PRIVAAT BANKRECHT
Algemene informatie
Examen: wat behandeld wordt in de les
• Examen: schriftelijk examen
• Verschillende casussen (totaal 50% van de punten)
o Tijdens lessen zullen we voorbeelcasussen zien:
Þ Oefening m.b.t. bedragen die op rekeningen staan en vatbaar zijn voor
beslag. Schuldeisers van een rekeninghouder kunnen bewarend beslag onder
derden leggen op de tegoeden die op die bankrekening aanwezig zijn. Wij
gaan kijken in welke mate het loon van de schuldenaar dat bv. enkele dagen
eerder gestort is, beschermd is. In welke mate kunnen gelden die later op de
rekening komen later nog uit handen gegeven worden? Dit gaan we allemaal
zien in een oefening in de les.
Þ We zullen ook een casus zien die betrekking heeft op de gevolgen van de
ontbinding van een kredietovereenkomst. In deze casus zal je moeten
berekenen welke bedragen er van de kredietnemer kunnen worden
gevraagd. Dit gebeurt a.d.h.v. een aflossingstabel.
Þ Er is ook nog een verassingscasus (ex.) over een thema dat we behandeld
hebben in de les, maar hierover hebben we dan geen specifieke oefening
gemaakt in de les.
• Korte theorievragen (totaal 50% van de punten)
o Vaak vragen omtrent het doel van een bepaalde regeling! (Ook vaak vergelijkende
vragen)
Leesopdrachten
• Om discussies in de les te kunnen voeren. Meestal rechterlijke uitspraken.
Overzicht:
• Geld in het recht (soorten geld, internationale betalingen)
• Capita selecta geldrekeningen (vb. beslag)
• Betalingsverkeer (aansprakelijkheidsvragen)
o Hier gaan we vertrekken vanuit concrete cases die voorgelegd zijn aan Ombudsfin
(entiteit die tracht geschillen te regelen tussen financiële instellingen en hun
cliënten). De adviezen van Ombudsfin zijn niet bindend, maar het spreekt voor zich
dat het de bedoeling is dat die door de partijen worden gerespecteerd (ook al
gebeurt dit niet altijd).
Þ De adviezen die voorgelegd zijn a/h college van experten zijn trouwens
beschikbaar op de website van Ombudsfin. Zo kan je concrete beslissingen
gaan bekijken en kan je zelf een oordeel vellen.
o Uiteraard gaan we ook rechtspraak zien in het kader van betaalfraude.
o In de EU is men op dit moment bezig met een ontwerp van verordening in deze
problematiek
Þ Wij gaan kijken in welke mate deze verordening gaat zorgen voor een
grotere bescherming van slachtoffers van betaalfraude.
1
, Þ Ook in regeringsakkoord is er een passage over de bescherming van
slachtoffers van betaalfraude en het feit dat die bescherming moet worden
opgekrikt. De vraag is dan natuurlijk wat BE nog kan doen gelet op het feit
dat de EU in de richtlijn betalingsdiensten al een regeling heeft (die ze wil
gaan actualiseren door die verordening)
• Kredieten (gemeen en gereglementeerd kredietrecht: hier speelt het verbintenissenrecht
een grote rol)
o Precontractuele fase: informatie en responsible lending
o Aansprakelijkheid van de kredietgever
o Ontbinding en opzegging van kredietovereenkomsten (miv vervroegde terugbetaling)
Þ Interessant hier is de problematiek v.d. vervroegde terugbetaling. Was op
een bepaald moment heel actueel omdat kredietnemers die langlopende
kredieten hadden gesloten (10-15j geleden) zoals hypothecaire- en
investeringskredieten een vaste rentevoet hadden bedongen die relatief
hoog was. In die gevallen ontstond er de vraag of die kredieten in een latere
periode van lagere rente vervroegd konden worden terugbetaald. Men wil
namelijk een duur krediet herfinancieren met een goedkoper krediet. De
voorbije 2j was dat minder belangrijk omdat we lange tijd in een periode van
lage rente zaten, maar vorig jaar was er een korte opstoot v.d. rente, die u
alweer a/h dalen is… Dus die vragen rond vervroegde terugbetaling die gaan
zich wellicht nu (in een periode waar men verwacht dat de ECB de rente
verder gaat verlagen) terug gaan vermenigvuldigen
o Project Finance (gastcollege Mr. Wouter Ghyssels)
Þ Specifieke materie over financiering van complexe infrastructuren (bv. bouw
windmolenparken, Eurotunnel, …)
Þ Eigen aan een projectfinanciering is dat de terugbetaling moet gebeuren via
de inkomsten die het project later zal genereren.
• Beleggersbescherming: gedragsregelen, banning
Geld in het recht
1. Functies van geld
Hiernaar kijken kan ons tot bepaalde conclusies leiden m.b.t. een nieuwe vorm van geld (het virtueel
geld: cryptocurrencies)
Circulatiefunctie / betaalfunctie
• Je kan goederen of diensten gaan bekomen door het betalen van een geldbedrag. Geld laat
toe om goederen of diensten te verwerven tegen de betaling van een prijs
• Dit was niet altijd zo
o In primitieve maatschappijen was er geen geld en werd aan ruilhandel gedaan. In dit
geval moesten de behoeften van beide partijen complementair zijn aan elkaar,
anders kon er geen ruil gedaan worden en was er geen transactie mogelijk
• “Money is the only good that trades against all goods”
o Geld heeft gezorgd voor een vereenvoudiging v/h ruilverkeer!
o Als je de nodige geldmiddelen hebt kan je vandaag de dag alle goederen of diensten
die je wil gaan kopen
2
,Waardemeter / rekeneenheid
• Uitdrukking in prijs
• Geld laat toe om de waarde van goederen of diensten te gaan vaststellen. Het feit dat je de
prijs van een iPhone kan uitdrukken in euro laat u meteen toe om de waarde te gaan
vaststellen. Doordat die waarde in een munteenheid kan uitgedrukt worden, kan je op een
eenvoudige manier de prijs van verschillende aanbieders te gaan vergelijken. Dit biedt de
mogelijkheid aan die aanbieders om met elkaar te gaan concurreren.
Koopkrachtreserve
• Sparen, beleggen, investeren
• Wanneer u geld ontvangt, dan hoeft u het niet meteen uit te geven, u kan het bewaren voor
later. Maar dit betekent niet dat dit geld dat u heeft gespaard u zal toelaten om binnen 10j
hetzelfde te gaan verwerven. Er is inflatie die met zich meebrengt dat een bepaald nominaal
bedrag een deel van zijn waarde gaan verliezen… Vandaar dat investeren met als doel een
rendement te realiseren dat hoger is dan de inflatie aan te raden is.
Straks zal prof de vraag stellen in welke mate cryptomunten in staat zijn om deze 3 functies te gaan
realiseren.
2. Soorten geld
Chartaal geld
• Munten
• Biljetten
• = Fiat geld
o Soms spreekt men over fiat geld. Dit verwijst nr het vertrouwen dat het publiek heeft
in de waarde van een bepaald biljet of een bepaalde munt.
Þ Stel een briefje van € 50, waarom is dan € 50 waard? Niet omdat dat
papiertje intrinsiek een waarde heeft van € 50, maar omdat we erop
vertrouwen dat dat papiertje die waarde heeft. Men heeft in de jaren ’70
ooit de goudstandaard verlaten. Waarbij achter het chartaal geld dat werd
uitgegeven dat er in de kluizen v.d. nationale banken voldoende goud
aanwezig was ter afdekking van het uitgegeven nominaal bedrag, vandaag
de dag is dat niet langer het geval. Tegenover het chartaal geld dat
tegenwoordig wordt uitgegeven staat er niet noodzakelijk nog een voorraad
goud bij de Nationale Bank van België of de Europese Centrale Bank (ECB).
We hebben dus eigenlijk te maken met geld dat intrinsiek niet de waarde
heeft waarvoor het staat. Dit is omwille van het vertrouwen dat wij hebben
in ons monetair beleid en de monetaire instellingen, vandaar dat men wel
eens spreekt over fiat geld.
• Dit is aan het afnemen, we betalen steeds vaker giraal en elektronisch… MAAR chartaal geld
is in BE het enige wettige betaalmiddel…
o Belangrijk: een schuldenaar heeft de mogelijkheid om zijn schuldeisers te gaan
dwingen om betalingen met chartaal geld te aanvaarden.
Giraal geld
Elektronisch geld
3
, • Wordt in EU juridisch erkend omdat er Europese regelgeving is die specifiek de uitgifte van
elektronisch geld gaat gaan regelen.
(Virtueel geld)
• Tussen haakjes omdat dit geen geld is in de juridische betekenis v/h woord.
2.1. Giraal geld
= Tegoed op rekening
• Met je banking app kan je girale gelden transfereren naar iemand anders
• Belangrijk om onderscheid te maken tussen het geld als dusdanig en anderzijds het
instrument dat u toelaat om dit giraal geld te gaan transfereren.
o Wanneer we spreken over de banking app die de mogelijkheid biedt om de tegoeden
die je op rekening hebt bij die bank te transfereren aan iemand anders, dan gaat die
app zelf geen geld zijn. Die app is gewoon een middel, een betaalinstrument dat
toelaat om over die girale tegoeden te gaan beschikken, net zoals de bankkaart die
de mogelijkheid heeft om gelden te transfereren van uw rekening nr de rekening van
bv. een handelaar.
• Het gaat zowel over girale tegoeden op een zichtrekening, een termijnrekening, een
spaarrekening, …
Juridisch gezien moet giraal geld beschouwd worden als een schuldvordering van de rekeninghouder
t.a.v. een financiële instelling (ex.)
• Obligatoire en geen zakenrechtelijke verhouding tussen bank en rekeninghouder
o Deze verhouding wordt beheerst door het verbintenissenrecht. De rekeninghouder is
geen eigenaar v/h geld, hij heeft alleen een schuldvordering t.a.v. de betrokken
financiële diensten. Het feit dat dit gezien wordt als een schuldvordering ligt mee a/d
basis waarom er een depositobescherming is. Deze regeling moet ervoor zorgen dat
u (rekeninghouder) ingeval faillissement die schuldvordering nog ten gelde kan maken.
Niet t.o.v. de bank, maar t.a.v. een deposito-garantiesysteem. Aangezien u gewoon
een schuldvordering hebt is er namelijk niets dat u kan revindiceren. U kan
uiteindelijk uw schuldvordering zien terechtkomen i/d massa en als er in de massa
(zoals bijna altijd) onvoldoende geld is om de schuldeiser te gaan betalen, dan gaat
men via de depositobescherming voorzien dat uw deposito gewaarborgd is ten
belope van € 100.000 per rekeninghouder.
Zelfstandig karakter van de verbintenis van de bank m.b.t. dat deposito, dat rekeningtegoed
• Dit betekent dat excepties uit de onderliggende verhouding niet kunnen worden
tegengeworpen.
• Het feit dat die verbintenis v.d. bank een zelfstandig karakter heeft en dat er geen
mogelijkheid is om excepties tegen te werpen is noodzakelijk om giraal geld op eenzelfde
manier te laten functioneren als chartaal geld.
o Stel iemand betaald met giraal geld doormiddel van zijn bankcontactkaart, maar
achteraf heb je de mogelijkheid om die transactie in vraag te gaan stellen. Je zou
kunnen zeggen dat je geld terug wil (bank zou dan rekening v.d. begunstigde opnieuw
moeten gaan debiteren en uw rekening crediteren) … Dat zou onwerkbaar zijn, er zou
geen enkele onderneming meer zijn die beried is om giraal geld te aanvaarden. Het
feit dat de bank t.a.v. de rekeninghouder een zelfstandige verbintenis aangaat
waarbij excepties uit de onderliggende verhoudingen niet tegenwerpelijk zijn, is
4
Algemene informatie
Examen: wat behandeld wordt in de les
• Examen: schriftelijk examen
• Verschillende casussen (totaal 50% van de punten)
o Tijdens lessen zullen we voorbeelcasussen zien:
Þ Oefening m.b.t. bedragen die op rekeningen staan en vatbaar zijn voor
beslag. Schuldeisers van een rekeninghouder kunnen bewarend beslag onder
derden leggen op de tegoeden die op die bankrekening aanwezig zijn. Wij
gaan kijken in welke mate het loon van de schuldenaar dat bv. enkele dagen
eerder gestort is, beschermd is. In welke mate kunnen gelden die later op de
rekening komen later nog uit handen gegeven worden? Dit gaan we allemaal
zien in een oefening in de les.
Þ We zullen ook een casus zien die betrekking heeft op de gevolgen van de
ontbinding van een kredietovereenkomst. In deze casus zal je moeten
berekenen welke bedragen er van de kredietnemer kunnen worden
gevraagd. Dit gebeurt a.d.h.v. een aflossingstabel.
Þ Er is ook nog een verassingscasus (ex.) over een thema dat we behandeld
hebben in de les, maar hierover hebben we dan geen specifieke oefening
gemaakt in de les.
• Korte theorievragen (totaal 50% van de punten)
o Vaak vragen omtrent het doel van een bepaalde regeling! (Ook vaak vergelijkende
vragen)
Leesopdrachten
• Om discussies in de les te kunnen voeren. Meestal rechterlijke uitspraken.
Overzicht:
• Geld in het recht (soorten geld, internationale betalingen)
• Capita selecta geldrekeningen (vb. beslag)
• Betalingsverkeer (aansprakelijkheidsvragen)
o Hier gaan we vertrekken vanuit concrete cases die voorgelegd zijn aan Ombudsfin
(entiteit die tracht geschillen te regelen tussen financiële instellingen en hun
cliënten). De adviezen van Ombudsfin zijn niet bindend, maar het spreekt voor zich
dat het de bedoeling is dat die door de partijen worden gerespecteerd (ook al
gebeurt dit niet altijd).
Þ De adviezen die voorgelegd zijn a/h college van experten zijn trouwens
beschikbaar op de website van Ombudsfin. Zo kan je concrete beslissingen
gaan bekijken en kan je zelf een oordeel vellen.
o Uiteraard gaan we ook rechtspraak zien in het kader van betaalfraude.
o In de EU is men op dit moment bezig met een ontwerp van verordening in deze
problematiek
Þ Wij gaan kijken in welke mate deze verordening gaat zorgen voor een
grotere bescherming van slachtoffers van betaalfraude.
1
, Þ Ook in regeringsakkoord is er een passage over de bescherming van
slachtoffers van betaalfraude en het feit dat die bescherming moet worden
opgekrikt. De vraag is dan natuurlijk wat BE nog kan doen gelet op het feit
dat de EU in de richtlijn betalingsdiensten al een regeling heeft (die ze wil
gaan actualiseren door die verordening)
• Kredieten (gemeen en gereglementeerd kredietrecht: hier speelt het verbintenissenrecht
een grote rol)
o Precontractuele fase: informatie en responsible lending
o Aansprakelijkheid van de kredietgever
o Ontbinding en opzegging van kredietovereenkomsten (miv vervroegde terugbetaling)
Þ Interessant hier is de problematiek v.d. vervroegde terugbetaling. Was op
een bepaald moment heel actueel omdat kredietnemers die langlopende
kredieten hadden gesloten (10-15j geleden) zoals hypothecaire- en
investeringskredieten een vaste rentevoet hadden bedongen die relatief
hoog was. In die gevallen ontstond er de vraag of die kredieten in een latere
periode van lagere rente vervroegd konden worden terugbetaald. Men wil
namelijk een duur krediet herfinancieren met een goedkoper krediet. De
voorbije 2j was dat minder belangrijk omdat we lange tijd in een periode van
lage rente zaten, maar vorig jaar was er een korte opstoot v.d. rente, die u
alweer a/h dalen is… Dus die vragen rond vervroegde terugbetaling die gaan
zich wellicht nu (in een periode waar men verwacht dat de ECB de rente
verder gaat verlagen) terug gaan vermenigvuldigen
o Project Finance (gastcollege Mr. Wouter Ghyssels)
Þ Specifieke materie over financiering van complexe infrastructuren (bv. bouw
windmolenparken, Eurotunnel, …)
Þ Eigen aan een projectfinanciering is dat de terugbetaling moet gebeuren via
de inkomsten die het project later zal genereren.
• Beleggersbescherming: gedragsregelen, banning
Geld in het recht
1. Functies van geld
Hiernaar kijken kan ons tot bepaalde conclusies leiden m.b.t. een nieuwe vorm van geld (het virtueel
geld: cryptocurrencies)
Circulatiefunctie / betaalfunctie
• Je kan goederen of diensten gaan bekomen door het betalen van een geldbedrag. Geld laat
toe om goederen of diensten te verwerven tegen de betaling van een prijs
• Dit was niet altijd zo
o In primitieve maatschappijen was er geen geld en werd aan ruilhandel gedaan. In dit
geval moesten de behoeften van beide partijen complementair zijn aan elkaar,
anders kon er geen ruil gedaan worden en was er geen transactie mogelijk
• “Money is the only good that trades against all goods”
o Geld heeft gezorgd voor een vereenvoudiging v/h ruilverkeer!
o Als je de nodige geldmiddelen hebt kan je vandaag de dag alle goederen of diensten
die je wil gaan kopen
2
,Waardemeter / rekeneenheid
• Uitdrukking in prijs
• Geld laat toe om de waarde van goederen of diensten te gaan vaststellen. Het feit dat je de
prijs van een iPhone kan uitdrukken in euro laat u meteen toe om de waarde te gaan
vaststellen. Doordat die waarde in een munteenheid kan uitgedrukt worden, kan je op een
eenvoudige manier de prijs van verschillende aanbieders te gaan vergelijken. Dit biedt de
mogelijkheid aan die aanbieders om met elkaar te gaan concurreren.
Koopkrachtreserve
• Sparen, beleggen, investeren
• Wanneer u geld ontvangt, dan hoeft u het niet meteen uit te geven, u kan het bewaren voor
later. Maar dit betekent niet dat dit geld dat u heeft gespaard u zal toelaten om binnen 10j
hetzelfde te gaan verwerven. Er is inflatie die met zich meebrengt dat een bepaald nominaal
bedrag een deel van zijn waarde gaan verliezen… Vandaar dat investeren met als doel een
rendement te realiseren dat hoger is dan de inflatie aan te raden is.
Straks zal prof de vraag stellen in welke mate cryptomunten in staat zijn om deze 3 functies te gaan
realiseren.
2. Soorten geld
Chartaal geld
• Munten
• Biljetten
• = Fiat geld
o Soms spreekt men over fiat geld. Dit verwijst nr het vertrouwen dat het publiek heeft
in de waarde van een bepaald biljet of een bepaalde munt.
Þ Stel een briefje van € 50, waarom is dan € 50 waard? Niet omdat dat
papiertje intrinsiek een waarde heeft van € 50, maar omdat we erop
vertrouwen dat dat papiertje die waarde heeft. Men heeft in de jaren ’70
ooit de goudstandaard verlaten. Waarbij achter het chartaal geld dat werd
uitgegeven dat er in de kluizen v.d. nationale banken voldoende goud
aanwezig was ter afdekking van het uitgegeven nominaal bedrag, vandaag
de dag is dat niet langer het geval. Tegenover het chartaal geld dat
tegenwoordig wordt uitgegeven staat er niet noodzakelijk nog een voorraad
goud bij de Nationale Bank van België of de Europese Centrale Bank (ECB).
We hebben dus eigenlijk te maken met geld dat intrinsiek niet de waarde
heeft waarvoor het staat. Dit is omwille van het vertrouwen dat wij hebben
in ons monetair beleid en de monetaire instellingen, vandaar dat men wel
eens spreekt over fiat geld.
• Dit is aan het afnemen, we betalen steeds vaker giraal en elektronisch… MAAR chartaal geld
is in BE het enige wettige betaalmiddel…
o Belangrijk: een schuldenaar heeft de mogelijkheid om zijn schuldeisers te gaan
dwingen om betalingen met chartaal geld te aanvaarden.
Giraal geld
Elektronisch geld
3
, • Wordt in EU juridisch erkend omdat er Europese regelgeving is die specifiek de uitgifte van
elektronisch geld gaat gaan regelen.
(Virtueel geld)
• Tussen haakjes omdat dit geen geld is in de juridische betekenis v/h woord.
2.1. Giraal geld
= Tegoed op rekening
• Met je banking app kan je girale gelden transfereren naar iemand anders
• Belangrijk om onderscheid te maken tussen het geld als dusdanig en anderzijds het
instrument dat u toelaat om dit giraal geld te gaan transfereren.
o Wanneer we spreken over de banking app die de mogelijkheid biedt om de tegoeden
die je op rekening hebt bij die bank te transfereren aan iemand anders, dan gaat die
app zelf geen geld zijn. Die app is gewoon een middel, een betaalinstrument dat
toelaat om over die girale tegoeden te gaan beschikken, net zoals de bankkaart die
de mogelijkheid heeft om gelden te transfereren van uw rekening nr de rekening van
bv. een handelaar.
• Het gaat zowel over girale tegoeden op een zichtrekening, een termijnrekening, een
spaarrekening, …
Juridisch gezien moet giraal geld beschouwd worden als een schuldvordering van de rekeninghouder
t.a.v. een financiële instelling (ex.)
• Obligatoire en geen zakenrechtelijke verhouding tussen bank en rekeninghouder
o Deze verhouding wordt beheerst door het verbintenissenrecht. De rekeninghouder is
geen eigenaar v/h geld, hij heeft alleen een schuldvordering t.a.v. de betrokken
financiële diensten. Het feit dat dit gezien wordt als een schuldvordering ligt mee a/d
basis waarom er een depositobescherming is. Deze regeling moet ervoor zorgen dat
u (rekeninghouder) ingeval faillissement die schuldvordering nog ten gelde kan maken.
Niet t.o.v. de bank, maar t.a.v. een deposito-garantiesysteem. Aangezien u gewoon
een schuldvordering hebt is er namelijk niets dat u kan revindiceren. U kan
uiteindelijk uw schuldvordering zien terechtkomen i/d massa en als er in de massa
(zoals bijna altijd) onvoldoende geld is om de schuldeiser te gaan betalen, dan gaat
men via de depositobescherming voorzien dat uw deposito gewaarborgd is ten
belope van € 100.000 per rekeninghouder.
Zelfstandig karakter van de verbintenis van de bank m.b.t. dat deposito, dat rekeningtegoed
• Dit betekent dat excepties uit de onderliggende verhouding niet kunnen worden
tegengeworpen.
• Het feit dat die verbintenis v.d. bank een zelfstandig karakter heeft en dat er geen
mogelijkheid is om excepties tegen te werpen is noodzakelijk om giraal geld op eenzelfde
manier te laten functioneren als chartaal geld.
o Stel iemand betaald met giraal geld doormiddel van zijn bankcontactkaart, maar
achteraf heb je de mogelijkheid om die transactie in vraag te gaan stellen. Je zou
kunnen zeggen dat je geld terug wil (bank zou dan rekening v.d. begunstigde opnieuw
moeten gaan debiteren en uw rekening crediteren) … Dat zou onwerkbaar zijn, er zou
geen enkele onderneming meer zijn die beried is om giraal geld te aanvaarden. Het
feit dat de bank t.a.v. de rekeninghouder een zelfstandige verbintenis aangaat
waarbij excepties uit de onderliggende verhoudingen niet tegenwerpelijk zijn, is
4
