Groepen en teams
1. Wat is een groep?
Er zijn heel veel definities voor de term ‘groep’. Johnson & Johnson hebben onderzoek gedaan en door
de accenten van verschillende definities samen te voegen, krijg je een 6 essentiële kenmerken om van
een groep te spreken:
1) Een doel = een groep is een verzameling mensen die gezamenlijk een bepaald doel willen bereiken.
Mensen worden lid van een groep omdat ze beseDen dat ze met een groep meer akns maken om
een doel te bereiken dan als individu.
2) Een onderlinge afhankelijkheid = dit kenmerk legt de nadruk op het afhankelijk zijn van elkaar. Als er
een bepaalde gebeurtenis plaatsvindt, beïnvloedt die niet alleen het individu, maar ook de groep.
3) Interactie = er is direct contact met elkaar. Het accent ligt op de interactie die aanwezig moet zijn
tussen de groepsleden.
4) Een sociale eenheid = 2 of meerdere individuen moeten zich lid voelen van de groep. Je kan pas
spreken over een groep wanneer het individu zichzelf ziet als deel van de groep.
5) Wederzijdse beïnvloeding = de groepsleden beïnvloeden elkaar wederzijds. Zonder beïnvloeding
kan je niet van een groep spreken.
6) Normen en rollen = een groep is een verzameling individuen van wie de interacties door een aantal
normen en rollen gestructureerd worden. Deze kunnen mondeling of schriftelijk vastgelegd worden.
g De groep heeft een aantal regels die bepalen welk gedrag goed of fout is, gewenst of ongewenst. Dit
worden groepsnormen, het zijn gedragsregels die voor ieder individu van de groep gelden.
g Dit vergemakkelijkt de omgang met elkaar in groep, omdat iedereen weet wat men van de ander mag
verwachten en wat er van hem verwacht wordt. Groepen oefenen een actieve druk uit op hun leden
om zich te conformeren (= de mate waarin groepsleden zich aanpassen aan de geldende
groepsnorm) aan de groepsnormen.
• Er zijn verschillende definities en overlappingen in definitie.
• Niet elke verzameling van mensen vormt een groep.
- Twee of meer individuen die direct contact hebben met elkaar;
- Die zich in het nastreven van gemeenschappelijke doelen bewust zijn van hun wederzijdse
afhankelijkheid;
- Die zich bewust zijn van hun lidmaatschap van de groep en zich bewust zijn van de anderen die
deel uitmaken van de groep.
g Bijvoorbeeld: de scouts, je gezin, vriendengroep, klasgroep, sportgroep…
1
,2. Wat is een team?
= twee of meer individuen waartussen er sociale interactie is en die een of meer gemeenschappelijke
doelen hebben. Die personen zijn afhankelijk van elkaar en iedereen heeft eigen toegewezen rollen en
functies.
Het verschil tussen een groep en een team: een team heeft geleerd zich te verbinden à samen te
werken aan een bepaald doel. Binnen een team is bij de leden het besef aanwezig dat ze door samen te
werken in staat zijn een doel te bereiken dat groter is dan ieders individuele kracht. De gezamelijke doel
bindt en verbindt.
Een groep wordt een team als (8 kenmerken):
1) Teambelang staat boven het eigenbelang
2) Er cohesie is, verbondenheid, een wij-gevoel
3) Iedereen draagt bij aan een gezamenlijk doel. Ieder heeft zijn eigen taken, rollen en functies, er
is begrip voor elkaar & er wordt niet in eilandjes gewerkt
4) Goede samenwerking, de sfeer is goed en de leden kunnen elkaar aanspreken
5) Alle leden nemen hun verantwoordelijkheid
6) Ieders inbreng, ervaring, kennis wordt gewaardeerd en ingezet
7) Goede communicatie = open communicatie, waar je je veilig voelt
8) Successen zijn een gezamenlijk resultaat. Ieders bijdrage wordt erkend en het succes word
samen gevierd.
Definitie van een team: “Een team bestaat uit twee of meer leden die in onderling afhankelijkheid en
door onderling overleg de uit te voeren taken verdelen en coördineren, met het oog op of in functie van
een extern doel, binnen een breder organisatorisch verband.” (J. Stevens)
9 Bijvoorbeeld: voetbalteam, werkteam…
3. Groepsdynamica
= het onderzoeksdomein dat zich richt op het vergroten van het inzicht in het functioneren van groepen.
Binnen groepsdynamica kijkt men volgens Johnson & Johnson naar:
1) Het gedrag van groepsleden binnen groepen
2) De ontwikkeling van groepen
3) De interacties tussen groepsleden, andere groepen en organisaties
4) De structuur van groepen
Er zijn 3 actoren die betrokken zijn en die de basis vormen van groepsynamica:
- De groepsbegeleider (à welke doelgroep? Zijn de cliënten bevriend met elkaar? Welke
normen/waarden delen ze? Op welke manier communiceren ze met elkaar?)
- Het team (à je team heeft een sterke invleod op hoe je cliënten kan begeleiden. Denk hierbij
aan de samenstelling van je team (jaren ervaring, sterktes, zwaktes…), maar ook aan hoe goed
je samenwerkt)
- Jezelf (à onbewust of bewust heb je voorkeuren in gedrag. Ook dit beïnvleodt je manier van
begeleiden)
2
,2 niveau’s:
- Taakniveau = verwijst naar de inhoud, dus naar de activiteiten, spelvormen en opdrachten
binnen een groep. Ook de wijze waarop je je werking structureert (de grootte van de
begeleidingsgroep, de ruimte waarin de groep verblijft, de activiteiten…).
- Socio-emotioneel niveau = de verbondenheid tussen de groepsleden. In groep reageren
mensen op elkaar, ontstaan er sympathieën en antipathieën en kunnen er banden ontwikkelen.
Hierbij is het belangrijk op zicht te hebben op het relationele aspect van de groep (is er
verbondenheid? Zijn er kliekjes? Kunnen de groepsleden hun emoties uiten?).
4. De ontwikkelingsfasen van Tuckman
4.1. Bruce Tuckman
• Amerikaanse psycholoog
• Bestudeerde groepen en verdeelde ze in
verschillende fases
g 1965: Tuckman’s stages of group development
g Elke groep moet deze fases doorlopen om eDectief
te kunnen samenwerken en te functioneren
4.2. Model van Tuckman: de 5 ontwikkelingsfasen
• 4 fasen à 5 fasen (extra fase aan toegevoegd)
• Toevoeging: extra fase adjourning
• Bijvoorbeeld: de groepsdynamica binnen de mol à ze doorlopen de verschillende fases van het
model
Fase 1: forming
= het team wordt gevormd. De leden kennen elkaar nog niet en zijn voornamelijke bezig met ‘wie zit er
in de groep en wat zijn de taken?’.
Gedrag leden Nuttige acties begeleider
- Ze gedragen zich onafhankelijk - Vertrouwen geven
- Ze zijn afhankelijk van de begeleider - Informatie geven en verwachtingen
- Onzeker, onwenning, afwachtend houding duidelijk schetsen
9 Leiden: gaat je warm ontvangen en ondersteunen (-) en gaat sturing (+) geven aan het team
3
, Fase 2: storming
= het team wordt hechter en winnen vertrouwen. Ze durven zich tegenover elkaar uit te spreken en
daardoor kunnen er conflicten ontstaan.
Gedrag leden Nuttige acties begeleider
- Team wordt hechter - Begeleiderende rol
- Conflicten: ik > wij - Leden stimuleren om vanuit een open
- Kritiek, frustratie, booscheid communicatie de conflicten zelf op te
- Teamleider bekritiseren lossen
- Geeft het goede voorbeeld
9 Begeleiden: sturing (+), luisteren naar iedereen & ondersteuning (+)
Fase 3: norming
= het team gaat op een volwaardige manier samenwerken.
Gedrag leden Nuttige acties begeleider
- Gezamelijk, constructief en taakgericht - Ondersteunen van het team
samenwerken - Bevorderen van de groepscohesie
- Wij > ik
- Begrip, afspraken
9 Steunen: sturing (-) valt weg omdat team elkaar meer kent en op elkaar afstemt & ondersteuning
(+)
Fase 4: performing
= het team functioneert als eenheid. De teamleden weten precies wat er van hen verwacht wordt en ze
werken gezamenlijk naar doelen toe.
Gedrag leden Nuttige acties begeleider
- Team als eenheid - Delegeren
- Vertrouwen en betrokkenheid - Stimuleren doelen stellen en positieve
- Zelfstandigheid en autonomie samenwerking
9 Delegeren: sturing (-) & ondersteuning (-). Er is geen leider meer nodig, teams die autonoom
werken
Fase 5: adjourning
= de groep valt uit elkaar. Een teamlid vertrekt, het leiderschap wisselt…
Gedrag leden Nuttige acties begeleider
- Team houdt op te bestaan - Ondersteunen
- Op voorhand (on)bewust afstand nemen - Belang van een symbolisch einde:
- Uiteenlopende emoties terugblikken + aandacht schenken
- Leden hun blik op de toekomst laten
richten
• Groepsleden:
- Moeilijk met het nemen van afscheid.
- Wie deze fase niet goed doormaakt, zal in een nieuwe groep geen goede start maken omdat hij
het oude nog niet heeft afgesloten.
4
1. Wat is een groep?
Er zijn heel veel definities voor de term ‘groep’. Johnson & Johnson hebben onderzoek gedaan en door
de accenten van verschillende definities samen te voegen, krijg je een 6 essentiële kenmerken om van
een groep te spreken:
1) Een doel = een groep is een verzameling mensen die gezamenlijk een bepaald doel willen bereiken.
Mensen worden lid van een groep omdat ze beseDen dat ze met een groep meer akns maken om
een doel te bereiken dan als individu.
2) Een onderlinge afhankelijkheid = dit kenmerk legt de nadruk op het afhankelijk zijn van elkaar. Als er
een bepaalde gebeurtenis plaatsvindt, beïnvloedt die niet alleen het individu, maar ook de groep.
3) Interactie = er is direct contact met elkaar. Het accent ligt op de interactie die aanwezig moet zijn
tussen de groepsleden.
4) Een sociale eenheid = 2 of meerdere individuen moeten zich lid voelen van de groep. Je kan pas
spreken over een groep wanneer het individu zichzelf ziet als deel van de groep.
5) Wederzijdse beïnvloeding = de groepsleden beïnvloeden elkaar wederzijds. Zonder beïnvloeding
kan je niet van een groep spreken.
6) Normen en rollen = een groep is een verzameling individuen van wie de interacties door een aantal
normen en rollen gestructureerd worden. Deze kunnen mondeling of schriftelijk vastgelegd worden.
g De groep heeft een aantal regels die bepalen welk gedrag goed of fout is, gewenst of ongewenst. Dit
worden groepsnormen, het zijn gedragsregels die voor ieder individu van de groep gelden.
g Dit vergemakkelijkt de omgang met elkaar in groep, omdat iedereen weet wat men van de ander mag
verwachten en wat er van hem verwacht wordt. Groepen oefenen een actieve druk uit op hun leden
om zich te conformeren (= de mate waarin groepsleden zich aanpassen aan de geldende
groepsnorm) aan de groepsnormen.
• Er zijn verschillende definities en overlappingen in definitie.
• Niet elke verzameling van mensen vormt een groep.
- Twee of meer individuen die direct contact hebben met elkaar;
- Die zich in het nastreven van gemeenschappelijke doelen bewust zijn van hun wederzijdse
afhankelijkheid;
- Die zich bewust zijn van hun lidmaatschap van de groep en zich bewust zijn van de anderen die
deel uitmaken van de groep.
g Bijvoorbeeld: de scouts, je gezin, vriendengroep, klasgroep, sportgroep…
1
,2. Wat is een team?
= twee of meer individuen waartussen er sociale interactie is en die een of meer gemeenschappelijke
doelen hebben. Die personen zijn afhankelijk van elkaar en iedereen heeft eigen toegewezen rollen en
functies.
Het verschil tussen een groep en een team: een team heeft geleerd zich te verbinden à samen te
werken aan een bepaald doel. Binnen een team is bij de leden het besef aanwezig dat ze door samen te
werken in staat zijn een doel te bereiken dat groter is dan ieders individuele kracht. De gezamelijke doel
bindt en verbindt.
Een groep wordt een team als (8 kenmerken):
1) Teambelang staat boven het eigenbelang
2) Er cohesie is, verbondenheid, een wij-gevoel
3) Iedereen draagt bij aan een gezamenlijk doel. Ieder heeft zijn eigen taken, rollen en functies, er
is begrip voor elkaar & er wordt niet in eilandjes gewerkt
4) Goede samenwerking, de sfeer is goed en de leden kunnen elkaar aanspreken
5) Alle leden nemen hun verantwoordelijkheid
6) Ieders inbreng, ervaring, kennis wordt gewaardeerd en ingezet
7) Goede communicatie = open communicatie, waar je je veilig voelt
8) Successen zijn een gezamenlijk resultaat. Ieders bijdrage wordt erkend en het succes word
samen gevierd.
Definitie van een team: “Een team bestaat uit twee of meer leden die in onderling afhankelijkheid en
door onderling overleg de uit te voeren taken verdelen en coördineren, met het oog op of in functie van
een extern doel, binnen een breder organisatorisch verband.” (J. Stevens)
9 Bijvoorbeeld: voetbalteam, werkteam…
3. Groepsdynamica
= het onderzoeksdomein dat zich richt op het vergroten van het inzicht in het functioneren van groepen.
Binnen groepsdynamica kijkt men volgens Johnson & Johnson naar:
1) Het gedrag van groepsleden binnen groepen
2) De ontwikkeling van groepen
3) De interacties tussen groepsleden, andere groepen en organisaties
4) De structuur van groepen
Er zijn 3 actoren die betrokken zijn en die de basis vormen van groepsynamica:
- De groepsbegeleider (à welke doelgroep? Zijn de cliënten bevriend met elkaar? Welke
normen/waarden delen ze? Op welke manier communiceren ze met elkaar?)
- Het team (à je team heeft een sterke invleod op hoe je cliënten kan begeleiden. Denk hierbij
aan de samenstelling van je team (jaren ervaring, sterktes, zwaktes…), maar ook aan hoe goed
je samenwerkt)
- Jezelf (à onbewust of bewust heb je voorkeuren in gedrag. Ook dit beïnvleodt je manier van
begeleiden)
2
,2 niveau’s:
- Taakniveau = verwijst naar de inhoud, dus naar de activiteiten, spelvormen en opdrachten
binnen een groep. Ook de wijze waarop je je werking structureert (de grootte van de
begeleidingsgroep, de ruimte waarin de groep verblijft, de activiteiten…).
- Socio-emotioneel niveau = de verbondenheid tussen de groepsleden. In groep reageren
mensen op elkaar, ontstaan er sympathieën en antipathieën en kunnen er banden ontwikkelen.
Hierbij is het belangrijk op zicht te hebben op het relationele aspect van de groep (is er
verbondenheid? Zijn er kliekjes? Kunnen de groepsleden hun emoties uiten?).
4. De ontwikkelingsfasen van Tuckman
4.1. Bruce Tuckman
• Amerikaanse psycholoog
• Bestudeerde groepen en verdeelde ze in
verschillende fases
g 1965: Tuckman’s stages of group development
g Elke groep moet deze fases doorlopen om eDectief
te kunnen samenwerken en te functioneren
4.2. Model van Tuckman: de 5 ontwikkelingsfasen
• 4 fasen à 5 fasen (extra fase aan toegevoegd)
• Toevoeging: extra fase adjourning
• Bijvoorbeeld: de groepsdynamica binnen de mol à ze doorlopen de verschillende fases van het
model
Fase 1: forming
= het team wordt gevormd. De leden kennen elkaar nog niet en zijn voornamelijke bezig met ‘wie zit er
in de groep en wat zijn de taken?’.
Gedrag leden Nuttige acties begeleider
- Ze gedragen zich onafhankelijk - Vertrouwen geven
- Ze zijn afhankelijk van de begeleider - Informatie geven en verwachtingen
- Onzeker, onwenning, afwachtend houding duidelijk schetsen
9 Leiden: gaat je warm ontvangen en ondersteunen (-) en gaat sturing (+) geven aan het team
3
, Fase 2: storming
= het team wordt hechter en winnen vertrouwen. Ze durven zich tegenover elkaar uit te spreken en
daardoor kunnen er conflicten ontstaan.
Gedrag leden Nuttige acties begeleider
- Team wordt hechter - Begeleiderende rol
- Conflicten: ik > wij - Leden stimuleren om vanuit een open
- Kritiek, frustratie, booscheid communicatie de conflicten zelf op te
- Teamleider bekritiseren lossen
- Geeft het goede voorbeeld
9 Begeleiden: sturing (+), luisteren naar iedereen & ondersteuning (+)
Fase 3: norming
= het team gaat op een volwaardige manier samenwerken.
Gedrag leden Nuttige acties begeleider
- Gezamelijk, constructief en taakgericht - Ondersteunen van het team
samenwerken - Bevorderen van de groepscohesie
- Wij > ik
- Begrip, afspraken
9 Steunen: sturing (-) valt weg omdat team elkaar meer kent en op elkaar afstemt & ondersteuning
(+)
Fase 4: performing
= het team functioneert als eenheid. De teamleden weten precies wat er van hen verwacht wordt en ze
werken gezamenlijk naar doelen toe.
Gedrag leden Nuttige acties begeleider
- Team als eenheid - Delegeren
- Vertrouwen en betrokkenheid - Stimuleren doelen stellen en positieve
- Zelfstandigheid en autonomie samenwerking
9 Delegeren: sturing (-) & ondersteuning (-). Er is geen leider meer nodig, teams die autonoom
werken
Fase 5: adjourning
= de groep valt uit elkaar. Een teamlid vertrekt, het leiderschap wisselt…
Gedrag leden Nuttige acties begeleider
- Team houdt op te bestaan - Ondersteunen
- Op voorhand (on)bewust afstand nemen - Belang van een symbolisch einde:
- Uiteenlopende emoties terugblikken + aandacht schenken
- Leden hun blik op de toekomst laten
richten
• Groepsleden:
- Moeilijk met het nemen van afscheid.
- Wie deze fase niet goed doormaakt, zal in een nieuwe groep geen goede start maken omdat hij
het oude nog niet heeft afgesloten.
4
