Samenvatting Sociaal ondernemen | Hogeschool Gent | 2025/26

LES 1: Ontstaan en belang van ondernemen
1. Evolutie van managementmodellen
- Managementsmodellen zijn een:

 Reductie/vereenvoudiging van de complexe werkelijkheid
 Afspiegeling van de samenleving
 Constante vernieuwing

=> Levenslang leren is essentieel



2. Begin jaren 1900: Industriële samenleving
- Groot contrast tussen arm en rijk

- Industriële Revolutie staat op volle toeren, er wordt heel veel uitgevonden

- Arbeiders werden als vervangbaar gezien = niet belangrijk om in te investeren

- Kinderarbeid: goedkope werkkrachten, meewerken voor in levensonderhoud te voorzien

- Slechte werkomstandigheden: onveiligheid, slechte hygiëne, lage lonen, lange uren, …

=> werken om te kunnen overleven



- Bourgeoisie hadden het goed, maakten grote winsten = rijke mensen, fabriekseigenaars
(= Roaring 20’s)

- De economie werd gekenmerkt door een overvloed aan productiemiddelen, goedkope
arbeidskrachten en economisch beleid gebaseerd op laissez-faire



- Henry Ford = perfectioneerde de lopende band in fabrieken

 productie kan veel sneller gaan
=> Hoe meer kan geproduceerd worden, hoe goedkoper de producten worden
=> middenklasse kan ook betalen (T-model auto)



- Sociaal Darwinisme op de werkvloer = survival of the fittest

 Op moment dat je maar iets minder produceerde lag je buiten
 Kon je niet mee = pech, er zijn voldoende andere in de wachtrij voor te werken



1

,3. Managementmodellen doorheen de tijd

Rationeel-doelmodel (1900-1925)
- Focus op productiviteit en winst (= doel)

- Geen plaats voor emoties, geen emotionele keuzes

- Leidinggevende = hard besturen, focus op produceren

- Rationeel economisch klimaat

- Duidelijke leiding levert productieve resultaten op

- Belangrijke vraag : hoe kunnen we de productie verhogen?



Intern proces model (1900-1925)
- Focus op stabiliteit & continuïteit (efficiëntie van de werkstroom)

- Routines zorgen voor efficiëntie & stabiliteit

- Nadruk op processen (bv. metingen, documentatie, registratie)

- Hiërarchische cultuur & structuur

- Beslissingen weerspiegelen bestaande regels, structuren & tradities

- Leidinggevende = controleur & coördinator



Achtergrond-info bij deze periode:

- WO1 => er kwam verandering

 Opkomen algemeen stemrecht
 Alle mannen mogen stemmen
=> Er wordt een klimaat gecreëerd waar mensen toch mogen gaan nadenken



- Beurs crasht = economie stort in elkaar

 Aandelen werden tegen onrealistisch hoge prijzen verkocht
 Mensen hadden dit door en verkochten hun aandelen
=> zwarte donderdag = beurs lag plat
 Heel veel mensen waren heel veel geld kwijt, ook geen geld meer om fabrieken open
te houden, werkmensen te betalen, …
=> werkloosheid

2

,- WO2 breekt uit = economie herstelt en zorgt voor grote verwachtingen

 Oorlog is voor de industrie niet zo slecht want iedereen had eigenlijk wel werk
= konden niet meer rekenen op sociaal darwinisme
=> Sociale zekerheden dankzij de Vakbonden

 Vakbonden komen op voor 8-uren week, zorgen voor zekerheid en veiligheid, …

=> Fabrieken moesten zich aanpassen: nieuwe generatie zorgde voor verandering



- Vrouwen kregen óók stemrecht + moesten niet meer gaan werken

 Statussymbool als man = als je kon zeggen dat je vrouw niet meer moest werken



- Technologische veranderingen zorgden voor verbetering huisvrouw (= arbeidsbesparende
apparaten)

 Bv. frigo bestond eerst niet = boodschappen veel regelmatiger doen
 ontstaan frigo => tijdswinst voor vrouwen
 Kregen tijd om andere dingen te doen (bv koffie drinken met vriendinnen)
=> zorgde voor economische groei: hoe meer dingen aangekocht worden, hoe beter
voor economie

=> niet meer gewoon werken om te overleven, plaats voor vrije tijd




Human-Relationsmodel (1926-1950)
- Focus op inzet, samenhang & moreel

- Betrokkenheid leidt tot inzet

- Belang van participatie, consensus, conflicten oplossen & teamgerichtheid

- Leidinggevende = mentor en stimulator, luisterend oor

- Productie bleef belangrijk, maar motivatie werd ook belangrijk

- Ander klimaat = vrije tijd, niet enkel leven om te overleven




3

, Lichtexperiment Hawthorne:

Groep 1 controlegroep = werkte zoals altijd

Groep 2 = had ene week meer licht en andere week minder licht (= werkte beter)

=> Aandacht was factor die zorgde voor meer productie

 Samenhang, teamgevoel, luisterend oor = werd als belangrijk gezien

=> Inzetten op goede sfeer zodat mensen met plezier komen werken



Achtergrond-info bij deze periode:

- Zeer goeie technologische tijd

- Hoogtepunt = Landing op de maan (1969, Neill Armstrong)

 Absurd qua technologische vooruitgang
 1 groot nadeel = was mogelijk dankzij goedkopere aardolie

-> Olie werd plots 70% duurder door boycot Amerika = overheid had enorm veel
schulden

-> Concurrentie werd veel zwaarder = China kwam plots af met betere producten



- Bijna iedereen met een TV zat achter het beeldscherm om de landing live te volgen

 Feit dat mensen dat live konden volgen, was baanbrekend
 Dankzij steeds betaalbaardere tv waren ze beter geïnformeerd
 Sneller beelden dan via de krant
 Info werd heel belangrijk
=> Meer kennismaatschappij, verstandig zijn speelde in je voordeel



- Ontstaan computers heeft een revolutie in gang gezet

 In de Vietnamoorlog werd er veel geprotesteerd, bij WO1 en WO2 niet
=> je kreeg gruwelijke beelden binnen in je huiskamer, vroeger minder
=> Mensen protesteerden meer, niet enkel de vakbonden => lieten stem horen


- Margeret Thatcher = eerste vrouw die glazen plafond doorbroken heeft

 Toonde dat er dingen mogelijk waren
 Voorbeeld geweest om als vrouw ook te kunnen gaan studeren


4