angiotensine II vasodilatatie (afterload ) en Na+/H2O‑retentie
(preload ).
Effecten:
Bradykinine vasodilatatie, maar ook droge hoest.
Cardiale remodeling .
ACE‑remmers:
Indicaties: Hartfalen, HT, post‑MI, diabetische nefropathie.
Hoest, hyperkaliëmie, angio‑oedeem, nierfunctie‑daling bij bilaterale
nierslagaderstenose.
Bijwerkingen:
Contra‑indicatie: zwangerschap.
Blokkade AT1‑receptoren BD , natriurese, minder remodeling.
Effecten: Geen bradykinine‑effect geen hoest.
Ang II stimulatie AT2 kan vasoprotectief zijn.
Sartanen (AT1‑blokkers):
Indicaties en contra‑indicaties zoals ACE‑remmers.
Inhibitie Na+/K+/2Cl‑cotransporter in TAL krachtig diuretisch,
K+‑verlies.
Lisdiuretica (furosemide, torasemide):
Indicaties: HF, HT, ascites, hypercalciëmie.
Hartfalen DCT, matig diuretisch, K+‑verlies.
Thiaziden (indapamide, hydrochloorthiazide):
Indicaties: HT (eerste keus), mild HF, voorkómen calciumstenen.
Amiloride: blokkeert ENaC in verzamelbuis.
Diuretica:
Kaliumsparend:
Spironolacton/eplerenon: aldosteronantagonisten; voordeel op
mortaliteit bij HF.
Proximale tubulus, veroorzaakt metabole acidose; eerder niet‑cardiale
Koolzuuranhydrase‑remmer (acetazolamide):
indicaties.
IV; bij acuut verhoogde intracraniële/intra‑oculaire druk, acute
Osmotische diuretica (mannitol):
nierinsufficiëntie.
Remming Na+/K+‑ATPase intracellulair Na+ minder
Na+/Ca2+‑uitwisseling Ca2+ positief inotroop.
Mechanisme:
Vertraagt AV‑geleiding (negatief dromotroop).
Digitalis (digoxine): Smal: vooral bij atriumfibrilleren met HF of symptomatisch HF ondanks
Indicaties:
optimale therapie.
Smal therapeutisch venster, aritmieën, verhoogd risico bij
Risico:
hypokaliëmie en verminderde nierfunctie.
Positief inotroop + vasodilatatie (afterload ) via cAMP .
PDE3‑remmers (milrinon, levosimendan):
Verhoogde mortaliteit bij chronisch gebruik enkel kortdurend IV bij
ernstige decompensatie.
Sacubitril: neprilysineremmer natriuretische peptiden
vasodilatatie, natriurese.
Sacubitril/valsartan: Valsartan: ARB; in combinatie hogere bio‑beschikbaarheid.
Gebruik bij chronisch HFrEF ter vervanging ACE‑i/ARB bij
persisterende symptomen.
In vaten: vasodilatatie, afterload .
Werkingsmechanisme: Blokkeren L‑type Ca2+‑kanalen minder Ca2+‑instroom:
In hart: contractiliteit, SA‑/AV‑geleiding (vooral verapamil/diltiazem).
Fenylalkylaminen: verapamil (cardioselectief).
Benzothiazepinen: diltiazem (intermediair).
Klassen:
Dihydropyridines: nifedipine (1e gen, kortwerkend), amlodipine (3e
gen, 1x/dag, vaatselectief).
Calciumantagonisten
HT: vooral dihydropyridines.
Angina: diltiazem/nifedipine/amlodipine.
Indicaties:
Supraventriculaire aritmieën: verapamil.
Raynaud: dihydropyridines.
Hoofdpijn, flush, enkeloedeem (DHP), constipatie (verapamil), risico
Bijwerkingen:
HF/AV‑blok (verapamil/diltiazem).
IA (disopyramide, cibenzoline): supraventriculaire + ventriculaire
aritmieën; vertragen depolarisatie en verlengen repolarisatie.
IB (lidocaïne): ventriculaire aritmieën (post‑MI).
Klasse I (Na+‑kanaalblokkers): IC (flecaïnide, propafenon): supra‑ en ventriculaire aritmieën; sterke
vertraging depolarisatie.
Minder automatische activiteit SA‑knoop, tragere geleiding,
Effecten:
onderdrukking ectopische foci.
Verminderen sympathische invloed op SA/AV‑knoop tragere
frequentie en geleiding.
Klasse II (β‑blokkers):
Supraventriculaire ritmestoornissen (stress/emotioneel).
Indicaties:
Preventie plotse dood post‑MI.
Anti‑aritmica (Vaughan‑Williams)
Amiodaron: blokkeert K+, Na+ en Ca2+; verlengt repolarisatie en QT;
breed inzetbaar, veel bijwerkingen (schildklier, long, lever).
Klasse III (K+‑kanaalblokkers):
Sotalol: β‑blokker + klasse III‑effect; QT‑verlenging.
Indicatie: supra‑ en ventriculaire aritmieën.
Vertraagt AV‑geleiding en SA‑automaticiteit.
Klasse IV (Ca2+‑kanaalblokker): Verapamil:
Indicatie: supraventriculaire tachycardieën, rate‑controle bij AF (niet
bij WPW).
Activeert A1 (P1)‑receptoren in SA/AV‑knoop K+‑kanalen open,
hyperpolarisatie, AV‑blok.
Adenosine IV:
Indicatie: acute AV‑nodale re‑entrytachycardie.
Interacties: theofylline (antagonist), dipyridamol (versterkt effect).
Remmen HMG‑CoA‑reductase.
LDLR LDL‑cholesterol (30–40%).
Gevolgen:
TG (licht), HDL (licht).
Statines (atorvastatine, simvastatine, pravastatine, rosuvastatine):
Hypercholesterolemie, gecombineerde dyslipidemie,
Indicaties:
primaire/secundaire CV‑preventie.
Bijwerkingen: Myalgie, myositis, zelden rabdomyolyse.
PPARα‑activatie sterke TG‑daling (40–50%), HDL .
Fibraten (fenofibraat, bezafibraat):
Indicaties: hypertriglyceridemie, statin‑intolerantie.
Binden galzouten in darm meer cholesterolverbruik voor
galzuursynthese LDL .
Galzuurbinders (colestyramine):
Indicatie: hypercholesterolemie bij statin‑intolerantie.
Blokkeert intestinale cholesteroltransporter LDL (~20%).
Ezetimibe:
Gebruik: mono bij intolerantie, of add‑on bij statine (extra LDL‑daling,
Lipidenverlagende Middelen
beperkte outcome‑data).
Nicotinezuur: niet meer gebruikt.
Omega‑3‑vetzuren: geen bewezen CV‑winst met klassieke
preparaten.
Monoklonale antilichamen LDLR‑afbraak LDL sterk .
PCSK9‑remmers (alirocumab, evolocumab, SC):
Primaire hypercholesterolemie of gecombineerde hyperlipidemie
(mono of add‑on bij statines).
Indicaties:
Homozygote familiale hypercholesterolemie (evolocumab).
Inclisiran: siRNA tegen PCSK9 LDLR , LDL ; halfjaarlijkse SC‑toediening.
Remt ATP‑citraatlyase (hepatische cholesterolsynthese) LDL .
Bempedoïnezuur:
Beschikbaar solo of met ezetimibe; CV‑uitkomsten nog beperkt.
Irreversibele COX‑1‑remmer in trombocyten TxA2 , blijvend effect
levensduur trombocyt.
Acuut MI, onstabiele angor, acuut ischemisch CVA.
Acetylsalicylzuur (80–100 mg):
Indicaties:
Secundaire preventie bij coronair/cerebrovasculair/perifeer vaatlijden.
Niet aanbevolen voor primaire preventie.
Irreversibel: clopidogrel, prasugrel (oraal).
Plaatjesaggregatieremmers:
Reversibel: ticagrelor (oraal), cangrelor (IV).
P2Y12‑antagonisten:
Indicaties: Acuut coronair syndroom, PCI, alternatief bij ASA‑intolerantie.
Blokkeren finale stap aggregatie; gebruikt bij hoog‑risico PCI/ACS,
GP IIb/IIIa‑antagonisten (abciximab, eptifibatide, tirofiban, IV):
steeds met ASA + heparine.
Ongefractioneerd (IV) en LMWH (SC).
Versterken antitrombine remmen trombine en Xa.
Heparine:
Indicaties: Behandeling/PPX DVT/LE, ACS, CVA (selectief).
Antidotum: protamine. Remmen vit K‑epoxide‑reductase minder functionele II, VII, IX, X.
Langzaam effect, monitoring via INR (streef 2–3).
Vitamine K‑antagonisten (warfarine, acenocoumarol, fenprocoumon):
Indicaties: Chronische preventie DVT/LE, AF, mechanische kleppen.
Antitrombotische Middelen
Antidotum: vit K, bij bloeding PCC/fresh frozen plasma.
Anticoagulantia:
Dabigatran (oraal DOAC), bivalirudine (IV).
Directe trombineremmers: Indicaties: NV‑AF, VTE‑therapie/PPX, PCI (bivalirudine).
Antidotum dabigatran: idarucizumab.
Rivaroxaban, apixaban (oraal), fondaparinux (SC).
Factor Xa‑remmers: Indicaties: Behandeling/PPX DVT/LE, NV‑AF, orthopedische PPX.
Antidotum: andexanet alfa; anders PCC.
Activeren plasminogeen plasmin fibrinolysis.
Trombolytica: Alteplase, tenecteplase, urokinase: Indicaties: STEMI (als PCI niet tijdig), massale LE, ischemisch CVA (tijdsvenster).
Belangrijkste risico: ernstige bloedingen (incl. intracraniële).
INR = gestandaardiseerde PT; streef 2–3 bij meeste orale
INR:
anticoagulantia.
Hoe proximaal de remming van Na+‑resorptie (TAL, DCT), hoe groter
Belangrijke Formules en Concepten Diuretica en K+‑verlies:
natriurese en secundair K+‑verlies (collecterende duct).
Combinatie serotonerge middelen (SSRI, SNRI, MAO‑remmer, TCA,
Serotoninesyndroom: triptanen) agitatie, hyperthermie, autonome instabiliteit,
neuromusculaire hyperactiviteit.
Ken 2–3 kernmiddelen per klasse + mechanisme + hoofdindicatie +
Per thema (HT, HF, angina, aritmie, lipiden, trombose):
belangrijkste bijwerkingen.
Receptortypes (α1/α2/β1/β2), RAAS‑stappen,
Flashcards:
Vaughan‑Williams‑klassen, NO‑cGMP‑as.
Keuze antihypertensivum (bij comorbiditeiten).
Studie‑aanpak Cardiovasculaire Farmacologie
Regimes bij HFrEF.
Klinische casussen oefenen:
Anti‑angineuze combinaties.
Antitrombotische strategieën bij AF en na MI.
CYP3A4/2C19 (statines, clopidogrel, verapamil, amiodaron).
Interacties herhalen:
Middelen met smal therapeutisch venster (digoxine, theofylline,
warfarine).
perifere weerstand .
Sympatisch zenuwstelsel:
Zweetklieren: cholinerge vezels lopen mee met sympaticus ACh
op muscarinereceptoren.
Belangrijkste delen:
Parasympatisch zenuwstelsel: “Rest and digest”: vertering, energiebesparing.
Enterisch zenuwstelsel: Intrinsieke plexi in darmwand, beïnvloed door (para)sympaticus.
Acetylcholine (ACh): alle preganglionair, postganglionair
parasympatisch, ook zweetklieren.
Hoofdstuk I: Autonoom zenuwstelsel – overzicht
Belangrijkste neurotransmitters:
Noradrenaline (NOR): meeste postganglionaire sympatische vezels.
Dopamine: vooral CZS, precursor van NOR.
Contractie/relaxatie van gladde spieren.
Secreties (speeksel, bronchiaal, GI, zweet).
Functies autonoom ZS:
Hartfrequentie en contractiliteit.
Energiewissel (glycogenolyse, lipolyse, thermogenese).
Speekselsecretie: Dubbele innervatie (sympatisch + parasympatisch).
Presynaptische α2‑receptoren remming eigen NOR‑vrijstelling
Autoreceptor:
(homotrope interactie).
Sympatisch (noradrenerg):
1. Presynaptische regulatie van transmittervrijstelling Presynaptische α2 op cholinerge uiteinden ACh‑vrijstelling
Heteroreceptor:
(heterotrope interactie).
Presynaptische muscarine en nicotinereceptoren remmen
Autoreceptor:
ACh‑vrijstelling.
Parasympatisch (cholinerg):
Presynaptische muscarine/nicotinereceptoren op noradrenerge
Heteroreceptor:
vezels NOR‑vrijstelling .
Precursoropname in zenuwuiteinde.
Synthese neurotransmitter uit precursor.
Vesiculaire opslag.
Afbraak overtollige transmitter in cytosol.
Depolarisatie axonterminal.
Stappen:
Opening spanningsafhankelijke Ca2+‑kanalen Ca2+‑influx.
Vesiculaire exocytose in synaptische spleet.
Binding op postsynaptische en/of presynaptische receptoren.
2. Neurochemische transmissie – aangrijpingspunten voor
geneesmiddelen
Enzymatische afbraak tot precursoren.
Inactivatie:
Neuronale heropname (re‑uptake).
Op vrijwel elk stadium kunnen geneesmiddelen ingrijpen (synthese,
Conclusie:
opslag, vrijstelling, receptoren, re‑uptake, degradatie).
Pentameer met 5 subeenheden (samenstelling verschilt per locatie).
Nicotinereceptoren: Ligand‑geopend kationkanaal: ACh‑binding Na+‑influx snelle depolarisatie.
Klinisch relevant: neuromusculaire eindplaat is doelwit van
Subtypes: Neuronale (ganglionaire) nAChR versus neuromusculaire nAChR:
spierrelaxantia, ganglionaire nAChR vrijwel niet.
3.1 Receptortypen
Via Gq PLC‑activatie IP3/DAG Ca2+‑vrijstelling
M1, M3, M5:
contractie/secretie.
Muscarinereceptoren (G‑proteïnekoppeling): Via Gi adenylaatcyclase cAMP , K+‑kanalen openen
M2, M4:
hyperpolarisatie.
Trage, langdurigere signalering dan nAChR.
3. Cholinerg systeem
Contractie gladde spieren (behalve bloedvaten): Bronchospasme, darmkrampen, blaascontractie.
Hypersecreties: Speeksel, traanvocht, zweet, bronchiaal slijm.
Effecten (parasympathicomimese):
Cardiovasculair: Bradycardie, hypotensie.
GI: Misselijkheid, braken, diarree.
3.2 Muscarine‑intoxicatie (Amanita muscaria)
Bloedvaten zelf niet cholinerg bezenuwd, maar endotheel bezit Exogeen muscarine NO‑vrijstelling uit endotheel relaxatie
Verklaring vasodilatatie:
M3‑receptoren: vasculaire gladde spier vasodilatatie.
Atropine (competitieve muscarine‑antagonist) als antidotum.
Therapie:
Let op: overstimulatie muscarinereceptoren potentieel
levensbedreigend.
Negatief chronotroop en inotroop hartfrequentie en
Hart:
contractiekracht .
Vaten: Vasodilatatie via endotheel‑NO (bij exogene toediening).
Bronchi: Bronchoconstrictie + kliersecretie.
GI‑tractus: motiliteit (spasmen) + kliersecretie.
Systemische effecten:
Blaas: Detrusorcontractie + relaxatie sfincter mictie.
Exocriene klieren: Sterke toename secreties (speeksel, traanvocht, zweet).
Miosis (m. constrictor pupillae contractie) afvoer kamerwater
4.1 Muscarine‑agonisten (parasympathicomimetica)
oogdruk .
Oog:
Contractie m. ciliaris accommodatie voor nabijzien.
Glaucoomtherapie (nu grotendeels vervangen door β‑blokkers).
Pilocarpine (oogdruppels, ook systemisch):
Behandeling xerostomie (post‑radiotherapie, syndroom van Sjögren).
Belangrijke middelen:
Blaasatonie (postoperatief, retentie): stimuleert mictie.
Bethanechol:
Soms als laxans gebruikt.
HF (tachycardie), soms bij lage dosis eerst lichte bradycardie door
Hart:
centrale vagusactivatie.
Bloeddruk: Onveranderd (weinig cholinerge tonus in weerstandsvaten).
Effecten (meestal niet‑selectieve blokkade): Gladde spieren: Relaxatie bronchiaal, GI, urinewegen (geen direct effect op vaten).
Klieren: Secreties (speeksel, zweet, bronchiaal, maagsap).
Oog: Mydriase + cycloplegie, intraoculaire druk (risico bij glaucoom).
Atropine (hyoscyamine): IV/SC, oogdruppels.
4. Parasympatisch systeem – farmacologie Voorbeelden: Scopolamine (hyoscine): Sterker centraal, o.a. bij reisziekte.
4.2 Muscarine‑antagonisten (parasympathicolytica)
Butylhyoscinebromide: Spasmolyticum bij GI‑krampen (werkt vooral perifeer).
Gastro‑enterologie: IBS, krampachtige buikpijn.
Urologie: overactieve blaas.
Neurologie: Reisziekte (hyoscine), adjunct bij Parkinson (milde tremor).
Pneumologie: Inhalatie bij COPD, soms astma (ipratropium).
Indicaties:
Oftalmologie: Mydriase voor fundusonderzoek, behandeling uveïtis (atropine).
Cardiologie: Bradycardie, AV‑geleidingsstoornissen (atropine).
Anesthesie: Premedicatie: secreties , vagale bradycardie tegenwerken.
Intoxicaties: Organofosfaten, muscarinehoudende paddenstoelen.
Mechanisme: Onomkeerbare fosforylering en inhibitie van acetylcholinesterase.
Miose, bradycardie, bronchospasmen, overvloedige secreties.
Kliniek: Spierzwakte respiratoire insufficiëntie.
4.3 Organofosfaat‑intoxicatie
CNS‑depressie, convulsies.
Atropine in hoge dosis (symptomatisch).
Therapie:
Reactivatie AChE indien zeer vroeg (binnen ±1 u, vóór ‘aging’ van
Pralidoxime (oxime):
fosforyl‑complex).
Sterke nicotinereceptor‑agonist aan de motorische eindplaat.
Fase 1: Korte, gegeneraliseerde fasciculaties (depolarisatie).
Fase 2: Aanhoudende depolarisatie Na+‑kanalen inactief verlamming.
5.1 Depolariserende blokkers Suxamethonium (succinylcholine):
Afbraak: Door plasmacholinesterase zeer kortwerkend.
Blok niet ophefbaar met cholinesteraseremmers (verergert
Kenmerk:
depolarisatie).
Gebruik: Inductie anesthesie, snelle intubatie.
Voorbeelden: Tubocurarine (oud), atracurium, cisatracurium.
Affiniteit, geen intrinsieke activiteit depolarisatie voorkomen
Mechanisme: Competitieve antagonisten op neuromusculaire nAChR:
relaxatie/verlamming.
5. Neuromusculaire transmissie – spierrelaxantia
Met cholinesteraseremmer (bv. neostigmine) ACh‑spiegel
5.2 Niet‑depolariserende blokkers (curare‑achtigen) verdringt antagonist.
Reversie:
Co‑toediening atropine om muscarine‑bijwerkingen (bradycardie,
Belangrijk:
bronchospasme, secreties) te voorkomen.
Algehele anesthesie (spierrelaxatie).
Indicaties:
Langdurige beademing op intensieve zorg.
Interfereren met Ca2+‑influx in motorische eindplaat ACh‑release
Aminoglycosiden:
extra spierzwakte.
5.3 Inhibitie van ACh‑vrijstelling
Blokkeert vesiculaire exocytose van ACh: Perifere slappe paralyse (lokaal gebruikt bij dystonie, cosmetisch).
Botulinumtoxine:
Blokkeert inhiberende interneuronen gegeneraliseerde spasticiteit
Tetanustoxine:
(niet autonoom, maar differentiaal).
ACh‑esterase: Synaptisch/neuromusculair, specifiek voor ACh.
Enzymen:
In plasma, lever, huid, brein; minder specifiek (ook suxamethonium,
Butyrylcholinesterase:
procaïne).
Myasthenia gravis (symptomatische verbetering spierkracht).
Toepassingen: Reversie niet‑depolariserend blok bij anesthesie.
Postoperatieve blaasatonie, paralytische ileus.
6. Cholinesteraseremmers Reversibele remmers (perifeer, passeren BHB niet): Neostigmine, pyridostigmine:
“Cholinerge” effecten (bradycardie, bronchoconstrictie, speeksel,
Bijwerkingen:
diarree) atropine als bescherming.
Doel: Versterken resterende cholinerge transmissie bij Alzheimer.
Bescheiden verbetering/gecontroleerde vertraging van cognitieve
Centrale remmers (passeren BHB wel): Donepezil, rivastigmine, galantamine: Effect:
achteruitgang (kortetermijngeheugen).
Let op: Zowel perifere als centrale cholinerge bijwerkingen.
Noradrenaline: Transmitter sympatische postganglionaire vezels.
Adrenaline: Hormoon uit bijniermerg (chromaffine cellen).
Belangrijkste catecholamines:
Dopamine: CZS‑transmitter, perifere precursor voor NOR/ADR.
Isoprenaline: Synthetische niet‑selectieve β‑agonist (farmacologisch hulpmiddel).
Fenylalanine (essentieel) tyrosine DOPA dopamine
noradrenaline adrenaline.
Synthese:
Dopaminerge vezels stoppen bij dopamine; noradrenerge zetten om
7. Noradrenerg systeem – basis tot NOR; in bijnier tot ADR.
Vasoconstrictie, contractie blaashals/uterus/iris, bronchoconstrictie,
α1:
GI‑relaxatie, glycogenolyse .
Presynaptisch: remming NOR en ACh‑vrijstelling.
α2:
Postsynaptisch: vasoconstrictie, plaatjesaggregatie, insuline‑secretie
.
Belangrijkste receptor‑effecten:
β1: Hartfrequentie , contractiliteit , renine‑vrijstelling .
Broncho‑ en vasodilatatie, uteriene relaxatie, tremor, glycogenolyse ,
β2:
histamine‑vrijstelling mastcel .
β3: Lipolyse en thermogenese in vetweefsel, relaxatie detrusor (blaas).
Voornamelijk α1/α2 + β1 sterke perifere vasoconstrictie, BP ,
reflexbradycardie.
Noradrenaline:
Klinisch: zelden nog systemisch; eventueel bij shock in intensieve
setting.
Endogene niet‑selectieve agonisten:
Lage dosis: β2‑effect domineert perifere weerstand , HF .
Sterk β1/β2, ook α1/α2:
Hoge bolus: α1‑effect dominant krachtige vasoconstrictie, BP .
Adrenaline:
Anafylactische shock (i.m./i.v.).
Indicaties:
Toevoeging aan lokale anesthetica (vasoconstrictie, resorptie ).
Lokaal nasaal: Vasoconstrictie nasale mucosa zwelling decongestie.
Selectieve α1‑agonisten (decongestiva): Xylometazoline, oxymetazoline, tramazoline, fenylefrine:
5 dagen gebruik tolerantie + reboundcongestie (rhinitis
Gevaar: di )
Behandeling: geleidelijk afbouwen, overschakelen op zoutoplossing
± intranasaal corticosteroïd.
Stimulatie presynaptische α2 in hersenstam sympatische outflow
Centraal:
BD .
Selectieve α2‑agonisten: Clonidine, methyldopa:
Downregulatie α2 bij abrupt stoppen reboundhypertensie
Langdurig gebruik:
geleidelijk afbouwen.
8. Adrenoceptoragonisten – samenvatting
Positief ino‑ en chronotroop, vasodilatatie.
Isoprenaline: Krachtig β1/β2, (bijna geen α):
Indicatie: tijdelijk bij ernstige bradycardie in afwachting pacemaker.
β‑agonisten:
Sterk inotroop, beperkt effect op weerstand.
Dobutamine: Overwegend β1:
Indicatie: cardiogene shock (acute hartfalen met lage output).
Kortwerkend (SABA): salbutamol, terbutaline: Astma/COPD‑aanval (inhalatie) en inspanningsastma.
Langwerkend (LABA): salmeterol, formoterol: Onderhoud astma (altijd met ICS), COPD.
Selectieve β2‑agonisten:
Bijwerkingen: Tremor, nervositas, tachycardie, hypokaliëmie bij hoge dosis.
Misbruik in hoge systemische dosering; lage inhalatiedosis
Doping:
therapeutisch toegestaan.
Overactieve blaas/neurogene detrusoroveractiviteit.
β3‑agonist: Mirabegron:
Niet duidelijk superieur aan anticholinergica; let op
hypertensie/bijwerkingen.
Vasodilatatie, reflex‑tachycardie.
Niet‑selectieve α‑blokker: Phentolamine:
Indicatie: Phaeochromocytoom (tijdelijk, diagnostisch of peri‑operatief).
BD met minder tachycardie (α2 intact).
Hypertensie (meestal add‑on).
Selectieve α1‑blokkers: Terazosine, alfuzosine, tamsulosine: Indicaties: Raynaud (vroeger prazosine).
9. Adrenoceptorantagonisten – kernpunten
Benigne prostaathyperplasie (relaxatie blaashals en prostaatcapsule).
Bijwerking: Orthostatische hypotensie duizelig bij opstaan.
Blokkade β1 (±β2) HF , contractiliteit , renine , sympathische
outflow .
Hypertensie, angor, ritmestoornissen, post‑infarct, hartfalen
β‑blokkers (zie cardiovasculair hoofdstuk, maar autonoom relevant): Atenolol, bisoprolol, metoprolol, propranolol, labetalol, nebivolol:
Indicaties: (sommige), angst, hyperthyreoïdie, migraineprofylaxe, glaucoom
(timolol).
Let op: Inspanningscapaciteit ; voorzichtig bij astma/COPD (β2‑blokkade).
, Samenvatting farmacologie (3e bachelor farmacie, 2024–2025) met
nadruk op cardiovasculaire farmacologie.
Focus: antihypertensiva, anti‑angineuze middelen,
Overview hartfalenbehandeling, anti‑aritmica, lipidenverlagers en
antitrombotica.
Belangrijk: werkingsmechanismen, kernmedicatie, indicaties, grote
bijwerkingen, interacties.
Fight or flight: tachycardie, BD‑stijging, perifere vasoconstrictie,
bronchodilatatie, pupilverwijding.
Sympaticus:
α1: vasoconstrictie (arteriolen, veneuze tonus).
α2: presynaptische autoreceptor, remt NA‑vrijstelling.
Belangrijkste NT: noradrenaline; receptoren:
β1: positief inotroop en chronotroop in hart.
β2: vasodilatatie skeletspieren, bronchodilatatie.
Rest and digest: negatief chronotroop (M2 in hart), weinig rol in
Parasympaticus:
perifere bloedvaten.
Autonoom Zenuwstelsel (cardiovasculaire focus)
α2‑autoreceptoren op noradrenerge zenuwuiteinden remmen
NA‑vrijstelling.
Presynaptische regulatie:
Muscarinereceptoren remmen ACh‑vrijstelling (cross‑inhibitie).
Synthese, opslag in vesikels, Ca2+‑afhankelijk vrijkomen,
Neurotransmissie als aangrijpingspunt:
receptorbinding, reuptake en degradatie.
β‑blokkers: daling hartfrequentie, contractiliteit en reninesecretie.
α1‑blokkers: vasodilatatie, daling perifere weerstand.
Klinisch relevante receptorblokkade:
Muscarine‑antagonisten: beperkte rol in cardiale zorg (atropine bij
bradycardie).
Diuretica: thiaziden (indapamide, chloortalidon), lisdiuretica
(furosemide bij HF/ernstige HT), kaliumsparend (spironolacton,
eplerenon).
β‑blokkers: atenolol, metoprolol, bisoprolol, nebivolol, propranolol,
labetalol.
Eerstelijn:
Ca‑antagonisten: dihydropyridines (nifedipine, amlodipine),
verapamil, diltiazem.
ACE‑remmers: captopril, perindopril, lisinopril, enalapril.
Sartanen: valsartan, losartan, candesartan, olmesartan, irbesartan.
Renineremmer: (aliskiren).
α1‑blokkers: terazosine, tamsulosine (vooral BPH).
Minder gebruikt:
Centrale α2‑agonisten: clonidine, methyldopa, moxonidine.
Vasodilatatoren: urapidil IV bij hypertensieve crisis.
Antihypertensieve Middelen
Stimuleert centrale α2‑receptoren sympathische outflow BD .
Clonidine:
Bij chronisch gebruik: down‑regulatie α2 risico reboundhypertensie
bij abrupt stoppen geleidelijk afbouwen.
Centrale middelen:
Prodrug methylnoradrenaline (valse NT) minder NA‑vrijstelling.
Methyldopa: Indicatie: hypertensie in zwangerschap.
Bijwerkingen: sedatie, depressie, orthostatische hypotensie, oedeem.
Perifeer: α1‑blokker vasodilatatie.
Urapidil: Centraal: 5‑HT1A‑agonist sympathicotonus .
Indicatie: hypertensieve crisis, peri‑operatieve hypertensie (IV).
O2‑vraag (hartfrequentie, after‑ en preload ).
Therapeutische doelen:
O2‑aanbod (coronaire vasodilatatie, plaque‑stabilisatie,
trombosepreventie).
Isosorbidedinitraat (sublinguaal/oral/IV), nitroglycerine
(transdermaal/sublinguaal), molsidomine (orale NO‑donor).
NO‑vrijstelling activatie guanylaatcyclase cGMP
vasodilatatie.
Venodilatatie: preload wandspanning O2‑behoefte .
Mechanisme:
Arteriële/coronaire dilatatie: afterload en O2‑aanbod.
Nitrovasodilatoren:
Anti‑angineuze Middelen
Geen “coronary steal”.
Sublinguaal bij acute aanval (snelle werking).
Gebruik:
Transdermaal/oral voor onderhoud, mét nitraatvrije interval
(tolerantie).
Bijwerkingen: Posturale hypotensie, hoofdpijn, reflex‑tachycardie.
β‑blokkers: verlagen HF, contractiliteit, O2‑behoefte; bewezen
mortaliteitswinst post‑MI.
Onderhoudsbehandeling angina:
Dihydropyridines: vasodilatatie, nuttig bij vasospastische angor en HT.
Ca‑antagonisten:
Verapamil/diltiazem: verlagen HF en contractiliteit (oppassen bij HF).
ACE‑remmer of sartan.
Evidence‑based β‑blokker (bisoprolol, metoprolol succinaat,
carvedilol, nebivolol).
Basistherapie chronisch HFrEF: Diureticum (vochtretentie).
Eventueel MRA (spironolacton/eplerenon).
Overige: ivabradine (HF‑verlaging bij sinusritme), SGLT2‑remmer
(cardiorenaal voordeel).
Angiotensine II vasodilatatie (afterload ) en Na+/H2O‑retentie
(preload ).
Effecten:
Bradykinine vasodilatatie, maar ook droge hoest.
Cardiale remodeling .
ACE‑remmers:
Indicaties: Hartfalen, HT, post‑MI, diabetische nefropathie.
Hoest, hyperkaliëmie, angio‑oedeem, nierfunctie‑daling bij bilaterale
nierslagaderstenose.
Bijwerkingen:
Contra‑indicatie: zwangerschap.
Blokkade AT1‑receptoren BD , natriurese, minder remodeling.
Effecten: Geen bradykinine‑effect geen hoest.
Ang II stimulatie AT2 kan vasoprotectief zijn.
Sartanen (AT1‑blokkers):
Indicaties en contra‑indicaties zoals ACE‑remmers.
Inhibitie Na+/K+/2Cl‑cotransporter in TAL krachtig diuretisch,
K+‑verlies.
Lisdiuretica (furosemide, torasemide):
Indicaties: HF, HT, ascites, hypercalciëmie.
Hartfalen DCT, matig diuretisch, K+‑verlies.
Thiaziden (indapamide, hydrochloorthiazide):
Indicaties: HT (eerste keus), mild HF, voorkómen calciumstenen.
Amiloride: blokkeert ENaC in verzamelbuis.
Diuretica:
Kaliumsparend:
Spironolacton/eplerenon: aldosteronantagonisten; voordeel op
mortaliteit bij HF.
Proximale tubulus, veroorzaakt metabole acidose; eerder niet‑cardiale
Koolzuuranhydrase‑remmer (acetazolamide):
indicaties.
IV; bij acuut verhoogde intracraniële/intra‑oculaire druk, acute
Osmotische diuretica (mannitol):
nierinsufficiëntie.
Remming Na+/K+‑ATPase intracellulair Na+ minder
Na+/Ca2+‑uitwisseling Ca2+ positief inotroop.
Mechanisme:
Vertraagt AV‑geleiding (negatief dromotroop).
Digitalis (digoxine): Smal: vooral bij atriumfibrilleren met HF of symptomatisch HF ondanks
Indicaties:
optimale therapie.
Smal therapeutisch venster, aritmieën, verhoogd risico bij
Risico:
hypokaliëmie en verminderde nierfunctie.
Positief inotroop + vasodilatatie (afterload ) via cAMP .
PDE3‑remmers (milrinon, levosimendan):
Verhoogde mortaliteit bij chronisch gebruik enkel kortdurend IV bij
ernstige decompensatie.
Sacubitril: neprilysineremmer natriuretische peptiden
vasodilatatie, natriurese.
Sacubitril/valsartan: Valsartan: ARB; in combinatie hogere bio‑beschikbaarheid.
Gebruik bij chronisch HFrEF ter vervanging ACE‑i/ARB bij
persisterende symptomen.
In vaten: vasodilatatie, afterload .
Werkingsmechanisme: Blokkeren L‑type Ca2+‑kanalen minder Ca2+‑instroom:
In hart: contractiliteit, SA‑/AV‑geleiding (vooral verapamil/diltiazem).
Fenylalkylaminen: verapamil (cardioselectief).
Benzothiazepinen: diltiazem (intermediair).
Klassen:
Dihydropyridines: nifedipine (1e gen, kortwerkend), amlodipine (3e
gen, 1x/dag, vaatselectief).
Calciumantagonisten
HT: vooral dihydropyridines.
Angina: diltiazem/nifedipine/amlodipine.
Indicaties:
Supraventriculaire aritmieën: verapamil.
Raynaud: dihydropyridines.
Hoofdpijn, flush, enkeloedeem (DHP), constipatie (verapamil), risico
Bijwerkingen:
HF/AV‑blok (verapamil/diltiazem).
IA (disopyramide, cibenzoline): supraventriculaire + ventriculaire
aritmieën; vertragen depolarisatie en verlengen repolarisatie.
IB (lidocaïne): ventriculaire aritmieën (post‑MI).
Klasse I (Na+‑kanaalblokkers): IC (flecaïnide, propafenon): supra‑ en ventriculaire aritmieën; sterke
vertraging depolarisatie.
Minder automatische activiteit SA‑knoop, tragere geleiding,
Effecten:
onderdrukking ectopische foci.
Verminderen sympathische invloed op SA/AV‑knoop tragere
frequentie en geleiding.
Klasse II (β‑blokkers):
Supraventriculaire ritmestoornissen (stress/emotioneel).
Indicaties:
Preventie plotse dood post‑MI.
Anti‑aritmica (Vaughan‑Williams)
Amiodaron: blokkeert K+, Na+ en Ca2+; verlengt repolarisatie en QT;
breed inzetbaar, veel bijwerkingen (schildklier, long, lever).
Klasse III (K+‑kanaalblokkers):
Sotalol: β‑blokker + klasse III‑effect; QT‑verlenging.
Indicatie: supra‑ en ventriculaire aritmieën.
Vertraagt AV‑geleiding en SA‑automaticiteit.
Klasse IV (Ca2+‑kanaalblokker): Verapamil:
Indicatie: supraventriculaire tachycardieën, rate‑controle bij AF (niet
bij WPW).
Activeert A1 (P1)‑receptoren in SA/AV‑knoop K+‑kanalen open,
hyperpolarisatie, AV‑blok.
Adenosine IV:
Indicatie: acute AV‑nodale re‑entrytachycardie.
Interacties: theofylline (antagonist), dipyridamol (versterkt effect).
Remmen HMG‑CoA‑reductase.
LDLR LDL‑cholesterol (30–40%).
Gevolgen:
TG (licht), HDL (licht).
Statines (atorvastatine, simvastatine, pravastatine, rosuvastatine):
Hypercholesterolemie, gecombineerde dyslipidemie,
Indicaties:
primaire/secundaire CV‑preventie.
Bijwerkingen: Myalgie, myositis, zelden rabdomyolyse.
PPARα‑activatie sterke TG‑daling (40–50%), HDL .
Fibraten (fenofibraat, bezafibraat):
Indicaties: hypertriglyceridemie, statin‑intolerantie.
Binden galzouten in darm meer cholesterolverbruik voor
galzuursynthese LDL .
Galzuurbinders (colestyramine):
Indicatie: hypercholesterolemie bij statin‑intolerantie.
Blokkeert intestinale cholesteroltransporter LDL (~20%).
Ezetimibe:
Gebruik: mono bij intolerantie, of add‑on bij statine (extra LDL‑daling,
Lipidenverlagende Middelen
beperkte outcome‑data).
Nicotinezuur: niet meer gebruikt.
Omega‑3‑vetzuren: geen bewezen CV‑winst met klassieke
preparaten.
Monoklonale antilichamen LDLR‑afbraak LDL sterk .
PCSK9‑remmers (alirocumab, evolocumab, SC):
Primaire hypercholesterolemie of gecombineerde hyperlipidemie
(mono of add‑on bij statines).
Indicaties:
Homozygote familiale hypercholesterolemie (evolocumab).
Inclisiran: siRNA tegen PCSK9 LDLR , LDL ; halfjaarlijkse SC‑toediening.
Remt ATP‑citraatlyase (hepatische cholesterolsynthese) LDL .
Bempedoïnezuur:
Beschikbaar solo of met ezetimibe; CV‑uitkomsten nog beperkt.
Irreversibele COX‑1‑remmer in trombocyten TxA2 , blijvend effect
levensduur trombocyt.
Acuut MI, onstabiele angor, acuut ischemisch CVA.
Acetylsalicylzuur (80–100 mg):
Indicaties:
Secundaire preventie bij coronair/cerebrovasculair/perifeer vaatlijden.
Niet aanbevolen voor primaire preventie.
Irreversibel: clopidogrel, prasugrel (oraal).
Plaatjesaggregatieremmers:
Reversibel: ticagrelor (oraal), cangrelor (IV).
P2Y12‑antagonisten:
Indicaties: Acuut coronair syndroom, PCI, alternatief bij ASA‑intolerantie.
Blokkeren finale stap aggregatie; gebruikt bij hoog‑risico PCI/ACS,
GP IIb/IIIa‑antagonisten (abciximab, eptifibatide, tirofiban, IV):
steeds met ASA + heparine.
Ongefractioneerd (IV) en LMWH (SC).
Versterken antitrombine remmen trombine en Xa.
Heparine:
Indicaties: Behandeling/PPX DVT/LE, ACS, CVA (selectief).
Antidotum: protamine. Remmen vit K‑epoxide‑reductase minder functionele II, VII, IX, X.
Langzaam effect, monitoring via INR (streef 2–3).
Vitamine K‑antagonisten (warfarine, acenocoumarol, fenprocoumon):
Indicaties: Chronische preventie DVT/LE, AF, mechanische kleppen.
Antitrombotische Middelen
Antidotum: vit K, bij bloeding PCC/fresh frozen plasma.
Anticoagulantia:
Dabigatran (oraal DOAC), bivalirudine (IV).
Directe trombineremmers: Indicaties: NV‑AF, VTE‑therapie/PPX, PCI (bivalirudine).
Antidotum dabigatran: idarucizumab.
Rivaroxaban, apixaban (oraal), fondaparinux (SC).
Factor Xa‑remmers: Indicaties: Behandeling/PPX DVT/LE, NV‑AF, orthopedische PPX.
Antidotum: andexanet alfa; anders PCC.
Activeren plasminogeen plasmin fibrinolysis.
Trombolytica: Alteplase, tenecteplase, urokinase: Indicaties: STEMI (als PCI niet tijdig), massale LE, ischemisch CVA (tijdsvenster).
Belangrijkste risico: ernstige bloedingen (incl. intracraniële).
INR = gestandaardiseerde PT; streef 2–3 bij meeste orale
INR:
anticoagulantia.
Hoe proximaal de remming van Na+‑resorptie (TAL, DCT), hoe groter
Belangrijke Formules en Concepten Diuretica en K+‑verlies:
natriurese en secundair K+‑verlies (collecterende duct).
Combinatie serotonerge middelen (SSRI, SNRI, MAO‑remmer, TCA,
Serotoninesyndroom: triptanen) agitatie, hyperthermie, autonome instabiliteit,
neuromusculaire hyperactiviteit.
Ken 2–3 kernmiddelen per klasse + mechanisme + hoofdindicatie +
Per thema (HT, HF, angina, aritmie, lipiden, trombose):
belangrijkste bijwerkingen.
Receptortypes (α1/α2/β1/β2), RAAS‑stappen,
Flashcards:
Vaughan‑Williams‑klassen, NO‑cGMP‑as.
Keuze antihypertensivum (bij comorbiditeiten).
Studie‑aanpak Cardiovasculaire Farmacologie
Regimes bij HFrEF.
Klinische casussen oefenen:
Anti‑angineuze combinaties.
Antitrombotische strategieën bij AF en na MI.
CYP3A4/2C19 (statines, clopidogrel, verapamil, amiodaron).
Interacties herhalen:
Middelen met smal therapeutisch venster (digoxine, theofylline,
warfarine).
