FAMILIALE VERMOGENSPLANNING
Inhoudsopgave
DEEL I. ERFRECHT ..................................................................................................... 7
1. INLEIDING .......................................................................................................... 7
1.1. ERFLATER .................................................................................................... 7
1.2. ERFENIS ...................................................................................................... 7
1.3. WETTELIJK ERFRECHT .................................................................................. 7
1.4. VOORWAARDEN ERVEN ............................................................................... 7
2. WETTELIJKE ERFGENAMEN ................................................................................. 8
2.1. WETTELIJK ERFRECHT VAN DE (BLOED)VERWANTEN .................................... 8
2.2. WETTELIJK ERFRECHT LANGSTLEVENDE ECHTGENOOT ..............................29
2.3. WETTELIJK ERFECHT LANGSTLEVENDE WETTELIJKE SAMENWONENDE .......36
3. ERFLOZE NALATENSCHAP .................................................................................37
DEEL II. TESTAMENTEN .............................................................................................38
1. LINK MET WETTELIJK ERFRECHT ........................................................................38
2. AUTONOMIE VERSUS SOLIDARITEIT ...................................................................38
3. KENMERKEN EN DEFINITIE VAN HET TESTAMENT ...............................................38
4. GRONDVEREISTEN ............................................................................................39
4.1. TOESTEMMING ...........................................................................................39
4.2. BEKWAAMHEID ...........................................................................................41
4.3. VOORWERP ................................................................................................46
4.4. OORZAAK ...................................................................................................47
5. TESTAMENTVORMEN .........................................................................................48
5.1. EIGENHANDIG TESTAMENT (ART 4.181 BW) .................................................49
5.2. NOTARIEEL TESTAMENT (ART 4.183 BW) ......................................................50
5.3. INTERNATIONAAL TESTAMENT (ART 4.184-4.185 BW J° WET 2/2/1983) .........52
5.4. HERKWALIFICATIE VAN ONGELDIG NOTARIEEL TESTAMENT ALS GELDIG
INTERNATIONAAL TESTAMENT ...........................................................................53
5.5. VOOR- EN NADELEN EIGENHANDIG, NOTARIEEL EN INTERNATIONAAL
TESTAMENT .......................................................................................................53
5.6. FYSISCHE ONBEKWAAMHEDEN ..................................................................55
1
, 6. PUBLICITEIT VAN HET TESTAMENT .....................................................................56
7. ERFKEUZE .........................................................................................................56
7.1. ZUIVER AANVAARDEN .................................................................................56
7.2. AANVAARDEN ONDER VOORRECHT VAN BOEDELBESCHRIJVING ................57
7.3. VERWERPEN ...............................................................................................57
8. INHOUD VAN HET TESTAMENT ...........................................................................57
8.1. DE VERSCHILLENDE SOORTEN LEGATEN ....................................................57
8.2. SAISINE (BEZITSRECHT) (ART 4,3 J° 4.194 BW) ..............................................58
8.3. AANWAS .....................................................................................................60
8.4. BIJDRAGE IN DE LASTEN EN DE SCHULDEN VAN DE NALATENSCHAP (ART
4.199 J° 4.206 BW) .............................................................................................61
8.5. VRUCHTEN .................................................................................................61
8.6. HELING (ART 4.48 BW).................................................................................62
8.7. VERDERE INHOUD VAN HET TESTAMENT .....................................................63
8.8. HERROEPING VAN TESTAMENTEN ...............................................................72
8.9. INTERPRETATIE VAN TESTAMENTEN ............................................................75
8.10. NIETIGHEID VAN HET TESTAMENT OF LEGAAT ...........................................76
8.11. GERECHTELIJKE ONTBINDING OF HERROEPING .......................................76
8.12. VERVAL VAN HET LEGAAT ..........................................................................77
DEEL III. SCHENKINGEN ...........................................................................................78
1. LINK MET WETTELIJK ERFRECHT ........................................................................78
2. AUTONOMIE VS. SOLIDARITEIT ..........................................................................78
3. BEGRIP..............................................................................................................78
4. CONSTITUTIEVE BESTANDDELEN ......................................................................78
4.1. GIFT ............................................................................................................78
5. GRONDVEREISTEN ............................................................................................79
5.1. SPECIFIEKE GRONDVEREISTEN VOOR SCHENKINGEN ................................79
6. VORM- EN GELDIGHEIDSVEREISTEN .................................................................85
6.1. NOTARIËLE AKTE (= RECHTSTREEKSE SCHENKING) .....................................85
6.2. DRIE ALTERNATIEVE SCHENKINGSVORMEN ................................................88
7. INHOUD VAN DE SCHENKINGSAKTE ..................................................................96
7.1. LASTEN VERBONDEN AAN DE SCHENKING? ................................................96
2
, 7.2. ZIJN ER RESERVATOIRE ERFGENAMEN?.......................................................99
8. SCHENKINGEN VAN TEGENWOORDIGDE GOEDEREN TUSSEN ECHTGENOTEN .99
9. SCHENKIN AAN RECHTSPERSONEN ................................................................ 101
9. GERECHTELIJKE ONTBINDING OF HERROEPING VAN EEN SCHENKING ........... 102
DEEL III. CONTRACTUELE ERFSTELLINGEN ............................................................. 103
1. LINK MET WETTELIJK ERFRECHT ...................................................................... 103
2. CONTRACTUELE ERFSTELLING ........................................................................ 103
2.1. TUSSEN (AANSTAANDE) ECHTGENOTEN ................................................... 103
2.2. DOOR DERDEN TEN GUNSTE VAN DE ECHTGENOTEN ............................... 104
DEEL IV. FISCALE ASPECTEN: ERFBELASTING EN SCHENKBELASTING .................... 106
1.ERFBELASTING ................................................................................................ 106
1.1.GEWESTELIJKE BELASTING ........................................................................ 106
1.2. TARIEVEN (ART. 2.7.4.1.1 VCF)................................................................... 107
1.3. BIJZONDERE REGELS ................................................................................ 109
2.SCHENKBELASTING ......................................................................................... 110
2.1. GEWESTELIJKE BELASTING ....................................................................... 110
2.2. SCHENKING ONROEREND GOED .............................................................. 111
2.3. SCHENKING ROEREND GOED ................................................................... 114
2.4. CONCLUSIE .............................................................................................. 114
2.5. BIJZONDERE REGELS ................................................................................ 115
DEEL V. HUWELIJKS-VERMOGENSRECHT ............................................................... 117
1.WETTELIJK STELSEL (ZELFSTUDIE) .................................................................... 117
1.1. ACTIVA...................................................................................................... 117
1.2. PASSIVA .................................................................................................... 117
1.3. BESTUUR .................................................................................................. 118
2. ZUIVERE SCHEIDING VAN GOEDEREN ............................................................. 119
2.1. ACTIVA...................................................................................................... 119
2.2. PASSIVA .................................................................................................... 120
2.3. BESTUUR .................................................................................................. 120
3. VERGELIJKING: VOOR- EN NADELEN WETTELIJK STELSEL EN SCHEIDING VAN
GOEDEREN ......................................................................................................... 120
3.1. WETTELIJK STELSEL ................................................................................... 120
3
, 3.2. ZUIVERE SCHEIDING VAN GOEDEREN....................................................... 122
3.3. VERDERE VERGELIJKINGEN....................................................................... 122
3.4. WAT SPEELT VERDER EEN ROL BIJ DE KEUZE VAN HET STELSEL VAN
SCHEIDING VAN GOEDEREN? ......................................................................... 125
4. VERDERE MOGELIJKHEDEN ............................................................................. 125
4.1. ALS KEUZE VOOR WETTELIJK STELSEL ....................................................... 125
4.2. ALS KEUZE VOOR SCHEIDING VAN GOEDEREN ......................................... 139
5. STELSEL VAN GEMEENSCHAP VAN AANWINSTEN EN ROEREND GOED ............ 143
6. STELSEL VAN ALGEHELE GEMEENSCHAP ........................................................ 143
7. OPMAKEN VAN EEN HUWELIJKSOVEREENKOMST ............................................ 144
7.1. BEKWAAMHEID ......................................................................................... 144
7.2. VERDERE AANDACHTSPUNTEN ................................................................. 145
7.3. OVERZICHT VAN DE PROCEDURE ............................................................. 146
8. WIJZIGING HUWELIJKSVERMOGENSREGELING TIJDENS HET HUWELIJK ........... 147
8.1. OVERZICHT VAN DE PROCEDURE ............................................................. 147
8.2. KLEINE WIJZIGING..................................................................................... 147
8.3. GROTE WIJZIGING ..................................................................................... 147
DEEL VI. INBRENG EN INKORTING, VERDELING VAN DE NALATENSCHAP ................ 149
1. INBRENG......................................................................................................... 149
1.1. TE VERDELEN BOEDEL .............................................................................. 149
1.2. IN TE BRENGEN GIFT, OF VRIJGESTELD VAN INBRENG? ............................. 149
1.3. DE (VORDERING TOT) INBRENG VAN GIFTEN ............................................. 149
1.4. TITULARISSEN VAN DE INBRENGVORDERING ............................................ 150
1.5. KWALIFICATIE ALS IN TE BRENGEN GIFT - VERMOEDENS ........................... 150
1.6. VOORWERP VAN DE INBRENGVORDERING ............................................... 151
1.7. HOE GEBEURT DE INBRENG ...................................................................... 152
1.8. INBRENG VAN SCHULDEN ........................................................................ 157
1.9. VOORBEELDEN ......................................................................................... 159
2. DE RESERVE EN DE VORDERING TOT INKORTING............................................. 161
2.1. WAT IS DE RESERVE? ................................................................................ 161
2.2. WIE ZIJN DE RESERVATAIRE ERFGENAMEN? .............................................. 162
4
, 2.3. VERSCHILLENDE STAPPEN BIJ DE UITOEFENING VAN DE RESERVATOIRE
AANSPRAKEN .................................................................................................. 164
2.4. VOORBEELD ............................................................................................. 182
2.5. VOORBEELD: TE DOORLOPEN STAPPEN BIJ AFWIJKING NALATENSCHAP .. 185
2.6. VOORBEELD: DEFICITAIRE NALATENSCHAP .............................................. 186
2.7. VOORBEELD: OVERSCHRIJDING GLOBALE RESERVE ................................. 189
2.8. MOGELIJKHEDEN TOT HET ONTNEMEN VAN DE RESERVE AAN DE LLE ....... 192
3. VERDELING ..................................................................................................... 196
3.1. PRINCIPES ................................................................................................ 196
3.2. SOORTEN VERDELINGEN .......................................................................... 197
3.3. VERKOOP ONVERDEELDE GOEDEREN (ART 4.76-4.77 BW) ........................ 198
3.4. BETWISTINGEN VAN DE VERDELING ......................................................... 199
3.5. HELING ..................................................................................................... 199
DEEL VII. HET VERBOD VAN ERFOVEREENKOMSTEN ............................................... 201
1. LINK MET WETTELIJK ERFRECHT ...................................................................... 201
2. OMVANG VAN HET VERBOD ............................................................................ 201
2.1. VOOR 1/9/2018 ......................................................................................... 201
2.2. SINDS 1/9/2018......................................................................................... 202
2.3. VERHOUDING TUSSEN BEIDE ................................................................... 203
3. TOEPASSINGSGEBIED BEDINGEN ................................................................... 203
3.1. BEDINGEN BETREFFENDE (EEN BESTANDDEEL VAN) EEN TOEKOMSTIGE
NALATENSCHAP VAN EEN DERDE .................................................................... 203
3.2. BEDINGEN BETREFFENDE EVENTUELE RECHTEN IN DE TOEKOMSTIGE
NALATENSCHAP VAN EEN DERDE, ZIJNDE ATTRIBUTEN VAN DE HOEDANIGHEID
VAN ERFGENAAM OF LEGATARIS ..................................................................... 204
3.3. BEDINGEN BETREFFENDE (EEN BESTANDDEEL VAN) DE EIGEN
TOEKOMSTIGE NALATENSCHAP, ONDER BEZWARENDE TITEL ......................... 204
3.4. BEDINGEN BETREFFENDE (EEN BESTANDDEEL VAN) DE EIGEN
TOEKOMSTIGE NALATENSCHAP, ONDER KOSTELOZE TITEL ............................. 205
4. SANCTIONERING............................................................................................. 206
4.1. VOOR 1/9/2018 ......................................................................................... 206
4.2. SINDS 1/9/2018......................................................................................... 206
5. WETTELIJK TOEGELATEN ERFOVEREENKOMSTEN ............................................ 207
5
, 5.1. BEKWAAMHEID ......................................................................................... 207
5.2. VORMVEREISTEN (ART 4.249 T.E.M. 4.252 BW) ........................................... 208
5.3. PUBLICITEIT (ART. 4.253 BW) ..................................................................... 209
5.4. DE GLOBALE ERFOVEREENKOMST (ART. 4.254 T.E.M. 4.259 BW)................ 210
5.5. PUNCTUELE UITZONDERINGEN OP HET VERBOD VAN
ERFOVEREENKOMSTEN ................................................................................... 212
5.5. GEVOLGEN VAN DE TOEGELATEN ERFOVEREENKOMSTEN (ART. 4.246 T.E.M.
4.248 BW) ........................................................................................................ 216
VOORBEELDVRAGEN ............................................................................................. 217
1. OEFENINGEN .................................................................................................. 217
2. CASUSSEN ...................................................................................................... 221
6
, DEEL I. ERFRECHT
1. INLEIDING
1.1. ERFLATER
overledene = erflater = de cuius hereditate agitur ‘over wiens nalatenschap het gaat’ =
decuius = decujus = DC (synoniemen)
1.2. ERFENIS
Set ‘toebedelingsregels’ voor de nalatenschap = erfenis:
- Activa: patrimoniale rechten en vorderingen
- Passiva: schulden
1.3. WETTELIJK ERFRECHT
Wettelijk erfrecht geldt in de mate dat er niet (geldig) van is afgeweken (wnr erflater niet
(geldig) heeft bepaalt wat met zijn nalatenschap gebeurt, dan bepaalt de wetgever wat
er met de nalatenschap gebeurt)
- Geen (geldige) wilsbeschikking
- Niet over volledige vermogen beschikt
Wettelijk erfrecht = erfrecht ab intestato = intestaat erfrecht = versterferfrecht =
wettelijke devolutie (synoniemen)
- ‘zonder (geldig) testament’
- overgang van rechten en plichten (‘devolutie’) door het sterven
‘conventionele devolutie’: wnr wél geldig beschikt over (deel van) vermogen
- hieronder valt: testamentaire devolutie (bepaalt door testament aan wie
nalatenschap toekomt) + contractuele devolutie (zien we later)
Wetgever (wettelijk erfrecht) beslist wie en welk aandeel van nalatenschap
- zegt: vermoede wil van de gemiddelde erflater
o Wat zou de gemiddelde persoon in testament willen schrijven? Wat
vinden wij dat gemiddelde erflater in zijn testament zou moeten zetten?
- eigenlijk: door de wetgever normatief gecorrigeerde vermoede wil van de
gemiddelde erflater
o Wat vinden wij als maatschappij aanvaardbaar dat een gemiddeld
persoon in testament zou willen schrijven?
o Bv. ‘buitenhuwelijks’ kind
1.4. VOORWAARDEN ERVEN
Om te kunnen erven van iemand anders art. 4.4 e.v. BW
7
, - je moet reeds bestaan & nog bestaan
o Kind nog niet geboren maar wel verwerkt kan erven op voorwaarde dat het
levensvatbaar wordt geboren
- Je mag niet erfonwaardig zijn (art. 4.6 e.v. BW)
o Bv wnr je de erflater vermoord hebt, ben je onwaardig om daarvan te
erven (ook een poging op hem te doden zal je onwaardig maken om te
erven)
2. WETTELIJKE ERFGENAMEN
Art. 4.10, § 1 BW: “De nalatenschappen komen toe aan de kinderen en afstammelingen
van de erflater, aan zijn noch uit de echt noch van tafel en bed gescheiden echtgenoot,
aan zijn verwanten in de opgaande lijn, aan zijn verwanten in de zijlijn, en aan zijn
wettelijk samenwonende binnen de grenzen van de rechten die hem zijn toegekend,
overeenkomstig de regels die hierna worden bepaald.”
- ~Bloedverwanten van de erflater: juridische band is bepalen, hoeven niet
genetisch verwant te zijn
o Bv Kind geboren uit getrouwde moeder, zal de echtgenoot geacht worden
de vader van het kind te zijn
o Bv Man blijkt buiten het huwelijk nog 3 kinderen verwekt te hebben,
zolang band genetisch is, hebben de kinderen geen aanspraak op de
nalatenschap, van zodra juridische afstammingsband vastgesteld wordt
hebben ze wel recht op nalatenschap
- Langstlevende echtgenoot (‘LLE’)
- Wettelijk samenwonende = wettelijke samenwoner = wettelijk samenwonende
partner (‘LLWS/LLWSP’)
o Wettelijk samenwonende moet niet noodzakelijk een partner zijn
2.1. WETTELIJK ERFRECHT VAN DE (BLOED)VERWANTEN
Bloed staat tussen haakjes, omdat de tekst van de wet spreekt over ‘verwanten’, maar
er wordt wel degelijk ‘bloedverwanten’ bedoelt
LIJNEN EN GRADEN (ART 4.11 BW)
8
,DC – zoon – kleinzoon = bloedverwanten in rechte neerdalende lijn
DC – vader – grootvader = bloed verwanten in rechte opgaande lijn
DC – broer = bloedverwanten in de zijlijn (stammen af van (een) gemeenschappelijke
stamouder)
Degene die dichtst in graad staat komt in principe tot de nalatenschap
De graden duiden het aantal generaties aan:
- DC staat in de eerste graad tov de zoon, kleinzoon in de tweede graad, de broer
ook in de tweede graad maar dan in de zijlijn, tante staat in de derde graad…
- Het aantal graden tellen in de zijlijn = over gemeenschappelijke stamouder gaan
In principe wordt er geërfd tot de vierde graad (uitzonderingen)
2.1.1. BASISPRINCIPES IN HET WETTELIJK ERFRECHT VAN VERWANTEN
EENHEID VAN NALATENSCHAP
‘Eenheid van nalatenschap’ = principe: één set toebedelingsregels voor de gehele
nalatenschap
- Uitzondering: wettelijke terugkeer = ‘anomaal’ erfrecht (terugkeren bij overlijden)
ERFRECHTELIJKE SITUATIES
Er zijn vier ‘erfrechtelijke situaties’ (vroeger: ‘orden’): art. 4.10, § 2 j° 4.11 BW als we
willen weten wie de nalatenschap erft, kijken welke groep van erfgenamen tot de
nalatenschap komt
- Eerste orde: afstammelingen = verwanten in de rechte neerdalende lijn =
‘descendenten’
- Tweede orde: nauwe zijverwanten = verwanten in de zijlijn = ‘collateralen’
+ juridische ouders: nauwe verwanten in de rechte opgaande lijn
o Broers, zussen én ouders
- Derde orde: verwanten in de rechte opgaande lijn = ‘ascendenten’
o Geen nauwe zijverwanten (broers, zussen, halfbroers, halfzusters en
afstammelingen)
- Vierde orde: gewone zijverwanten = verwanten in de zijlijn = ‘collateralen’
o Gewone zijverwanten (nonkel, tante, neef, nicht)
9
, Nalatenschap = afvragen in welke orde/erfrechtelijke situatie zitten we
Volgorde tussen de erfrechtelijke situaties -> principe: de eerste komt voor de
tweede, de tweede voor de derde, de derde voor de vierde
- Uitzondering: kloving (nalatenschap wordt opgesplitst, deel gaat naar vaderlijke
lijn, deel naar moederlijke lijn)
Volgorde binnen elke erfrechtelijke situatie -> principe: de dichtste in graad erft
- Uitzondering: plaatsvervulling (in geval van vooroverlijden)
Meerdere erfgenamen komen tot de nalatenschap -> principe: iedere erfgenaam een
gelijk aandeel
- Uitzondering: kloving en plaatsvervulling
Tot in het oneindige ‘dichte familie’? -> Principe: (bloed)verwanten tot en met de
vierde graad erven
- Uitzondering: plaatsvervulling
Nalatenschap komt toe aan de zoon (eerste orde want er zijn afstammelingen, dichtste
in graad erft = zoon), als de zoon zou verwerpen komt kleinzoon in de plaats, als
kleinzoon ook zou verwerpen zal het de broer zijn samen met de vader en de moeder
2.1.2. VIER ERFRECHTELIJKE SITUATIES (ART 4.10 BW)
EERSTE ORDE: AFSTAMMELINGEN
Oorspronkelijke afstammingsband
Ook de ten volle geadopteerde kinderen en hun afstammelingen
Ook de gewoon geadopteerde kinderen en hun afstammelingen
Let op! Gewone adoptie doet slechts een familierelatie ontstaan met de adoptant zelf,
niet met de (bloed)verwanten van de adoptant: art. 4.12 BW
10
Inhoudsopgave
DEEL I. ERFRECHT ..................................................................................................... 7
1. INLEIDING .......................................................................................................... 7
1.1. ERFLATER .................................................................................................... 7
1.2. ERFENIS ...................................................................................................... 7
1.3. WETTELIJK ERFRECHT .................................................................................. 7
1.4. VOORWAARDEN ERVEN ............................................................................... 7
2. WETTELIJKE ERFGENAMEN ................................................................................. 8
2.1. WETTELIJK ERFRECHT VAN DE (BLOED)VERWANTEN .................................... 8
2.2. WETTELIJK ERFRECHT LANGSTLEVENDE ECHTGENOOT ..............................29
2.3. WETTELIJK ERFECHT LANGSTLEVENDE WETTELIJKE SAMENWONENDE .......36
3. ERFLOZE NALATENSCHAP .................................................................................37
DEEL II. TESTAMENTEN .............................................................................................38
1. LINK MET WETTELIJK ERFRECHT ........................................................................38
2. AUTONOMIE VERSUS SOLIDARITEIT ...................................................................38
3. KENMERKEN EN DEFINITIE VAN HET TESTAMENT ...............................................38
4. GRONDVEREISTEN ............................................................................................39
4.1. TOESTEMMING ...........................................................................................39
4.2. BEKWAAMHEID ...........................................................................................41
4.3. VOORWERP ................................................................................................46
4.4. OORZAAK ...................................................................................................47
5. TESTAMENTVORMEN .........................................................................................48
5.1. EIGENHANDIG TESTAMENT (ART 4.181 BW) .................................................49
5.2. NOTARIEEL TESTAMENT (ART 4.183 BW) ......................................................50
5.3. INTERNATIONAAL TESTAMENT (ART 4.184-4.185 BW J° WET 2/2/1983) .........52
5.4. HERKWALIFICATIE VAN ONGELDIG NOTARIEEL TESTAMENT ALS GELDIG
INTERNATIONAAL TESTAMENT ...........................................................................53
5.5. VOOR- EN NADELEN EIGENHANDIG, NOTARIEEL EN INTERNATIONAAL
TESTAMENT .......................................................................................................53
5.6. FYSISCHE ONBEKWAAMHEDEN ..................................................................55
1
, 6. PUBLICITEIT VAN HET TESTAMENT .....................................................................56
7. ERFKEUZE .........................................................................................................56
7.1. ZUIVER AANVAARDEN .................................................................................56
7.2. AANVAARDEN ONDER VOORRECHT VAN BOEDELBESCHRIJVING ................57
7.3. VERWERPEN ...............................................................................................57
8. INHOUD VAN HET TESTAMENT ...........................................................................57
8.1. DE VERSCHILLENDE SOORTEN LEGATEN ....................................................57
8.2. SAISINE (BEZITSRECHT) (ART 4,3 J° 4.194 BW) ..............................................58
8.3. AANWAS .....................................................................................................60
8.4. BIJDRAGE IN DE LASTEN EN DE SCHULDEN VAN DE NALATENSCHAP (ART
4.199 J° 4.206 BW) .............................................................................................61
8.5. VRUCHTEN .................................................................................................61
8.6. HELING (ART 4.48 BW).................................................................................62
8.7. VERDERE INHOUD VAN HET TESTAMENT .....................................................63
8.8. HERROEPING VAN TESTAMENTEN ...............................................................72
8.9. INTERPRETATIE VAN TESTAMENTEN ............................................................75
8.10. NIETIGHEID VAN HET TESTAMENT OF LEGAAT ...........................................76
8.11. GERECHTELIJKE ONTBINDING OF HERROEPING .......................................76
8.12. VERVAL VAN HET LEGAAT ..........................................................................77
DEEL III. SCHENKINGEN ...........................................................................................78
1. LINK MET WETTELIJK ERFRECHT ........................................................................78
2. AUTONOMIE VS. SOLIDARITEIT ..........................................................................78
3. BEGRIP..............................................................................................................78
4. CONSTITUTIEVE BESTANDDELEN ......................................................................78
4.1. GIFT ............................................................................................................78
5. GRONDVEREISTEN ............................................................................................79
5.1. SPECIFIEKE GRONDVEREISTEN VOOR SCHENKINGEN ................................79
6. VORM- EN GELDIGHEIDSVEREISTEN .................................................................85
6.1. NOTARIËLE AKTE (= RECHTSTREEKSE SCHENKING) .....................................85
6.2. DRIE ALTERNATIEVE SCHENKINGSVORMEN ................................................88
7. INHOUD VAN DE SCHENKINGSAKTE ..................................................................96
7.1. LASTEN VERBONDEN AAN DE SCHENKING? ................................................96
2
, 7.2. ZIJN ER RESERVATOIRE ERFGENAMEN?.......................................................99
8. SCHENKINGEN VAN TEGENWOORDIGDE GOEDEREN TUSSEN ECHTGENOTEN .99
9. SCHENKIN AAN RECHTSPERSONEN ................................................................ 101
9. GERECHTELIJKE ONTBINDING OF HERROEPING VAN EEN SCHENKING ........... 102
DEEL III. CONTRACTUELE ERFSTELLINGEN ............................................................. 103
1. LINK MET WETTELIJK ERFRECHT ...................................................................... 103
2. CONTRACTUELE ERFSTELLING ........................................................................ 103
2.1. TUSSEN (AANSTAANDE) ECHTGENOTEN ................................................... 103
2.2. DOOR DERDEN TEN GUNSTE VAN DE ECHTGENOTEN ............................... 104
DEEL IV. FISCALE ASPECTEN: ERFBELASTING EN SCHENKBELASTING .................... 106
1.ERFBELASTING ................................................................................................ 106
1.1.GEWESTELIJKE BELASTING ........................................................................ 106
1.2. TARIEVEN (ART. 2.7.4.1.1 VCF)................................................................... 107
1.3. BIJZONDERE REGELS ................................................................................ 109
2.SCHENKBELASTING ......................................................................................... 110
2.1. GEWESTELIJKE BELASTING ....................................................................... 110
2.2. SCHENKING ONROEREND GOED .............................................................. 111
2.3. SCHENKING ROEREND GOED ................................................................... 114
2.4. CONCLUSIE .............................................................................................. 114
2.5. BIJZONDERE REGELS ................................................................................ 115
DEEL V. HUWELIJKS-VERMOGENSRECHT ............................................................... 117
1.WETTELIJK STELSEL (ZELFSTUDIE) .................................................................... 117
1.1. ACTIVA...................................................................................................... 117
1.2. PASSIVA .................................................................................................... 117
1.3. BESTUUR .................................................................................................. 118
2. ZUIVERE SCHEIDING VAN GOEDEREN ............................................................. 119
2.1. ACTIVA...................................................................................................... 119
2.2. PASSIVA .................................................................................................... 120
2.3. BESTUUR .................................................................................................. 120
3. VERGELIJKING: VOOR- EN NADELEN WETTELIJK STELSEL EN SCHEIDING VAN
GOEDEREN ......................................................................................................... 120
3.1. WETTELIJK STELSEL ................................................................................... 120
3
, 3.2. ZUIVERE SCHEIDING VAN GOEDEREN....................................................... 122
3.3. VERDERE VERGELIJKINGEN....................................................................... 122
3.4. WAT SPEELT VERDER EEN ROL BIJ DE KEUZE VAN HET STELSEL VAN
SCHEIDING VAN GOEDEREN? ......................................................................... 125
4. VERDERE MOGELIJKHEDEN ............................................................................. 125
4.1. ALS KEUZE VOOR WETTELIJK STELSEL ....................................................... 125
4.2. ALS KEUZE VOOR SCHEIDING VAN GOEDEREN ......................................... 139
5. STELSEL VAN GEMEENSCHAP VAN AANWINSTEN EN ROEREND GOED ............ 143
6. STELSEL VAN ALGEHELE GEMEENSCHAP ........................................................ 143
7. OPMAKEN VAN EEN HUWELIJKSOVEREENKOMST ............................................ 144
7.1. BEKWAAMHEID ......................................................................................... 144
7.2. VERDERE AANDACHTSPUNTEN ................................................................. 145
7.3. OVERZICHT VAN DE PROCEDURE ............................................................. 146
8. WIJZIGING HUWELIJKSVERMOGENSREGELING TIJDENS HET HUWELIJK ........... 147
8.1. OVERZICHT VAN DE PROCEDURE ............................................................. 147
8.2. KLEINE WIJZIGING..................................................................................... 147
8.3. GROTE WIJZIGING ..................................................................................... 147
DEEL VI. INBRENG EN INKORTING, VERDELING VAN DE NALATENSCHAP ................ 149
1. INBRENG......................................................................................................... 149
1.1. TE VERDELEN BOEDEL .............................................................................. 149
1.2. IN TE BRENGEN GIFT, OF VRIJGESTELD VAN INBRENG? ............................. 149
1.3. DE (VORDERING TOT) INBRENG VAN GIFTEN ............................................. 149
1.4. TITULARISSEN VAN DE INBRENGVORDERING ............................................ 150
1.5. KWALIFICATIE ALS IN TE BRENGEN GIFT - VERMOEDENS ........................... 150
1.6. VOORWERP VAN DE INBRENGVORDERING ............................................... 151
1.7. HOE GEBEURT DE INBRENG ...................................................................... 152
1.8. INBRENG VAN SCHULDEN ........................................................................ 157
1.9. VOORBEELDEN ......................................................................................... 159
2. DE RESERVE EN DE VORDERING TOT INKORTING............................................. 161
2.1. WAT IS DE RESERVE? ................................................................................ 161
2.2. WIE ZIJN DE RESERVATAIRE ERFGENAMEN? .............................................. 162
4
, 2.3. VERSCHILLENDE STAPPEN BIJ DE UITOEFENING VAN DE RESERVATOIRE
AANSPRAKEN .................................................................................................. 164
2.4. VOORBEELD ............................................................................................. 182
2.5. VOORBEELD: TE DOORLOPEN STAPPEN BIJ AFWIJKING NALATENSCHAP .. 185
2.6. VOORBEELD: DEFICITAIRE NALATENSCHAP .............................................. 186
2.7. VOORBEELD: OVERSCHRIJDING GLOBALE RESERVE ................................. 189
2.8. MOGELIJKHEDEN TOT HET ONTNEMEN VAN DE RESERVE AAN DE LLE ....... 192
3. VERDELING ..................................................................................................... 196
3.1. PRINCIPES ................................................................................................ 196
3.2. SOORTEN VERDELINGEN .......................................................................... 197
3.3. VERKOOP ONVERDEELDE GOEDEREN (ART 4.76-4.77 BW) ........................ 198
3.4. BETWISTINGEN VAN DE VERDELING ......................................................... 199
3.5. HELING ..................................................................................................... 199
DEEL VII. HET VERBOD VAN ERFOVEREENKOMSTEN ............................................... 201
1. LINK MET WETTELIJK ERFRECHT ...................................................................... 201
2. OMVANG VAN HET VERBOD ............................................................................ 201
2.1. VOOR 1/9/2018 ......................................................................................... 201
2.2. SINDS 1/9/2018......................................................................................... 202
2.3. VERHOUDING TUSSEN BEIDE ................................................................... 203
3. TOEPASSINGSGEBIED BEDINGEN ................................................................... 203
3.1. BEDINGEN BETREFFENDE (EEN BESTANDDEEL VAN) EEN TOEKOMSTIGE
NALATENSCHAP VAN EEN DERDE .................................................................... 203
3.2. BEDINGEN BETREFFENDE EVENTUELE RECHTEN IN DE TOEKOMSTIGE
NALATENSCHAP VAN EEN DERDE, ZIJNDE ATTRIBUTEN VAN DE HOEDANIGHEID
VAN ERFGENAAM OF LEGATARIS ..................................................................... 204
3.3. BEDINGEN BETREFFENDE (EEN BESTANDDEEL VAN) DE EIGEN
TOEKOMSTIGE NALATENSCHAP, ONDER BEZWARENDE TITEL ......................... 204
3.4. BEDINGEN BETREFFENDE (EEN BESTANDDEEL VAN) DE EIGEN
TOEKOMSTIGE NALATENSCHAP, ONDER KOSTELOZE TITEL ............................. 205
4. SANCTIONERING............................................................................................. 206
4.1. VOOR 1/9/2018 ......................................................................................... 206
4.2. SINDS 1/9/2018......................................................................................... 206
5. WETTELIJK TOEGELATEN ERFOVEREENKOMSTEN ............................................ 207
5
, 5.1. BEKWAAMHEID ......................................................................................... 207
5.2. VORMVEREISTEN (ART 4.249 T.E.M. 4.252 BW) ........................................... 208
5.3. PUBLICITEIT (ART. 4.253 BW) ..................................................................... 209
5.4. DE GLOBALE ERFOVEREENKOMST (ART. 4.254 T.E.M. 4.259 BW)................ 210
5.5. PUNCTUELE UITZONDERINGEN OP HET VERBOD VAN
ERFOVEREENKOMSTEN ................................................................................... 212
5.5. GEVOLGEN VAN DE TOEGELATEN ERFOVEREENKOMSTEN (ART. 4.246 T.E.M.
4.248 BW) ........................................................................................................ 216
VOORBEELDVRAGEN ............................................................................................. 217
1. OEFENINGEN .................................................................................................. 217
2. CASUSSEN ...................................................................................................... 221
6
, DEEL I. ERFRECHT
1. INLEIDING
1.1. ERFLATER
overledene = erflater = de cuius hereditate agitur ‘over wiens nalatenschap het gaat’ =
decuius = decujus = DC (synoniemen)
1.2. ERFENIS
Set ‘toebedelingsregels’ voor de nalatenschap = erfenis:
- Activa: patrimoniale rechten en vorderingen
- Passiva: schulden
1.3. WETTELIJK ERFRECHT
Wettelijk erfrecht geldt in de mate dat er niet (geldig) van is afgeweken (wnr erflater niet
(geldig) heeft bepaalt wat met zijn nalatenschap gebeurt, dan bepaalt de wetgever wat
er met de nalatenschap gebeurt)
- Geen (geldige) wilsbeschikking
- Niet over volledige vermogen beschikt
Wettelijk erfrecht = erfrecht ab intestato = intestaat erfrecht = versterferfrecht =
wettelijke devolutie (synoniemen)
- ‘zonder (geldig) testament’
- overgang van rechten en plichten (‘devolutie’) door het sterven
‘conventionele devolutie’: wnr wél geldig beschikt over (deel van) vermogen
- hieronder valt: testamentaire devolutie (bepaalt door testament aan wie
nalatenschap toekomt) + contractuele devolutie (zien we later)
Wetgever (wettelijk erfrecht) beslist wie en welk aandeel van nalatenschap
- zegt: vermoede wil van de gemiddelde erflater
o Wat zou de gemiddelde persoon in testament willen schrijven? Wat
vinden wij dat gemiddelde erflater in zijn testament zou moeten zetten?
- eigenlijk: door de wetgever normatief gecorrigeerde vermoede wil van de
gemiddelde erflater
o Wat vinden wij als maatschappij aanvaardbaar dat een gemiddeld
persoon in testament zou willen schrijven?
o Bv. ‘buitenhuwelijks’ kind
1.4. VOORWAARDEN ERVEN
Om te kunnen erven van iemand anders art. 4.4 e.v. BW
7
, - je moet reeds bestaan & nog bestaan
o Kind nog niet geboren maar wel verwerkt kan erven op voorwaarde dat het
levensvatbaar wordt geboren
- Je mag niet erfonwaardig zijn (art. 4.6 e.v. BW)
o Bv wnr je de erflater vermoord hebt, ben je onwaardig om daarvan te
erven (ook een poging op hem te doden zal je onwaardig maken om te
erven)
2. WETTELIJKE ERFGENAMEN
Art. 4.10, § 1 BW: “De nalatenschappen komen toe aan de kinderen en afstammelingen
van de erflater, aan zijn noch uit de echt noch van tafel en bed gescheiden echtgenoot,
aan zijn verwanten in de opgaande lijn, aan zijn verwanten in de zijlijn, en aan zijn
wettelijk samenwonende binnen de grenzen van de rechten die hem zijn toegekend,
overeenkomstig de regels die hierna worden bepaald.”
- ~Bloedverwanten van de erflater: juridische band is bepalen, hoeven niet
genetisch verwant te zijn
o Bv Kind geboren uit getrouwde moeder, zal de echtgenoot geacht worden
de vader van het kind te zijn
o Bv Man blijkt buiten het huwelijk nog 3 kinderen verwekt te hebben,
zolang band genetisch is, hebben de kinderen geen aanspraak op de
nalatenschap, van zodra juridische afstammingsband vastgesteld wordt
hebben ze wel recht op nalatenschap
- Langstlevende echtgenoot (‘LLE’)
- Wettelijk samenwonende = wettelijke samenwoner = wettelijk samenwonende
partner (‘LLWS/LLWSP’)
o Wettelijk samenwonende moet niet noodzakelijk een partner zijn
2.1. WETTELIJK ERFRECHT VAN DE (BLOED)VERWANTEN
Bloed staat tussen haakjes, omdat de tekst van de wet spreekt over ‘verwanten’, maar
er wordt wel degelijk ‘bloedverwanten’ bedoelt
LIJNEN EN GRADEN (ART 4.11 BW)
8
,DC – zoon – kleinzoon = bloedverwanten in rechte neerdalende lijn
DC – vader – grootvader = bloed verwanten in rechte opgaande lijn
DC – broer = bloedverwanten in de zijlijn (stammen af van (een) gemeenschappelijke
stamouder)
Degene die dichtst in graad staat komt in principe tot de nalatenschap
De graden duiden het aantal generaties aan:
- DC staat in de eerste graad tov de zoon, kleinzoon in de tweede graad, de broer
ook in de tweede graad maar dan in de zijlijn, tante staat in de derde graad…
- Het aantal graden tellen in de zijlijn = over gemeenschappelijke stamouder gaan
In principe wordt er geërfd tot de vierde graad (uitzonderingen)
2.1.1. BASISPRINCIPES IN HET WETTELIJK ERFRECHT VAN VERWANTEN
EENHEID VAN NALATENSCHAP
‘Eenheid van nalatenschap’ = principe: één set toebedelingsregels voor de gehele
nalatenschap
- Uitzondering: wettelijke terugkeer = ‘anomaal’ erfrecht (terugkeren bij overlijden)
ERFRECHTELIJKE SITUATIES
Er zijn vier ‘erfrechtelijke situaties’ (vroeger: ‘orden’): art. 4.10, § 2 j° 4.11 BW als we
willen weten wie de nalatenschap erft, kijken welke groep van erfgenamen tot de
nalatenschap komt
- Eerste orde: afstammelingen = verwanten in de rechte neerdalende lijn =
‘descendenten’
- Tweede orde: nauwe zijverwanten = verwanten in de zijlijn = ‘collateralen’
+ juridische ouders: nauwe verwanten in de rechte opgaande lijn
o Broers, zussen én ouders
- Derde orde: verwanten in de rechte opgaande lijn = ‘ascendenten’
o Geen nauwe zijverwanten (broers, zussen, halfbroers, halfzusters en
afstammelingen)
- Vierde orde: gewone zijverwanten = verwanten in de zijlijn = ‘collateralen’
o Gewone zijverwanten (nonkel, tante, neef, nicht)
9
, Nalatenschap = afvragen in welke orde/erfrechtelijke situatie zitten we
Volgorde tussen de erfrechtelijke situaties -> principe: de eerste komt voor de
tweede, de tweede voor de derde, de derde voor de vierde
- Uitzondering: kloving (nalatenschap wordt opgesplitst, deel gaat naar vaderlijke
lijn, deel naar moederlijke lijn)
Volgorde binnen elke erfrechtelijke situatie -> principe: de dichtste in graad erft
- Uitzondering: plaatsvervulling (in geval van vooroverlijden)
Meerdere erfgenamen komen tot de nalatenschap -> principe: iedere erfgenaam een
gelijk aandeel
- Uitzondering: kloving en plaatsvervulling
Tot in het oneindige ‘dichte familie’? -> Principe: (bloed)verwanten tot en met de
vierde graad erven
- Uitzondering: plaatsvervulling
Nalatenschap komt toe aan de zoon (eerste orde want er zijn afstammelingen, dichtste
in graad erft = zoon), als de zoon zou verwerpen komt kleinzoon in de plaats, als
kleinzoon ook zou verwerpen zal het de broer zijn samen met de vader en de moeder
2.1.2. VIER ERFRECHTELIJKE SITUATIES (ART 4.10 BW)
EERSTE ORDE: AFSTAMMELINGEN
Oorspronkelijke afstammingsband
Ook de ten volle geadopteerde kinderen en hun afstammelingen
Ook de gewoon geadopteerde kinderen en hun afstammelingen
Let op! Gewone adoptie doet slechts een familierelatie ontstaan met de adoptant zelf,
niet met de (bloed)verwanten van de adoptant: art. 4.12 BW
10
