Omgevingsrecht – summary
Belangrijk: refereren aan de bron!! Iets is bindend omdat het
ergens wordt voorgeschreven; tonen dat we weten dat we
Normen:
- Komen via vastgestelde procedure tot stand
- Zijn afdwingbaar: overheid kan je verplichten om die norm na te leven eg in een rup
- Worden gehandhaafd: als je je niet houdt aan een juridische norm dan wordt je gesanctioneerd
de juridisch bindende kaders van het vak kent
Hard law: alle juridische normen die beantwoorden aan de 3 criteria (bovenstaand)
Soft law (=tandenloze wetgeving): vorm van recht of door samenleving als recht wordt gezien waar 1 vd 3
criteria ontbreekt (gaat meestal om handhaving) eg normen rond broeikasgasemissie maar dat
handhaving geen systeem van boete is, maar eerder een evaluatie welke maatregelen elk land heeft
genomen en wat de impact ervan is → landen gaan er soepeler mee om zonder dat er dan echt veel mee
gebeurd
- Overkill aan beleidsdocumenten die wordt geproduceerd: veel mensen die niet juridisch
geschoold zijn ervaren dat als rechtsnorm omdat het van de overheid komt → besef dat de
waarde ervan relatief is, is anders dan een stedenbouwkundig voorschrift dat kan worden
gehandhaafd
DEEL I: REGELGEVING
1 “Hiërarchie der normen”
De ene norm primeert op de andere
1) Intl recht (primeert op alles)
2) Belgische grondwet
3) Federale wetten en vlaamse decreten
4) Uitvoeringsbesluiten
5) Individuele bestuurshandeling: een vergunning is van toepassing op 1 persoon, 1 perceel, 1
project
-> lagere norm moet luisteren naar wat er in de hogere norm staat: provincie kan niets schrijven wat in
strijd is met VCRO
1.1 Internationaal recht
1.1.a Internationaal verdragsrecht
= verschillende staten vinden iets zo belangrijk dat ze daar een intl recht over maken
Voor onze sector is belangrijk:
VN Klimaatverdrag:
- Men merkte dat er een groot onevenwicht ontstond op mondiaal niveau want landen die het goed
deden deden aan overconsumptie/productie terwijl de armere landen hier de milieuproblemen
van moest dragen terwijl ze er niets positief aan hadden
- Verdrag:
- Juridisch bindend voor alle verdragspartijen
- Werd geratificeerd door de EU
- Doel: klimaatverandering aanpakken via mitigatiedoelstellingen (eg tegen 2030 de impact v
broeikasgasemissie beperken zodat opwarming niet verder stijgt dan 2°) // in de mate dat dat niet
werkt, compenseren met adaptatie
- Klimaatneutraal: je stoot niet meer broeikasgassen uit dan dat je kan verwerven
- Mitigatie: gerichte maatregelen om broeikasgasemissie te beperken om opwarming tegen te
houden
1
, - Adaptatie: de schade die wordt aangericht, daaraan gaan we ons aanpassen -> schadelijke
gevolgen opvangen door ons anders te organiseren en vooral door het ruimtegebruik aan te
passen
- = 2 manieren die complementair zijn om met klimaatverandering om te gaan
- adaptatie ondergeschikt aan mitigatie // inspanningsverbintenis: je moet je engageren om je best
te doen maar is geen harde norm want geen handhavingscomponent → omdat het een tandeloze
regelgeving is weet je al dat we die waarden niet gaan halen
Impact van milieuregelgeving weten op bouwen of niet bouwen
- Dodelijke mix waarin het juridische een belangrijke rol speelt
Klimaatrechtspraak
- Burgers en milieuverenigingen die actief naar de rechter trokken om hun overheid voor de rechter
te roepen
- Dus overheid heeft gezegd dat ze de Europese doelstellingen gaan veroordelen, maar is geen
handhaving van het verdrag in Parijs → wordt veroordeeld op basis van mensenrechten ->
juridische omweg om tot een veroordeling te komen
1.1.b Recht van de Europese Unie
→ supranationaal recht heeft voorrang op nationaal recht
→ EU heeft exclusieve en gedeelde bevoegdheden
- Exclusief: lidstaten hebben bevoegdheid volledig afgegeven, EU is alleen bevoegd // eg het
monetaire beleid, 1 munteenheid (de Euro)
- Gedeeld: voor milieu, vervoer, landbouw,... (ruimtelijk relevant) // zowel EU op
gemeenschappelijk niveau als lidstaten zelf zijn bevoegd en ze moeten onderling uitmaken
wanneer het europees of nationaal niveau wordt beslist
→ Subsidiariteitsbeginsel: ‘verdeelregel’ tss verschillende bevoegdheden die zowel exclusief, parallel als
concurrerend kunnen zijn // essentie: besluitvorming overgelaten aan meest efficiënte niveau
→ EU niet bevoegd voor RO
- want RO houdt rekening met heel specifieke context en is iets waar je op europees niveau weinig
toe kan bijdragen // omgevingsrecht (RO + milieuaspecten) is complex want vormgevende kaders
bevinden zich op een ander niveau
Verdrag vd EU
- art 3.3: principe van duurzame ontwikkeling
- Duurzaam = de manier waarop je vandaag met grondstoffen en omgeving omgaat, mag de
toekomstkansen van volgende generaties niet in het gedrang brengen // wat is de impact op de
levenskwaliteit van volgende generaties
- Duurzaamheidsbeginsel: heeft een juridische kant; is een beginsel dat door de EU wordt
opgelegd -> lidstaten vd EU zijn verplicht om in regelgeving duurzaamheid op te nemen MAAR
gaan harde handhaving
Verdrag van Aarhus
- Beschermt 2 fundamentele rechten: preventieve en curatieve bescherming
- Preventief: burgers worden tijdens het beslissingsproces goed geïnformeerd + inspraak
op vergunningen die impact hebben op het milieu wanneer u genoeg geïnformeerd bent
// eg geen toegang tot MER als burger, kan u protesteren omdat u ergens tegen bent of
niet maar u heeft geen toegang tot info wat die vergunning zou kunnen veroorzaken
- Recht op info en inspraak van burgers voor elke ruimtelijke beslissing die impact
heeft op het milieu
2
, - Curatief: burgers (en actiegroepen etc) hebben toegang tot de bestuursrechter om
beslissingen aan te vechten
- Verzekeren van toegang tot de rechter
Werkingsverdrag vd EU (art 191)
- Alles wat met mitigatie te maken heeft = milieu
- Alles wat met adaptatie te maken heeft (bouwshift etc) = ruimtelijke ordening
- Voorzorgsbeginsel met beginsel van preventief handelen: keuzes moeten wetenschappelijk
onderbouwd zijn zodat je je volk niet blootstelt aan giftige dingen die gevaarlijk zijn voor de
gezondheid vd burger of voor het milieu
- beginsel steunt op gecontroleerde risico’s: ze zijn in principe verboden zolang de
wetenschap geen uitsluitsel geeft
- Bij vergunning beoordelen en geven, rekening houden met laatste stand van zaken van
de wetenschap
- Preventief handelen: Is ook een manier van denken om met wetenschappelijke info om te
gaan // als wetenschap het niet weet, betekent dat dat je als overheid beschermende
maatregelen moet doorvoeren
2 belangrijke juridische instrumenten: richtlijnen en verordeningen
- Naargelang de impact op lidstaten verkiest men het ene of andere instrument
Verordeningen “Europese wet”
= rechtstreekse wetgeving + voorrang op nationale wetgeving
= europese wet; gepubliceerd op website vd EU; wet die onmiddellijk van toepassing is in alle lidstaten //
europees recht primeert op nationaal recht → oude decreten die ermee in strijd zijn, zijn niet langer
geldig; lidstaat hoeft niets meer te doen
Bv: Europese klimaatregelgeving
- ‘Klimaatwet’ (verordening) die klimaat-neutrale Unie tegen 2050 beoogt
- Mitigatiedoelstelling
Richtlijnen
= verplichte omzetting in nationale wetgeving
= EU gaat belangrijkste thema’s en grenzen oplijsten in een richtlijn waarvan zij zegt dat elke lidstaat die
moet omzetten in een eigen nationale wet binnen een bepaalde termijn // eg natuurdecreet en bosdecreet
zijn vlaamse wetten en zijn omzettingen van europese richtlijnen
- => omdat EU ervan uitgaat dat voor sommige domeinen een lidstaat graag marge heeft om eigen
keuzes te maken, omdat het moet passen binnen bestaande procedures etc
Bv: MER-richtlijnen zijn héél belangrijk om rekening mee te houden
- MER = onderzoek van de te verwachten gevolgen voor mens en milieu ve voorgenomen actie en
vd redelijkerwijze in beschouwing te nemen alternatieven voor de actie of onderdelen ervan //
impact op mobiliteit, watersysteem, bodem, luchtkwaliteit, geluid of trillingen, biodiversiteit, licht of
straling, onroerend erfgoed
Omzetting van 2 Europese richtlijnen in het Vlaamse omgevingsrecht:
- Plan-MER-richtlijn 2001/42/EG: betreffende de beoordeling vd gevolgen voor het milieu van
bepaalde plannen en programma’s
3
Belangrijk: refereren aan de bron!! Iets is bindend omdat het
ergens wordt voorgeschreven; tonen dat we weten dat we
Normen:
- Komen via vastgestelde procedure tot stand
- Zijn afdwingbaar: overheid kan je verplichten om die norm na te leven eg in een rup
- Worden gehandhaafd: als je je niet houdt aan een juridische norm dan wordt je gesanctioneerd
de juridisch bindende kaders van het vak kent
Hard law: alle juridische normen die beantwoorden aan de 3 criteria (bovenstaand)
Soft law (=tandenloze wetgeving): vorm van recht of door samenleving als recht wordt gezien waar 1 vd 3
criteria ontbreekt (gaat meestal om handhaving) eg normen rond broeikasgasemissie maar dat
handhaving geen systeem van boete is, maar eerder een evaluatie welke maatregelen elk land heeft
genomen en wat de impact ervan is → landen gaan er soepeler mee om zonder dat er dan echt veel mee
gebeurd
- Overkill aan beleidsdocumenten die wordt geproduceerd: veel mensen die niet juridisch
geschoold zijn ervaren dat als rechtsnorm omdat het van de overheid komt → besef dat de
waarde ervan relatief is, is anders dan een stedenbouwkundig voorschrift dat kan worden
gehandhaafd
DEEL I: REGELGEVING
1 “Hiërarchie der normen”
De ene norm primeert op de andere
1) Intl recht (primeert op alles)
2) Belgische grondwet
3) Federale wetten en vlaamse decreten
4) Uitvoeringsbesluiten
5) Individuele bestuurshandeling: een vergunning is van toepassing op 1 persoon, 1 perceel, 1
project
-> lagere norm moet luisteren naar wat er in de hogere norm staat: provincie kan niets schrijven wat in
strijd is met VCRO
1.1 Internationaal recht
1.1.a Internationaal verdragsrecht
= verschillende staten vinden iets zo belangrijk dat ze daar een intl recht over maken
Voor onze sector is belangrijk:
VN Klimaatverdrag:
- Men merkte dat er een groot onevenwicht ontstond op mondiaal niveau want landen die het goed
deden deden aan overconsumptie/productie terwijl de armere landen hier de milieuproblemen
van moest dragen terwijl ze er niets positief aan hadden
- Verdrag:
- Juridisch bindend voor alle verdragspartijen
- Werd geratificeerd door de EU
- Doel: klimaatverandering aanpakken via mitigatiedoelstellingen (eg tegen 2030 de impact v
broeikasgasemissie beperken zodat opwarming niet verder stijgt dan 2°) // in de mate dat dat niet
werkt, compenseren met adaptatie
- Klimaatneutraal: je stoot niet meer broeikasgassen uit dan dat je kan verwerven
- Mitigatie: gerichte maatregelen om broeikasgasemissie te beperken om opwarming tegen te
houden
1
, - Adaptatie: de schade die wordt aangericht, daaraan gaan we ons aanpassen -> schadelijke
gevolgen opvangen door ons anders te organiseren en vooral door het ruimtegebruik aan te
passen
- = 2 manieren die complementair zijn om met klimaatverandering om te gaan
- adaptatie ondergeschikt aan mitigatie // inspanningsverbintenis: je moet je engageren om je best
te doen maar is geen harde norm want geen handhavingscomponent → omdat het een tandeloze
regelgeving is weet je al dat we die waarden niet gaan halen
Impact van milieuregelgeving weten op bouwen of niet bouwen
- Dodelijke mix waarin het juridische een belangrijke rol speelt
Klimaatrechtspraak
- Burgers en milieuverenigingen die actief naar de rechter trokken om hun overheid voor de rechter
te roepen
- Dus overheid heeft gezegd dat ze de Europese doelstellingen gaan veroordelen, maar is geen
handhaving van het verdrag in Parijs → wordt veroordeeld op basis van mensenrechten ->
juridische omweg om tot een veroordeling te komen
1.1.b Recht van de Europese Unie
→ supranationaal recht heeft voorrang op nationaal recht
→ EU heeft exclusieve en gedeelde bevoegdheden
- Exclusief: lidstaten hebben bevoegdheid volledig afgegeven, EU is alleen bevoegd // eg het
monetaire beleid, 1 munteenheid (de Euro)
- Gedeeld: voor milieu, vervoer, landbouw,... (ruimtelijk relevant) // zowel EU op
gemeenschappelijk niveau als lidstaten zelf zijn bevoegd en ze moeten onderling uitmaken
wanneer het europees of nationaal niveau wordt beslist
→ Subsidiariteitsbeginsel: ‘verdeelregel’ tss verschillende bevoegdheden die zowel exclusief, parallel als
concurrerend kunnen zijn // essentie: besluitvorming overgelaten aan meest efficiënte niveau
→ EU niet bevoegd voor RO
- want RO houdt rekening met heel specifieke context en is iets waar je op europees niveau weinig
toe kan bijdragen // omgevingsrecht (RO + milieuaspecten) is complex want vormgevende kaders
bevinden zich op een ander niveau
Verdrag vd EU
- art 3.3: principe van duurzame ontwikkeling
- Duurzaam = de manier waarop je vandaag met grondstoffen en omgeving omgaat, mag de
toekomstkansen van volgende generaties niet in het gedrang brengen // wat is de impact op de
levenskwaliteit van volgende generaties
- Duurzaamheidsbeginsel: heeft een juridische kant; is een beginsel dat door de EU wordt
opgelegd -> lidstaten vd EU zijn verplicht om in regelgeving duurzaamheid op te nemen MAAR
gaan harde handhaving
Verdrag van Aarhus
- Beschermt 2 fundamentele rechten: preventieve en curatieve bescherming
- Preventief: burgers worden tijdens het beslissingsproces goed geïnformeerd + inspraak
op vergunningen die impact hebben op het milieu wanneer u genoeg geïnformeerd bent
// eg geen toegang tot MER als burger, kan u protesteren omdat u ergens tegen bent of
niet maar u heeft geen toegang tot info wat die vergunning zou kunnen veroorzaken
- Recht op info en inspraak van burgers voor elke ruimtelijke beslissing die impact
heeft op het milieu
2
, - Curatief: burgers (en actiegroepen etc) hebben toegang tot de bestuursrechter om
beslissingen aan te vechten
- Verzekeren van toegang tot de rechter
Werkingsverdrag vd EU (art 191)
- Alles wat met mitigatie te maken heeft = milieu
- Alles wat met adaptatie te maken heeft (bouwshift etc) = ruimtelijke ordening
- Voorzorgsbeginsel met beginsel van preventief handelen: keuzes moeten wetenschappelijk
onderbouwd zijn zodat je je volk niet blootstelt aan giftige dingen die gevaarlijk zijn voor de
gezondheid vd burger of voor het milieu
- beginsel steunt op gecontroleerde risico’s: ze zijn in principe verboden zolang de
wetenschap geen uitsluitsel geeft
- Bij vergunning beoordelen en geven, rekening houden met laatste stand van zaken van
de wetenschap
- Preventief handelen: Is ook een manier van denken om met wetenschappelijke info om te
gaan // als wetenschap het niet weet, betekent dat dat je als overheid beschermende
maatregelen moet doorvoeren
2 belangrijke juridische instrumenten: richtlijnen en verordeningen
- Naargelang de impact op lidstaten verkiest men het ene of andere instrument
Verordeningen “Europese wet”
= rechtstreekse wetgeving + voorrang op nationale wetgeving
= europese wet; gepubliceerd op website vd EU; wet die onmiddellijk van toepassing is in alle lidstaten //
europees recht primeert op nationaal recht → oude decreten die ermee in strijd zijn, zijn niet langer
geldig; lidstaat hoeft niets meer te doen
Bv: Europese klimaatregelgeving
- ‘Klimaatwet’ (verordening) die klimaat-neutrale Unie tegen 2050 beoogt
- Mitigatiedoelstelling
Richtlijnen
= verplichte omzetting in nationale wetgeving
= EU gaat belangrijkste thema’s en grenzen oplijsten in een richtlijn waarvan zij zegt dat elke lidstaat die
moet omzetten in een eigen nationale wet binnen een bepaalde termijn // eg natuurdecreet en bosdecreet
zijn vlaamse wetten en zijn omzettingen van europese richtlijnen
- => omdat EU ervan uitgaat dat voor sommige domeinen een lidstaat graag marge heeft om eigen
keuzes te maken, omdat het moet passen binnen bestaande procedures etc
Bv: MER-richtlijnen zijn héél belangrijk om rekening mee te houden
- MER = onderzoek van de te verwachten gevolgen voor mens en milieu ve voorgenomen actie en
vd redelijkerwijze in beschouwing te nemen alternatieven voor de actie of onderdelen ervan //
impact op mobiliteit, watersysteem, bodem, luchtkwaliteit, geluid of trillingen, biodiversiteit, licht of
straling, onroerend erfgoed
Omzetting van 2 Europese richtlijnen in het Vlaamse omgevingsrecht:
- Plan-MER-richtlijn 2001/42/EG: betreffende de beoordeling vd gevolgen voor het milieu van
bepaalde plannen en programma’s
3
