Samenvatting Collegeaantekeningen Filosofie van de Geneeskunde | KU Leuven | 2025/26

Samenvatting Prof. Andreas De Block, 3e bach GNK KU Leuven




H1: WAT IS FILOSOFIE?
0. INLEIDING
 Obesitas discussie:

o Vergadering: is obesitas een ziekte of een gezondheidsrisico?

o ‘Obesitas is geen epidemie, maar een businessmodel’

 Wat onderscheidt een ziekte van een gezondheidsrisico?

o Wat is het verschil tussen ziekte en gezondheidsrisico?

o Is het een wetenschappelijke kwestie?

o Is de gepaste procedure om hierover te beslissen een stemming?

o En als we obesitas beschouwen als ziekte, kan het dan doorslaggevend zijn
dat de gemiddelde levensverwachting van iemand met obesitas lager is
dan iemand zonder?

o Kan niet-medische kennis relevant zijn om te beslissen over een medische
kwestie?

 Is levensverwachting relevant om obesitas een ziekte te noemen?

 Waarom hebben we niet-medische perspectieven nodig op zwaarlijvigheid?

 Is het zinvol om te spreken van een epidemie van obesitas?

→ Deze vragen dienen als voorbeeld van filosofische reflectie op biomedische thema’s.

DEFINITIE: WAT IS FYLOSOFIE?
De vraag: ‘wat is filosofie’ is een filosofische vraag  filosofie draait vraag om de
vraag: ‘wat is iets?’

 Definitorische kwesties staan centraal in filosofie en ook de vraag naar de definitie
wat filosofie zelf is ook
 Is een woordenboek dan ook een vorm van filosofie? Want hierin ook definities 
maar dit is eerder een synoniem (bv vuilbak= afval)
  Filosofie zoekt naar definities die meer/dieper inzicht bieden in kwesties zoals
gezondheidsrisico/leven/…
 Term definitie= afgrenzen, afbaken  afbakenen van wat dat het niet is: binnen
de grenzen van het concept bepalen, en dus ook van wat buiten het concept valt

2 soorten definities:

 Intensionele definities: geven van betekenis van een verzameling
o Bv.: verzameling van alle studenten die in dit auditorium zitten
 Extensionele definities: je somt alle elementen van die verzameling op
o Bv.: opsommen van alle personen in auditorium

Je geeft alle kenmerken of eigenschappen die te vinden zijn bij alle filosofen/filosofieën
en uitsluitend bij filosofen/filosofieën.

Dus gaat op zoek naar de noodzakelijke en voldoende voorwaarden voor het correcte
gebruik voor de term ‘filosofie’ of ‘ziekte’ of ‘handicap’ of ‘leven’, …

1

,Samenvatting Prof. Andreas De Block, 3e bach GNK KU Leuven


WAT IS FILOSOFIE?

= op grond waarvan noemen we iets (een boek, een theorie, …) filosofie/filosofisch?

 Geschiedenis: voorstellen definitie filosofie
o ‘Leren sterven’ < Plato
o ‘Grip krijgen op dingen in de breedst mogelijke zin van de term
‘dingen’, en de breedst mogelijke zin van de term ‘samenhangen’’
 Alfred North Whitehead: 1861-1947
o Verwondering is begin van filosofie en blijft de filosofie drijven
o heel breed concept, dat op verschillende dingen toegepast kon worden…
 Louis C.K: 1967-…
o Kinderen: waarom-vragen door-en-door  eindeloze verwondering,
maar dat is niet echt filosofisch, want het volstaat niet op blijvend
verwonderd te zijn om van filosofie te spreken
 Kierkegaard en Schopenhauer:
o Grondhouder filosofie= vertwijfeling houdt in dat het plots niet meer
werkt, waardoor je gedwongen wordt op stil te staan bij dingen, en
concrete keuzes te maken
o Speelt bij heel veel mensen rol in levn: heel veel mensen twijfelen vb bij
sleht nieuws  je staat plots stil bij wat er gebeurd + vraagt je af wat je
moet doen  volstaat niet om filosofie te hebben
 Decartes: kritisch denken!
o Niet zomaar geloven wat autoriteiten (religieus, zintuigen,..) te zeggen
hebben alles wat zich aandringt als zeker, moet je nagaan of het wel
zeker is (is het wel ook écht waar?)
o Twijfel als methode + wiskundige methode
  filosofie is niet enkel kritisch, en eigenlijk kan je zeggen dat alle
wetenschappers in hun goedaanigheid van wetenschapper ook de
hele tijd kritisch zijn
 Wetenschap in brede zin definiëren als: georganiseerde kritiek
(systemische, systematiscche kritiek)




1. EEN METHODE


2

,Samenvatting Prof. Andreas De Block, 3e bach GNK KU Leuven


filosofie is een methode

kernidee

 Filosofie begint in verwondering (Whitehead).

 Soms ook in vertwijfeling (Schopenhauer, Kierkegaard).

is filosofie kritisch denken?

 Kritiek (bv. Descartes’ twijfel) is belangrijk, maar niet voldoende om filosofie te
definiëren.

Methodologische instrumenten

 Intuïties

 Conceptuele analyse

 Gedachte-experimenten

 Argumentatie

 Geen van deze is uniek voor filosofie, maar ze worden wel typisch gecombineerd

Geen van deze instrumenten is de simple bullet om filosofie te definiëren, zoals we
willen doen

2 problemen:

 Niet unieke definiërende kenmerken voor filosofie
 Niet uitsluitend diffunderende kenmerken op alle filosofische kwesties van
toepassing zijn

CONCEPTUELE ANALYSE

 Wat?: wat is waarheid? Wat is kennis?  Dit zijn centrale filosofische vragen, en
probeert concepten (leven, liefde,…) te analyseren in meer eenvoudige
concepten, die de noodzakelijke en voldoende voorwaarden zijn voor correct
gebruikt voor het concept dat ze samen constitueren
o Voorbeeld kennis:
 Kan een gedachte kennis zijn?
 Kan een flesje AA-drank kennis zijn?
o Noodzakelijke voorwaarden voor kennis:
 Overtuigingen zijn noodzakelijk voorwaarden om over kennis te
spreken!
 Waarheid: indien het een onwaar iets is (bv flesje melk voor AA-
drank), dan kan het ook geen kennis zijn
Maar deze twee zijn niet voldoende (bv overtuigt dat het
12/02/2026 is): het hangt ervan af waar de overtuiging vandaan
komt
 het hebben van een overtuiging kan te toevallig waar zijn
om te vallen onder echte kennis
maar stel overtuigd dat het 12/02/2026 is, omdat die dat
gezien heeft op zijn pc/leerling het ook gezegd heeft ware
overtuiging die gerechtvaardigd is, is niet kennis
 ‘truth justified relief’
 Probleem:


3

, Samenvatting Prof. Andreas De Block, 3e bach GNK KU Leuven


o Niet alle filosofie: filosofie is meer dan conceptuele analyse
o Niet enkel filosofie: meerdere domeinen houden zich bezig met
conceptuele analyse

GEDACHTENEXPERIMENTEN

=scenario’s die je in je hoofd afspelen, en dienen als een test op kennis(=zie boven) te
verwerven

 Doel: inzicht in (filosofische) materie
 Hoe: mentaal afspelen van experimenten  waarom in gedachten? vaak niet
mogelijk in realiteit OF omdat moreel problematisch kan zijn

Voorbeeld gedachtenexperiment:

reflectie over doel van leven  stelt vast dat er consensus over is: geluk, dat vaak
ingevuld wordt als zoveel mogelijk positieve plezierige ervaringen, die gesofisticeerd
kunnen zijn/basaal en zo min mogelijk negatieve ervaringen.

Novjek: stel dat er een machine is (ervaringsmachine) die alleen maar positieve
ervaringen deelt en geen negatieve

 1 addertje onder gras: aansluiting aan de machine = nooit meer ontkoppelen voor rest
van (lange) leven. Hoewel we zo een machine niet kunnen maken, zouden er een heel
aantal mensen niet willen aan koppelen  geluk is niet identiek met zoveel mogelijk
positieve ervaringen, en negatieve ervaringen

 Je kan nooit zo een machine maken: dus, gedachtenexperiment
 Gedachtenexperiment inzetten om aan conceptuele analyse te doen van
‘geluk’

INTUÏTIE

Kan veel betekenen:

 Dagelijks leven: buikgevoel, gezond verstand, common sense,..
 Filosofie: opvatting/overtuiging die onmiddellijk helder en waar blijkt te
zijn

Voorbeeld: uitspraak ‘ik ben hier’ is waar  dat is eigenlijk altijd waar, want je kan niet
hier zijn

 Iets kan pas waar zijn als er overtuigingen zijn, dat we dat zien als evidentie waar
 We gebruiken als soort toetssteen om filosofische opvattingen zelf te testen
 Je probeert activeren + mobiliseren vd intuïties om die te gebruiken als test van
filosofische opvattingen, analoog aan hoe observaties worden gebruik in
wetenschap

Problemen:

 Variatie in intuïtie: het ene voor de ene persoon, is niet altijd waar voor de andere
persoon
 In de wiskunde wordt het ook gebruikt
 Niet allee filosofie, niet enkel filosofie




4